Śuka’s Origin, Mastery of Śāstra, and Testing at Janaka’s Court

Verse 1

नारद उवाच । अनूचानप्रसंगेन वेदांगान्यखिलानि च । श्रुतानि त्वन्मुखांभोजात्समासव्यासयोगतः ॥ १ ॥

नारद म्हणाले—नियमित अध्ययनाच्या प्रसंगाने तुमच्या कमलमुखातून मी सर्व वेदाङ्गे ऐकली आहेत—संक्षेपाने व विस्ताराने, दोन्ही प्रकारे।

Verse 2

शुकोत्पत्तिं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते । सनंदन उवाच । मेरुश्रृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायते ॥ २ ॥

“हे महामते, शुकाची उत्पत्ती मला विस्ताराने सांगा.” सनंदन म्हणाले—“पूर्वी मेरुशिखरावर कर्णिकार वृक्षांचे एक वन होते.”

Verse 3

विजहार महोदेवो भौमैभूतगणैवृतः । शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा ॥ ३ ॥

तेथे महादेव भौम भूतगणांनी वेढलेले क्रीडा करीत होते; आणि पूर्वी शैलराजाची कन्या देवीही तेथे उपस्थित होती.

Verse 4

तत्र दिव्यं तपस्तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः ॥ ४ ॥

तेथेच प्रभु कृष्णद्वैपायन (व्यास) यांनी दिव्य तप केले; योगाने आत्मस्वरूपात प्रवेश करून ते योगधर्मात पूर्णतः परायण राहिले.

Verse 5

धारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं सुनिसंत्तमः । अग्नेर्भूमेस्तथा वायोरंतरिक्षस्य चाभितः ॥ ५ ॥

व्रत धारण करून त्या परम उत्तम पुरुषाने पुत्रप्राप्तीसाठी तप केले—अग्नी, भूमी, वायू आणि अंतरिक्षप्रदेश यांना सर्व बाजूंनी प्रसन्न करीत.

Verse 6

वीर्येण संमतः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह । संकल्पेनाथ सोऽनेन दुष्प्रापमकगृतात्मभिः ॥ ६ ॥

“पराक्रमाने मान्य असा पुत्र मला होवो”—असे तो म्हणाला. या संकल्पबळानेच त्याने ते दुर्मिळ फल मिळविले, जे असंयमी जनांना अप्राप्य असते.

Verse 7

वरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम् । अतिष्टन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः ॥ ७ ॥

उत्तम तप आचरून त्याने देवेश्वराचे वरण केले. वायूलाच आहार मानून तो समर्थ प्रभू म्हणतात, शंभर वर्षे स्थिर राहिला.

Verse 8

आराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम् । तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा ॥ ८ ॥

ते बहुरूपधारी उमा-पती महादेवाची आराधना करीत होते. तेथे सर्व ब्रह्मर्षी आणि सर्व देवर्षीही उपस्थित होते.

Verse 9

लोकपालाश्च साध्याश्च वसुभिश्चाष्टभिः सह । आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ ॥ ९ ॥

लोकपाल, साध्यगण, आठ वसु; तसेच आदित्य व रुद्रगण—आणि सूर्य-चंद्रही—तेथे उपस्थित होते.

Verse 10

विश्वा वसुश्च गंधर्वः सिद्धाश्चाप्सरासांगणाः । तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम् ॥ १० ॥

विश्वदेव, वसु, गंधर्व, सिद्ध आणि अप्सरांचे गण तेथे होते. तेथे रुद्र महादेव कर्णिकार-पुष्पमयी शुभ शोभा/मूर्तीने विराजमान होते.

Verse 11

धारयानः स्रजं भाति शारदीव निशाकरः । तस्निन् दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले ॥ ११ ॥

स्रज धारण करून तो शरद्‌चंद्राप्रमाणे तेजस्वी भासला। त्या दिव्य, रम्य वनात देव व देवर्षींनी भरलेल्या समुदायात तो अत्यंत शोभून दिसत होता।

Verse 12

आस्थितः परमं योगं व्यासः पुत्रार्थमुद्यतः । न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिरुपजायते ॥ १२ ॥

पुत्रप्राप्तीसाठी उद्यत झालेल्या व्यासांनी परम योगाचा आश्रय घेतला। त्यांच्या देहकांतीत कमीपणा आला नाही, आणि कोणतीही ग्लानीही उत्पन्न झाली नाही।

