Brahmavākya (Brahmā’s Pronouncement on Hari-nāma and the Non-punishability of Viṣṇu’s Devotees)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । किमाश्चर्यं त्वया दृष्टं कथं वा खिद्यते भवान् । सद्गुणेषु च संतापः स तापो मरणांतिकः ॥ १ ॥

ब्रह्मा म्हणाले—तू कोणते आश्चर्य पाहिले आहेस, आणि तू का खिन्न झालास? सद्गुणांच्या संदर्भातही जो संताप उठतो, तो दाहक शोक शेवटी मृत्यूवरच येऊन थांबतो॥१॥

Verse 2

यस्योच्चारणमात्रेण प्राप्यते परमं पदम् । तमुपोष्य कथं सौरे न गच्छति नरस्त्विति ॥ २ ॥

ज्याच्या नामोच्चारानेच परम पद प्राप्त होते—त्या प्रभूसाठी ‘सौर’ प्रसंगी उपवास करणारा मनुष्य त्या गतीस कसा पोहोचणार नाही?॥२॥

Verse 3

एको हि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ ३ ॥

कृष्णाला केलेला एकच प्रणाम दहा अश्वमेध यज्ञांच्या अवभृथ-स्नानाइतका आहे. दहा अश्वमेध करणारा पुन्हा जन्माला येतो; पण कृष्णप्रणामी पुनर्जन्मासाठी नसतो॥३॥

Verse 4

कुरुक्षेत्रेण किं तस्य किं काश्या विरजेन वा । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ ४ ॥

ज्याच्या जिभेच्या अग्रभागी ‘हरि’ हे द्वाक्षरी नाम नित्य वसते, त्याला कुरुक्षेत्र, काशी किंवा विरजा-तीर्थ यांची काय गरज?

Verse 5

ब्राह्मणः श्वपचीं गच्छन् विशेषेण रजस्वलाम् । अन्नमश्नन्सुरापक्वं मरणे यो हरिं स्मरेत् ॥ ५ ॥

एखादा ब्राह्मण श्वपची जातीच्या स्त्रीकडे जाईल—विशेषतः रजस्वला असताना—आणि सुरेत शिजवलेले अन्नही खाईल; तरी जो मरणकाळी हरिचे स्मरण करतो तो उद्धरतो.

Verse 6

अभक्ष्यागम्ययोर्जातं विहाय पापसंचयम् । स याति विष्णुसायुज्यं विमुक्तो भवबंधनैः ॥ ६ ॥

अभक्ष्य भक्षण व अगम्य गमन यांपासून झालेला पापसंचय टाकून तो विष्णुसायुज्य प्राप्त करतो आणि भवबंधनांतून मुक्त होतो.

Verse 7

यन्नामोच्चारणान्मोक्षः कथं न तदुपोषणे । यस्मिन्संगीयते सोऽपि चिंत्यते पुरुषोत्तमः ॥ ७ ॥

ज्याच्या नामोच्चारानेच मोक्ष मिळतो, त्याच्यासाठी केलेल्या उपवासाने मोक्ष कसा मिळणार नाही? आणि जेव्हा त्याचे नाम गातात, तेव्हा पुरुषोत्तमाचे चिंतनही होतेच.

Verse 8

लीलया चोच्चरेद्देवं श्रृणुयाच्च जनार्दनम् । गंगांभः पूतपुण्यत्वे स नरः समतां व्रजेत् ॥ ८ ॥

जो मनुष्य खेळता-खेळता देवाचे नाम उच्चारतो आणि जनार्दनाची महिमा ऐकतो, तो गंगाजलाच्या पावन-पुण्यदायी प्रभावाने समता प्राप्त करतो.

Verse 9

अस्माकं जगतांनाथो जन्मदः पुरुषोत्तमः । कथं शासति दुर्मेधास्तस्य वासरसेविनम् ॥ ९ ॥

आमच्यासाठी जगांचा नाथ व जन्मदाता पुरुषोत्तमच आहे. त्याच्या पवित्र व्रत-दिवसांची सेवा करणाऱ्यास मूढ मनुष्य कसा आज्ञा देईल?

