Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 52, Shloka 13

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रं स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन।सुमन्त्र शीघ्रं पुनरेव याहिराज्ञः सकाशे भव चाप्रमत्तः।।2.52.13।।

tato 'bravīd dāśarathiḥ sumantraṃ spṛśan kareṇottamadakṣiṇena | sumantra śīghraṃ punar eva yāhi rājñaḥ sakāśe bhava cāpramattaḥ ||

तेव्हा दाशरथी श्रीरामाने आपल्या उत्तम उजव्या हाताने सुमंत्राला स्नेहपूर्वक स्पर्श करून म्हटले— “सुमंत्र, त्वरेने परत जा; राजाजवळ राहा आणि सेवेत सदैव अप्रमत्त रहा।”

ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रमवाचक
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दाशरथिःthe son of Dasharatha (Rama)
दाशरथिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdāśarathi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सुमन्त्रम्to Sumantra
सुमन्त्रम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootsumantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
स्पृशन्touching
स्पृशन्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√spṛś (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण (agreeing with दाशरथिः)
करेणwith (his) hand
करेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
उत्तमदक्षिणेनwith the excellent right (hand)
उत्तमदक्षिणेन:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama-dakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (उत्तमः दक्षिणः), पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of करेण)
सुमन्त्रO Sumantra
सुमन्त्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsumantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक एकवचन (adverbial accusative)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक (again)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
याहिgo
याहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
सकाशेin the presence (near)
सकाशे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsakāśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘in the presence/near’
भवbe
भव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अप्रमत्तःattentive/unheedful (i.e., not careless)
अप्रमत्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootapramatta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective with भव)

Famished, they (Rama and Lakshmana) killed a boar, a rishya (white-footed male antelope), a spotted deer and a great deer with black stripes. They partook the meat and reached a tree by evening where they rested for the night.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvipañcāśa ssargaḥ৷৷Thus ends the fiftysecond sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rāma
S
Sumantra
D
Daśaratha
K
King (rājā)

FAQs

Svadharma in roles: Rāma ensures Sumantra returns to his rightful duty—faithful, vigilant attendance upon the king.

At the Gaṅgā crossing stage, Rāma releases Sumantra from accompanying them and instructs him to serve Daśaratha carefully.

Rāma’s compassion and propriety: he dismisses Sumantra kindly and safeguards the king’s well-being through reliable service.