Verse 13

त्रयाणामपिलोकानां तदद्भुतमिवाभवत् । जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः ॥ १३ ॥

तीनही लोकांना ते जणू अद्भुतच वाटले। त्यांच्या जटा तेजामुळे वैश्वानर अग्नीच्या ज्वाळांसारख्या भासत होत्या।

Verse 14

प्रज्वलंत्यः स्म दृश्यंते युक्तस्यामिततेजसः । एवं विधेन तपसा तस्य भक्त्या च नारद ॥ १४ ॥

अमित तेज असलेल्या योगयुक्त साधकाभोवती ज्वलंत तेज दिसून येते. हे नारदा! अशा प्रकारच्या तपाने आणि भगवद्भक्तीनेच ही दिव्य प्रभा उत्पन्न होते।

Verse 15

महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् । उवाच चैनं भगवांस्त्र्यंबकः प्रहसन्निव ॥ १५ ॥

महेश्वर प्रसन्नचित्त होऊन मनात एक निश्चय केला. मग भगवान त्र्यंबक जणू हसत हसत त्याला म्हणाले.

Verse 16

यथा ह्यग्नियथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम् । यथा खे च तथा शुद्धो भविष्यति सुतस्तंव ॥ १६ ॥

जशी अग्नी शुद्ध, जसा वायू, जशी पृथ्वी, जसे जल—आणि जसे आकाशही—तसाच तुझा पुत्र शुद्ध होईल।

Verse 17

तद्भावभागी तद्बुद्धिस्तदात्मा तदुपाश्रयः । तेजसा तस्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति केवलम् ॥ १७ ॥

त्याच्या भावाचा भागी, बुद्धी त्याच्यात स्थिर, आत्मा त्याच्याशी एकरूप, आणि केवळ त्याचाच आश्रय घेणारा—त्या प्रभूच्या तेजाने तो त्रैलोक्य व अखंड यश प्राप्त करील।

Verse 18

एवं लब्ध्वा वरं देवो व्यासः सत्यवतीसुतः । अरणिं त्वथ संगृह्य ममंथाग्निचिकीर्षया ॥ १८ ॥

अशा रीतीने वर मिळवून, सत्यवतीपुत्र दिव्य व्यासांनी मग अरणी गोळा करून पवित्र अग्नी प्रज्वलित करण्याच्या इच्छेने मंथन केले।

Verse 19

अथ रूपं परं विप्र बिभ्रतीं स्वेन तेजसा । घृताचीं नामाप्सरसं ददर्श भगवान्नृषिः ॥ १९ ॥

मग, हे विप्र, भगवान ऋषींनी घृताची नावाच्या अप्सरेला पाहिले—जी परम रूप धारण करून आपल्या तेजानेच दीप्त होती।

Verse 20

स तामप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितः । अभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्मुनीश्वर ॥ २० ॥

त्या अप्सरेला पाहून, हे मुनीश्वर, त्या वनात भगवान व्यास सहसा कामाने मोहित व भ्रमित झाले।

Verse 21

सा तु कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम् । शुकीभूया महारम्या घृताची समुपागमत् ॥ २१ ॥

तेव्हा तिने व्यासांचे मन कामाने व्याकुळ केले; आणि अत्यंत रम्य घृताची शुकी (मादी पोपट) रूप धारण करून त्याच्याजवळ आली।

Verse 22

स तामप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येनसंवृताम् । स्मरराजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह ॥ २२ ॥

अन्य रूपाने आच्छादित त्या अप्सरेला पाहून तो स्मरराज (कामदेव) यांच्या अधीन झाला; जो वेगाने त्याच्या सर्व अंगांत व्यापून गेला।

Verse 23

स तु महता निगृह्णन् हृच्छयं मुनिः । न शशाक नियंतुं तं व्यासः प्रविसृतं मनः ॥ २३ ॥

तो मुनि हृदयातील वेग मोठ्या प्रयत्नाने दाबूनही त्यास आवरू शकला नाही; बाहेर धावलेल्या त्या मनाला व्यास वश करू शकले नाहीत।

Verse 24

भावित्वाञ्चैव भाव्यस्य घृताच्या वपुषा । हृतम् यत्नान्नियच्छतश्चापि मुने एतञ्चिकीर्षया ॥ २४ ॥

