Adhyaya 58

Verse 1

विष्णुरुवाच । क्रीडाप्रयुक्तासु वनं प्रविष्टा वैश्यस्य भार्या सुकला सुतन्वी । ददर्श सर्वं गहनं मनोरमं तामेव पप्रच्छ सखीं सती सा

विष्णू म्हणाले— क्रीडेच्या निमित्ताने प्रेरित होऊन वैश्याची पत्नी, सुतन्वी सुकला वनात प्रवेशली. ते घन व मनोहर वन सर्वत्र पाहून, त्या सतीने आपल्या सखीला त्याविषयी विचारले.

Verse 2

अरण्यमेतत्प्रवरं सुपुण्यं दिव्यं सखे कस्य मनोभिरामम् । सिद्धंसुकामैः प्रवरैः समस्तैः पप्रच्छ हर्षात्सुकला सखीं ताम्

“हे सखे! हे अरण्य श्रेष्ठ, अतिपुण्य व दिव्य आहे; हे मनोहर उपवन कोणाचे आहे?”—असे म्हणत, सर्व श्रेष्ठ सिद्ध व मनोकामना पूर्ण झालेल्यांनी सेविलेल्या त्या स्थळाविषयी सुकलाने आनंदाने सखीला विचारले.

Verse 3

क्रीडोवाच । एतद्वनं दिव्यगुणैः प्रयुक्तं सिद्धस्वभावैः परिभावनेन । पुष्पाकुलं कामफलोपयुक्तं विपश्य सर्वं मकरध्वजस्य

क्रीडा म्हणाली— “हे वन दिव्य गुणांनी युक्त असून सिद्धस्वभाव महात्म्यांच्या प्रभावाने परिपूर्ण आहे. हे पुष्पांनी भरलेले व इच्छाफळ देण्यास समर्थ आहे; पाहा, हे सर्व मकरध्वज (कामदेव) याचेच आहे.”

Verse 4

एवं वाक्यं ततः श्रुत्वा हर्षेण महतान्विता । समालोक्य महद्वृत्तं कामस्य च दुरात्मनः

ते वचन ऐकून ती महान् हर्षाने परिपूर्ण झाली. दुरात्मा कामामुळे घडलेला तो गंभीर प्रसंग पाहून तिने सर्व वृत्तांत जाणला.

Verse 5

वायुना नीयमानं तं समाघ्राति न सौरभम् । वाति वायुः स्वभावेन सौरभेण समन्वितः

वाऱ्याने नेली गेली तरी ती (सुगंध) वारा स्वतः घेत नाही. वारा स्वभावानेच वाहतो, जरी तो सुगंधाने युक्त असला तरीही.

Verse 6

तद्बाणो विशतेनासां यथा तथा सुलीलया । सा गंधं नैव गृह्णाति पुष्पाणां च वरानना

त्याचा बाण क्रीडेत कधी असा कधी तसा तिच्या नाकपुड्यांत शिरतो; तरी ती वरानना पुष्पांचा सुगंध मुळीच ग्रहण करत नाही.

Verse 7

न चास्वादयते सा तु सुरसान्सा महासती । स सखा कामदेवस्य रममाणो विनिर्जितः

परंतु महासती सुरसांसा त्याचा आस्वाद घेत नाही. आणि कामदेवाचा तो सखा, रमण्यात मग्न असूनही, पराजित झाला.

Verse 8

लज्जितः पराङ्मुखो भूत्वा भूं पपात लवच्छदैः । फलेभ्यो हि सुपक्वेभ्यः पुष्पमंजरिसंस्कृतः

लज्जित होऊन तो पराङ्मुख झाला व भूमीवर कोसळला; त्याचे अंग कोवळ्या पानांनी आच्छादित, पुष्पमंजऱ्यांनी शोभित आणि पूर्ण पिकलेल्या फळांनी युक्त होते.

Verse 9

लवरूपोपतद्भूमौ रसस्त्वेष तया जितः । मकरंदः सुदीनात्मा फलाद्भूमिं ततः पुनः

थेंब-रूपाने रस भूमीवर पडताच तो तिच्यामुळे जिंकला गेला. मग अंतःकरणाने खिन्न मकरंद फळातून पुन्हा खाली भूमीवर पडला.

Verse 10

भक्ष्यते मक्षिकाभिश्च यथामृतो रणे तथा । मक्षिकाभक्ष्यमाणस्तु प्रवाहेन प्रयाति सः

तो माश्यांनी तसाच भक्षिला जातो जसा रणात मारलेला पुरुष. आणि माश्यांनी खाल्ला जात असतानाही तो प्रवाहाबरोबर वाहत जातो.

