Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 52, Shloka 14

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

निवर्तस्वेत्युवाचैव ह्येतावद्धि कृतं मम।रथं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामि महावनम्।।2.52.14।।

nivartasvety uvācaiva hy etāvad dhi kṛtaṃ mama | rathaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmi mahāvanam ||

तो म्हणाला— “परत जा; इथवर तू माझ्यासाठी पुरेसे केले आहेस। रथ इथेच ठेवून मी पायीच महावनात जाईन।”

निवर्तस्वreturn
निवर्तस्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√vṛt (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक अव्यय (for/indeed)
एतावत्this much/so far
एतावत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetāvat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; परिमाणवाचक (so much/this far)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरुक्त-हेतुवाचक
कृतम्done
कृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done’
ममfor me/of me
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन (Genitive)
रथम्the chariot
रथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
विहायleaving
विहाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootvi-√hā (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive), पूर्वकाल; ‘having left’
पद्भ्याम्on foot
पद्भ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpad (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, द्विवचन; साधनवाचक (by feet)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयबोधक अव्यय
गमिष्यामिI will go
गमिष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
महावनम्the great forest
महावनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahā-vana (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (महच्च तत् वनम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Rama and Lakshmana then put on their quivers, fastened their swords and holding their bows went towards Ganga along with Sita.

R
Rāma
S
Sumantra
C
Chariot
F
Forest (mahāvana)

FAQs

Acceptance of vowed duty: Rāma embraces the hardship of exile without clinging to royal comforts, aligning action with truth and obligation.

Rāma formally ends Sumantra’s escort and declares his intention to proceed into the forest on foot.

Tyāga (renunciation) and steadfastness: Rāma chooses simplicity and hardship as required by his dharma.