हे मुने, साधना करण्याच्या हेतूने मनाला यत्नाने आवरू पाहिले तरी, ते भविष्याची कल्पना करून घृताचीच्या मोहक रूपसुखाने हरपून जाते।

Verse 25

अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमवापतत् । शुक्रे निर्मथ्यमानेऽस्यां शुको जज्ञे महातपाः ॥ २५ ॥

त्याच अरण्यात सहसा त्याचे शुक्र पडले; आणि त्या शुक्राचे मंथन होताच तेथेच महातपस्वी शुकाचा जन्म झाला।

Verse 26

परमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः । यथैव हि समिद्धोऽग्निर्भाति हव्यमुपात्तवान् ॥ २६ ॥

तो परमर्षी, महायोगी, अरणीच्या गर्भातून उत्पन्न होऊन असा तेजस्वी झाला, जसा समिधांनी प्रज्वलित अग्नी हवि प्राप्त होताच अधिक उजळून निघतो।

Verse 27

तथा रूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्निव तेजसा । बिभ्रञ्चित्रं च विप्रेंद्र रूपवर्णमनुत्तमम् ॥ २७ ॥

त्याच रूपात शुकाचा जन्म झाला, जणू तेजाने प्रज्वलित; आणि हे विप्रश्रेष्ठा, त्याने अद्भुत व अनुपम रूप-वर्ण धारण केला।

Verse 28

तं गंगां सरितां श्रेष्ठां मेरुपृष्ठे स्वरूपिणीम् । अभ्येत्य स्नापयामास वारिणा स्वेन नारद ॥ २८ ॥

मेरूच्या पाठीवर स्वस्वरूपात प्रकट झालेल्या नद्यांतील श्रेष्ठ गंगेजवळ जाऊन नारदाने आपल्या जलानेच तिला स्नान घातले।

Verse 29

कृष्णाजिनं चांतरिक्षाच्छुकार्थे भुव्यवापतत् । जगीयंत च गंधर्वा ननृतुञ्चाप्सरोगणाः ॥ २९ ॥

आणि शुकासाठी आकाशातून कृष्णाजिन (काळे मृगचर्म) पृथ्वीवर पडले. गंधर्वांनी गायन केले आणि अप्सरांचे समूह नृत्य करू लागले।

Verse 30

देवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यंत महास्वनाः । विश्वावसुश्च गंधर्वस्तथा तुंबुरुनारदौ ॥ ३० ॥

तेव्हा देवदुंदुभीही महान् नादाने वाजू लागल्या. गंधर्व विश्वावसु तसेच तुंबुरु आणि नारदही दिव्य संगीत-स्तुतीत प्रवृत्त झाले।

Verse 31

हाहाहूहूश्च गंधर्वौ तुष्टुवुः शुकसंभवम् । तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताः ॥ ३१ ॥

हाहा व हूहू हे गंधर्व व्यासपुत्र शुकाची स्तुती करू लागले। तेथेच शक्र (इंद्र) अग्रस्थानी असलेले लोकपालही जमले॥

Verse 32

देवा देवर्षथयश्चटैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपि च । दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्ष च मारुतः ॥ ३२ ॥

देव, देवर्षी तसेच ब्रह्मर्षीही तेथे आले। तेव्हा मारुत (वायुदेव) यांनी सर्व प्रकारची दिव्य पुष्पवृष्टी केली॥

Verse 33

जंगमं स्थावरं चैव प्रहृष्टमभवज्जगत् । तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिः ॥ ३३ ॥

चराचरांसह सारे जग आनंदित झाले। तो महात्मा, महाद्युती, स्वतः प्रेमाने देवीसह येऊन त्याचा सत्कार करू लागला॥

Verse 34

जातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा । तस्य देवेश्वरः शक्तो दिव्यमद्भुतदर्शनम् ॥ ३४ ॥

तेव्हा मुनिच्या नवजात पुत्राचे विधिपूर्वक उपनयन झाले। आणि देवेश्वर समर्थ होऊन त्याला दिव्य, अद्भुत दर्शन प्रदान केले॥

Verse 35

ददौ कमंडलुं प्रीत्या देवा वासांसि चाभितः । हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशः ॥ ३५ ॥

प्रीतीने त्याने प्रेमपूर्वक कमंडलू दिला, आणि सभोवती देवांनी वस्त्रे अर्पण केली. हजारो हंस, शतपत्र-पक्षी व सारसही तेथे आले॥