Verse 11

मंदंमंदं प्रयात्येव तं हसंति च पक्षिणः । नानारुतैः प्रचलंति सुखमानंदनिर्भरैः

तो हळूहळू पुढे सरकत राहतो आणि पक्षी त्याच्यावर हसतात. नानाविध किलबिलाट करीत ते सुखाने, आनंदाने भरून उडत-फिरत राहतात.

Verse 12

प्रीत्या शकुनयस्तत्र वनमध्यनगस्थिताः । सुकलया जितो ह्येष निम्नं पंथानमाश्रितः

तेथे वनाच्या मध्यभागी पर्वतावर राहणारे पक्षी प्रेमाने भरून आले. खरेच, सुकलेने जिंकलेला तो खालचा मार्ग धरून चालू लागला.

Verse 13

प्रीत्या समेता रतिः कामभार्या गत्वाब्रवीत्सा सुकलां विहस्य । स्वस्त्यस्तु ते स्वागतमेव भद्रे रमस्व प्रीत्या नयनाभिरामम्

कामाची प्रिय पत्नी रती प्रेमाने भरून सुकलेकडे गेली आणि हसत म्हणाली— “भद्रे, तुझे कल्याण असो; तुझे खरेच स्वागत आहे. या नेत्रांना रम्य स्थानी प्रेमाने रम.”

Verse 14

ते रूपमिष्टममलमिंद्रस्यापि महात्मनः । यदेष्टं ते तदा ब्रूहि समानेष्ये न संशयः

तुझे अभिप्रेत असलेले हे निर्मळ रूप महात्मा इंद्रालाही प्रिय आहे. म्हणून त्या वेळी तुला जे हवे ते सांग; मी ते निःसंशयपणे तुझ्यासाठी आणीन.

Verse 15

सूत उवाच । वदंत्यौ ते स्त्रियौ दृष्ट्वा श्रुत्वोवाच सुभाषितम् । रतिं प्रतिगृहीत्वा मे गतो भर्त्ता महामतिः

सूत म्हणाले—त्या दोन स्त्रिया बोलत आहेत असे पाहून व त्यांचे सुभाषित ऐकून त्याने उत्तर दिले. माझी रती (प्रेमभावना) स्वीकारून माझा पती—महामती—तेथून निघून गेला.

Verse 16

यत्र मे तिष्ठते भर्त्ता तत्राहं पतिसंयुता । तत्र कामश्च मे प्रीतिरयं कायो निराश्रयः

जिथे माझा पती असतो तिथेच मी पतिसंयुता असते. तिथेच माझी कामना व तिथेच माझी प्रीती; अन्यथा हा देह निराधार आहे.

Verse 17

द्वे अप्युक्तं समाकर्ण्य रतिप्रीती विलज्जिते । व्रीडमाने गते ते द्वे यत्र कामो महाबलः

हे ऐकून रती व प्रीती दोघीही लज्जित झाल्या. संकोचत त्या दोघी महाबली कामदेव जिथे होता तिथे निघून गेल्या.

Verse 18

ऊचतुस्तं महावीरमिंद्रकाय समाश्रितम् । चापमाकर्षमाणं तं नेत्रलक्ष्यं महाबलम्

त्या दोघींनी त्या महावीराला सांगितले, जो इंद्ररूप धारण करून होता. तो महाबली धनुष्य ओढून उभा होता; त्याची दृष्टीच लक्ष्यावर स्थिर होती.

Verse 19

दुर्जयेयं महाप्राज्ञ त्यज पौरुषमात्मनः । पतिकामा महाभागा पतिव्रता सदैव सा

हे महाप्राज्ञ, ही अजेय आहे; स्वतःचा अहंकारयुक्त पराक्रम सोड. ती महाभागा सदैव पतिव्रता असून केवळ पतीचीच इच्छा करते.

Verse 20

काम उवाच । अनया लोक्यते रूपमिंद्रस्यास्य महात्मनः । यदि देवि तदा चाहं हनिष्यामि न संशयः

काम म्हणाला—हिच्यामुळे या महात्मा इंद्राचे रूप दिसते. हे देवी, तू अनुमती दिलीस तर मी निःसंशय त्याला बाणाने विद्ध करीन.

Verse 21

अथ वेषधरो देवो महारूपः सुराधिपः । स तयानुगतस्तूर्णं परया लीलया तदा

मग वेश धारण केलेला, महारूप सुराधिपती देव त्या वेळी परम लीलाभावाने त्वरित तिच्या मागे गेला.

Verse 22

सर्वभोगसमाकीर्णः सर्वाभरणशोभितः । दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः

तो सर्व भोगांनी परिपूर्ण, सर्व आभरणांनी शोभित; दिव्य माळा-वस्त्रे धारण करणारा व दिव्य सुगंधांनी अनुलेपित होता.

