Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 92

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

दनक्षोभं समाभाष्य संहरद्वयमीरयेत् । आत्मतत्त्वं ततः पश्चात्प्रकाशययुगं ततः ॥ ९२ ॥

Transliteration

danakṣobhaṃ samābhāṣya saṃharadvayamīrayet | ātmatattvaṃ tataḥ paścātprakāśayayugaṃ tataḥ || 92 ||

Translation

‘दनक्षोभ’चा जप/पाठ करून मग ‘संहार’चे दोन प्रयोग उच्चारावेत. त्यानंतर आत्मतत्त्व स्पष्ट करावे, आणि पुढे ‘प्रकाश’संबंधी युग्म उपदेशावे.

Word by Word

• दन-क्षोभम्: ‘dana-kṣobha’ (a mantra-unit)
• दन-क्षोभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दन (प्रातिपदिक) + क्षोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—दनस्य क्षोभः (षष्ठी-तत्पुरुष); मन्त्र/बीज-नामरूपेण

• समाभाष्य: having uttered
• समाभाष्य: Purvakala (पूर्वकाल/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + भाष् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund), ‘having spoken/uttered’

• संहर-द्वयम्: the pair ‘saṃhara’
• संहर-द्वयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संहर (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; द्विगु-समासः—संहरस्य द्वयम् (two ‘saṃhara’ units)

• ईरयेत्: should utter
• ईरयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईर् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• आत्म-तत्त्वम्: the principle of the Self
• आत्म-तत्त्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—आत्मनः तत्त्वम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/thereafter/from that)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (afterwards)

• प्रकाशय-युगम्: the pair ‘prakāśaya’
• प्रकाशय-युगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रकाशय (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; द्विगु-समासः—प्रकाशयस्य युगम् (a pair of ‘prakāśaya’ units)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It outlines a disciplined inner progression: recitation, withdrawal/dissolution (saṃhāra), contemplation of ātma-tattva, and finally illumination (prakāśa)—a movement from ritual structure to direct Self-knowledge.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Even within technical mantra-practice, the verse points beyond mere recitation toward inner realization; such ordered upāsanā refines the mind so devotion can mature into steady, luminous awareness of the Self (and thereby of the Lord).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It emphasizes prayoga (procedural application): the correct sequence of recitation and thematic sections (saṃhāra, ātma-tattva, prakāśa), reflecting a technical, method-based approach typical of Vedanga-oriented instruction.