Verse 36

प्रदक्षिणमवर्तंत शुकाश्चाषाश्च नारद । आरणे यस्तदा दिव्यं प्राप्य जन्म महामुनिः ॥ ३६ ॥

हे नारद, पोपट व मैना श्रद्धेने उजवीकडे प्रदक्षिणा करू लागले; आणि त्या वेळी महामुनींनी अरण्यात दिव्य जन्म प्राप्त करून तेथेच प्रकट झाले।

Verse 37

तत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः । उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः ॥ ३७ ॥

तेथेच तो मेधावी, व्रतचारी व पूर्ण समाहितचित्त होऊन राहिला; आणि तो उत्पन्न होताच रहस्यांसह व संग्रहांसह वेद त्याला प्रकट झाले।

Verse 38

उपतस्थुर्मुनिश्रेष्टं यथास्य पितरं तथा । बृहस्पतिं स वव्रे च वेदवेदांगभाष्यवित् ॥ ३८ ॥

ते त्या मुनिश्रेष्ठाची सेवा आपल्या पित्याप्रमाणे करू लागले; आणि वेद व वेदांगांच्या भाष्यांचा जाणकार होऊन त्याने बृहस्पतीला गुरु म्हणून वरण केले।

Verse 39

उपाध्यायं द्विजश्रेष्ट धर्ममेवानुचिंतयन् । सोऽधीत्य वेदानखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान् ॥ ३९ ॥

हे द्विजश्रेष्ठ, उपाध्यायाचा मान राखून आणि केवळ धर्मचिंतन करत त्याने रहस्यांसह व संग्रहांसह सर्व वेदांचे अध्ययन केले।

Verse 40

इतिहासं च कार्त्स्न्येन वेदशास्त्राणि चाभितः । गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिः ॥ ४० ॥

इतिहास संपूर्णपणे आणि वेदशास्त्रे सर्वतोमुखी रीतीने शिकून, गुरुला दक्षिणा देऊन महामुनी समावर्तन करून परतले।

Verse 41

उग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहिताः । देवतानामृषीणां च बाल्येऽपि सुमहातपाः ॥ ४१ ॥

समाहित ब्रह्मचारी होऊन त्याने उग्र तप आरंभिले; आणि बाल्यावस्थेतही तो देव व ऋषींमध्ये पूज्य असा महातपस्वी झाला।

Verse 42

संमत्रणीयो जन्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा । न त्वस्य रमते बुद्धिराश्रमेषु मुनीश्वर ॥ ४२ ॥

तो सल्ल्यास योग्य व सुकुलोत्पन्न, ज्ञान व तपानेही संपन्न आहे; पण, हे मुनीश्वर, त्याची बुद्धी आश्रमधर्मांत रमते नाही।

Verse 43

त्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः । स मोक्षमनुचिंत्यैव शुकः पितरमभ्यगात् ॥ ४३ ॥

गृहस्थाश्रमाच्या तीन आधारांत रुजलेल्या मोक्षधर्मांचे दर्शन घेऊन, शुक केवळ मोक्षचिंतन करीत पित्याजवळ गेला।

Verse 44

प्राहाभिवाद्य च तदा श्रेयोऽर्थी विनयान्वितः । मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान् प्रब्रवीतु मे ॥ ४४ ॥

तेव्हा विनययुक्त, परम श्रेयाचा इच्छुक होऊन त्याने नमस्कार करून म्हटले—“हे भगवान्, मोक्षधर्मांत कुशल आपण मला उपदेश करा।”

Verse 45

यथैव मनसः शांतिः परमा संभवेन्मुने । श्रृत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम् ॥ ४५ ॥

“हे मुने, जशी मनाची परम शांती उत्पन्न होईल”—पुत्राचे वचन ऐकून परमर्षींनी त्यास सांगितले।

Verse 46

अधीष्व मोक्षशास्त्रं वै धर्मांश्च विविधानपि । पितुर्निदेशाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः ॥ ४६ ॥

“मोक्षशास्त्राचा अभ्यास कर आणि धर्माचे विविध प्रकारही जाणून घे”—पित्याच्या आदेशाने ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ शुकाने तो उपदेश स्वीकारला।

Verse 47

योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव नारद । शतं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् ॥ ४७ ॥