Verse 23

तया रत्या समायातो यत्रास्ते पतिदेवता । प्रत्युवाच महाभागां सुकलां सत्यचारिणीम्

रतीसह तो तेथे आला जिथे पतिदेवता-परायण स्त्री होती; तेव्हा सत्याचरणी, सद्गुणी सुकला त्या महाभागेला उत्तर देऊ लागली.

Verse 24

पूर्वं दूती समक्षं ते प्रीत्या च प्रहिता मया । कस्मान्न मन्यसे भद्रे भजंतं त्वामिहागतम्

पूर्वी, प्रेमाने, तुझ्या समोरच मी एक दूती पाठविली होती. हे भद्रे, भक्तिभावाने तुला भजत मी येथे आलो आहे; मग तू मला का स्वीकारत नाहीस?

Verse 25

सुकलोवाच । रक्षायुक्तास्मि भद्रं ते भर्तुः पुत्रैर्महात्मभिः । एकाकिनीसहायैश्च नैव कस्य भयं मम

सुकला म्हणाली—तुझे कल्याण असो. मी माझ्या पतीच्या महात्मा पुत्रांनी व सोबत असलेल्या सहाय्यकांनी रक्षित आहे; म्हणून मला कोणाचाही भय नाही.

Verse 26

शूरैश्च पुरुषाकारैः सर्वत्र परिरक्षिता । नाति प्रस्तावये वक्तुं व्यग्रा कर्मणि तस्य च

ती सर्वत्र शूर, पुरुषाकार योद्ध्यांनी रक्षित होती. बोलण्यास योग्य असा प्रसंग मला मिळाला नाही, आणि तीही आपल्या कामात व्यग्र होती.

Verse 27

यावत्प्रस्यंदते नेत्रं तावत्कालं महामते । भवान्न लज्जते कस्माद्रममाणो मया सह

हे महामते, जोपर्यंत तुझे नेत्र अश्रू ढाळतात, तोपर्यंत माझ्यासह रममाण होताना तुला लाज का वाटत नाही?

Verse 28

भवान्को हि समायातो निर्भयो मरणादपि । इंद्र उवाच । त्वामेवं हि प्रपश्यामि वनमध्ये समागताम्

“तू कोण आहेस, जो मरणालाही न घाबरता येथे आला आहेस?” इंद्र म्हणाला—“मी तुला अशा प्रकारे वनाच्या मध्यभागी आलेली पाहतो.”

Verse 29

समाख्यातास्त्वया शूरा भर्तुश्च तनयाः पुनः । कथं पश्याम्यहं तावद्दर्शयस्व ममाग्रतः

तू पुन्हा माझ्या पतीच्या वीर पुत्रांचे वर्णन केलेस. पण मी त्यांना कसे पाहू? कृपा करून माझ्या डोळ्यांसमोर त्यांना दाखव.

Verse 30

सुकलोवाच । सनिजसकलवर्गस्याधिपत्ये निवेश्य धृतिमतिगतिबुद्ध्य्ख्यैस्तु संन्यस्य सत्यम् । अचलसकलधर्मो नित्ययुक्तो महात्मा मदनसबलधर्मात्मा सदामां जुगोप

सुकला म्हणाली—आपल्या सर्व परिजनांना अधिकारपदांवर नेमून, धैर्य, मनोवृत्ती, गती व बुद्धी यांचाही सत्यपूर्वक संन्यास करून, सर्व धर्मांत अचल व नित्य योगयुक्त असा तो महात्मा—कामाने चंचल झालेला असला तरी—सदैव माझे रक्षण करीत असे।

Verse 31

मामेवं परिरक्षते दमगुणैः शौचैस्तु धर्मः सदा सत्यं पश्य समागतं मम पुरः शांतिक्षमाभ्यांयुतम् । बोधश्चातिमहाबलः पृथुयशा यो मां न मुंचेत्कदा बद्धाहं दृढबंधनैः स्वगुणजैः सांनिध्यमेवं गतः

अशा रीतीने मी दमगुणांनी संरक्षित आहे; शौचामुळे धर्म सदैव स्थिर राहतो. पाहा—शांती व क्षमा यांनी युक्त सत्य माझ्या समोर आले आहे. आणि अतिमहाबलवान, व्यापक यश असलेला बोध मला कधीही सोडत नाही. माझ्याच गुणांपासून उत्पन्न दृढ बंधनांनी मी बांधली आहे; म्हणून त्यांच्या सान्निध्यात मी अशी अवस्था प्राप्त केली आहे।

Verse 32

रक्षायुक्ताः कृताः सर्वे सत्याद्या मम सांप्रतम् । धर्मलाभादिकाः सर्वे दमबुद्धिपराक्रमाः

