Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 104, Shloka 22

भरतस्य प्रार्थना—रामस्य धर्मोपदेशः

Bharata’s Petition and Rama’s Dharma-Reasoning

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव।मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे।।।।

etābhyāṁ dharmaśīlābhyāṁ vanaṁ gaccheti rāghava |

mātāpitṛbhyām ukto ’haṁ katham anyat samācaret ||

हे राघव (भरत)! या धर्मशील माता-पित्यांनी मला ‘वनात जा’ असे सांगितले आहे. माता-पित्यांची आज्ञा मिळाल्यावर मी दुसरे कसे वागू?

एताभ्याम्by these two
एताभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन
धर्मशीलाभ्याम्by the two righteous-natured (ones)
धर्मशीलाभ्याम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्मशील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन; उपपद-तत्पुरुषः: धर्मे शीलं यस्य
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
गच्छgo
गच्छ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
राघवO Raghava
राघव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
मातापितृभ्याम्by mother and father
मातापितृभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमाता-पितृ (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासः (itaretara), तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन; माता च पिता च
उक्तःhaving been told
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउक्त (कृदन्त; √वच् (धातु))
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषणम्
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb: how)
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
समाचरेत्should do/act
समाचरेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + √चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; (अहम्-कर्तृकं, अर्थतः उत्तमपुरुष-प्रश्न)

O Bharata, I have been commanded by our righteous father and mother to go to the forest. How can any one act otherwise?

R
Rama
B
Bharata
D
Dasharatha
K
Kausalya

FAQs

Dharma is expressed as steadfast obedience to a rightful command from parents/elders, even when it brings personal hardship.

Rama justifies his forest-dwelling as a direct compliance with the parental command, addressing Bharata’s concerns.

Satya-niṣṭhā (commitment to truth/pledge) and guru-vākya-pālana (upholding the word of elders).