Verse 10

यस्त्वं न चूर्णितस्तैस्तु यस्त्वं बद्धो न तैर्दृढम् । तदस्माकं कृतं मानं मे तत्त्वं नावबुध्यसे ॥ १० ॥

तू तो तोच आहेस ज्याला त्यांनी चिरडू शकले नाहीत, आणि ज्याला त्यांनी घट्ट बांधूही शकले नाही. तरीही आमचा मान तू अपमान मानतोस, आणि माझे तत्त्व समजत नाहीस.

Verse 11

यो नियोगी न जानाति नृपभक्तान्वरान् क्षितौ । कृत्स्नायासेन संयुक्तः स तैर्निग्राह्यते पुनः ॥ ११ ॥

जो नियुक्त अधिकारी पृथ्वीवर राजाचे श्रेष्ठ भक्त ओळखत नाही, तो सर्व प्रकारच्या कष्टांनी युक्त असला तरी शेवटी त्यांच्याच हातून पुन्हा आवरला व दंडित होतो.

Verse 12

राजेष्टा न नियोक्तव्याः सापराधा नियोगिना । स्वामिप्रसादात्सिद्धास्ते विनिन्युर्व्वै नियोगिनम् ॥ १२ ॥

राजाचे नियुक्त सेवक अपराधी असले तरी, अधिकाऱ्याने त्यांना पुन्हा कामात ढकलू नये. स्वामीच्या कृपेने सिद्ध झालेले ते सेवक त्या नियुक्त अधिकाऱ्यालाच अधःपातास नेऊन टाकतात.

Verse 13

एवं हि पापकर्तारः प्रणता ये जनार्दने । कथं संयमिता तेषां बाल्याद्भास्करनंदन ॥ १३ ॥

हे भास्करनंदना! जे पाप करूनही जनार्दनाला शरण गेले, त्यांच्यात बाल्यापासून संयम व आत्मनियंत्रण कसे उत्पन्न होणार नाही?

Verse 14

शैवैर्भास्करभक्तैर्वा मद्भक्तैर्वा दिवाकरे । करोमि तव साहाय्यं हरिभक्तैर्न भास्करे ॥ १४ ॥

हे दिवाकर! शैवांद्वारे, भास्करभक्तांद्वारे किंवा माझ्या भक्तांद्वारे मी तुझी साहाय्य करीन; पण हे भास्कर, हरिभक्तांद्वारे नाही.

Verse 15

सर्वेषामेव देवानामादिस्तुपुरुषोत्तमः ॥ १५ ॥

सर्व देवतांचा आदिमूळ पुरुषोत्तमच आहे—तोच परम कारण आहे.

Verse 16

मधुसूदनभक्तानां निग्रहो नोपपद्यते । व्याजेनापि कृता यैस्तु द्वादशी पक्षयोर्द्वयोः ॥ १६ ॥

मधुसूदनभक्तांचा दंड-निग्रह योग्य नाही. जे दोन्ही पक्षांत एखाद्या निमित्ताने जरी द्वादशी-व्रत करतात, त्यांनाही ते व्रत पावन फल देते.

Verse 17

तैः कृते अवमाने तु तव नाहं सहायवान् । कृते सहाये तव सूर्यसूनो भवेदनीतिर्मम देहघातिनी । विपर्ययो ब्रह्मपदात्सुपुण्यात्कृतेव मार्गे सह विष्णुभक्तैः ॥ १७ ॥

त्यांनी केलेल्या अपमानामुळे तुझा अवमान झाला तर मी तुझा सहाय्यक होऊ शकत नाही. आणि जर मी तुझी मदत केली, हे सूर्यपुत्रा, तर ते माझ्यासाठी अधर्म ठरेल—देहघातक; त्यामुळे ब्रह्मपद देणाऱ्या परम पुण्यापासून आणि कृतयुगात विष्णुभक्तांसह चालल्या जाणाऱ्या मार्गापासून मी उलट फेरीन.

Verse 18

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे ब्रह्मवाक्यं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥

अशा प्रकारे श्रीबृहन्नारदीयपुराणाच्या उत्तरभागातील ‘ब्रह्मवाक्य’ नावाचा सहावा अध्याय समाप्त झाला.