आता सत्य इत्यादी सर्वजण माझ्या संरक्षणाखाली नेमले गेले आहेत. ते सर्व धर्म व त्याच्या लाभांनी युक्त असून दम, सद्बुद्धी आणि पराक्रम यांनी संपन्न आहेत।

Verse 33

मामेवं हि प्ररक्षंति किं मां प्रार्थयसे बलात् । को भवान्निर्भयो भूत्वा दूत्या सार्धं समागतः

ते तर अशाच प्रकारे माझे रक्षण करीत आहेत; मग तू मला बळजबरीने का विनवतोस? तू कोण आहेस, जो निर्भय होऊन या दूतिसह येथे आला आहेस?

Verse 34

सत्यं धर्मस्तथा पुण्यं ज्ञानाद्याः प्रबलास्तथा । मम भर्तुः सहायाश्च ते मां रक्षंति वेश्मनि

सत्य, धर्म, पुण्य व ज्ञान इत्यादी निश्चयच प्रबळ आहेत। ते माझ्या पतीचे सहाय्यक असून या गृहात माझे रक्षण करतात।

Verse 35

अहं रक्षायुता नित्यं दमशांतिपरायणा । न मां जेतुं समर्थश्च अपि साक्षाच्छचीपतिः

मी सदैव रक्षित असून नित्य दम व शांती यांत परायण आहे। साक्षात् शचीपति इंद्रही मला जिंकण्यास समर्थ नाही।

Verse 36

यदि वा मन्मथो वापि समागच्छति वीर्यवान् । दंशिताहं सदा सत्यं सत्यकेनैव नान्यथा

पराक्रमी मन्मथ जरी माझ्यासमोर आला तरी सत्य हेच की मी सदैव दंशित आहे; तेही केवळ सत्यकानेच, अन्य कुणी नाही।

Verse 37

निरर्थकास्तस्य बाणा भविष्यंति न संशयः । त्वामेवं हि हनिष्यंति धर्मादयो महाभटाः

त्याचे बाण निष्फळ होतील—यात संशय नाही. अशाच प्रकारे धर्मादि महाबट तुला निश्चयच संहारतील।

Verse 38

दूरं गच्छ पलायत्वमत्र मा तिष्ठ सांप्रतम् । वार्यमाणो यदा तिष्ठेर्भस्मीभूतो भविष्यसि

दूर जा, इथून त्वरित पळून जा; आता इथे थांबू नकोस. इशारा असूनही जो थांबेल तो भस्म होईल.

Verse 39

भर्त्रा विना निरीक्षेत मम रूपं यदा भवान् । यथा दारु दहेदग्निस्तथा धक्ष्यामि नान्यथा

माझा पती नसताना तू माझे रूप पाहिलेस, तर जशी अग्नी लाकूड जाळतो तशीच मी तुला दग्ध करीन; अन्यथा नाही।

Verse 40

एवं श्रुत्वा सहस्राक्षो मन्मथस्यापि सम्मुखम् । पश्य पौरुषमेतस्या युध्यस्व निजपौरुषैः

हे ऐकून सहस्राक्ष इंद्राने, मन्मथासमोरही, म्हटले—“हिचे पराक्रम पाहा; आपल्या पौरुषानेच युद्ध करा।”

Verse 41

यथागतास्तथा सर्वे महाशापभयातुराः । स्वंस्वं स्थानं महाराज इंद्राद्याः प्रययुस्तदा

जसे ते आले होते तसेच सर्वजण महाशापाच्या भयाने व्याकुळ होऊन निघून गेले. तेव्हा, हे महाराज, इंद्रादी देव आपापल्या स्थानास परत गेले।

Verse 42

गतेषु तेषु सर्वेषु सुकला सा पतिव्रता । स्वगृहं पुण्यसंयुक्ता पतिध्यानेन चागता

सर्वजण गेल्यावर पतिव्रता सुकला पुण्ययुक्त, पतीच्या ध्यानात तल्लीन होऊन आपल्या घरी परत आली।

Verse 43

स्वगृहं पुण्यसंयुक्तं सर्वतीर्थमयं तदा । सर्वयज्ञमयं राजन्संप्राप्ता पतिदेवता

तेव्हा, हे राजन्, पतिदेवता अशी ती घरी आली; तिचे स्वगृह पुण्ययुक्त होऊन सर्व तीर्थमय व सर्व यज्ञमय झाले।

Verse 58

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेष्टपंचाशत्तमोऽध्यायः

अशा रीतीने श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनोपाख्यानांतर्गत सुकला-चरित्राचा अठ्ठावन्नावा अध्याय समाप्त झाला।