हे नारद, (त्याने) संपूर्ण योगशास्त्र आणि कापिल (सांख्य) मतही—ब्राह्मी श्रीने युक्त, ब्रह्मतुल्य पराक्रम असलेले—शंभर (उपदेश/ग्रंथ) रूपाने (सांगितले)।

Verse 48

मेने पुत्रं यथा व्यासो मोक्षशास्त्रविशारदम् । उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् ॥ ४८ ॥

व्यासांनी त्याला पुत्रासारखे मानले; आणि मोक्षशास्त्रात पारंगत जाणून तेव्हा म्हणाले—“मिथिलेच्या अधिपती जनकाकडे जा।”

Verse 49

स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन नराधिपः । पितुर्नियोगादगमज्जनकं मेथखिलं नृपम् ॥ ४९ ॥

तो नराधिपती तुला मोक्षासाठीचे साधन संपूर्णपणे सांगेल. पित्याच्या आज्ञेने तो मिथिलेचा राजा जनक यांच्याकडे गेला।

Verse 50

प्रष्टुं धर्मस्य निष्टां वै मोक्षस्य च परायणम् । उक्तश्च मानुषेण त्वं तथा गच्छेत्यविस्मितः ॥ ५० ॥

धर्माची दृढ निष्ठा आणि मोक्षरूप परम आश्रय विचारण्याची इच्छा ठेवून, एका मनुष्याने तुला “तसेच जा” असे सांगितले; आणि तू विस्मित न होता “एवमस्तु—चला” म्हणत निघालास।

Verse 51

न प्रभावेण गंतव्यमंतरिक्षचरेण वै । आर्जवेनैव गंतव्यं न सुखाय क्षणात्त्वया ॥ ५१ ॥

केवळ प्रभाव दाखवून, जणू आकाशमार्गे चालल्यासारखे, पुढे जाऊ नकोस. आर्जव व सरळपणानेच चाल; क्षणिक सुखासाठी धर्मनिष्ठा सोडू नकोस.

Verse 52

न द्रष्टव्या विशेषा हि विशेषा हि प्रसंगिनः । अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे ॥ ५२ ॥

विशेष मानमरातब शोधू नकोस; असे भेदच गुंतवणूक वाढवतात. तोच नृप यजमान व सेवनीय असताना अहंकार करू नकोस.

Verse 53

स्थातव्यं वसथे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् । स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः ॥ ५३ ॥

त्याच्या निवासस्थानी थांबावे; तो निःसंशय तुझा संशय छेदेल. तो राजा धर्मकुशल आणि मोक्षशास्त्रात विशारद आहे.

Verse 54

यथा यथा च ते ब्रूयात्तत्कार्यमविशंकया । एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः ॥ ५४ ॥

तो जसे जसे सांगेल तसे निःशंका करावे. असे सांगितल्यावर तो धर्मात्मा मुनि मिथिलेला गेला.

Verse 55

पभ्द्यां शक्तोंतरिक्षेण क्रांतुं भूमिं ससागराम् । सगिरीं श्चाप्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥ ५५ ॥

आकाशमार्गे पृथ्वी—समुद्रांनी वेढलेली व पर्वतांसह—ओलांडण्यास समर्थ होऊन तो भारतवर्षात पोहोचला.

Verse 56

स देशान्विविधान्स्फीतानतिक्रम्य महामुनिः । विदेहान्वै समासाद्य जनकेन समागमत् ॥ ५६ ॥

महामुनी अनेक समृद्ध व विविध देश ओलांडून विदेह देशी पोहोचले आणि तेथे राजा जनकांची भेट घेतली।

Verse 57

राजद्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः । तस्थौ तत्र महायोगी क्षुत्पिपासादिवर्जितः ॥ ५७ ॥

राजद्वारी पोहोचताच द्वारपालांनी त्यांना अडविले; तरी तो महायोगी भूक-प्यास इत्यादींपासून मुक्त होऊन तेथेच उभा राहिला।

Verse 58

आतपे ग्लानिरहितो ध्यानयुक्तश्च नारद । तेषां तु द्वारपालानामेकस्तत्र व्यवस्थितः ॥ ५८ ॥

हे नारद, कडक उन्हातही तो ग्लानीरहित व ध्यानयुक्त होता; आणि त्या द्वारपालांपैकी एक जण तेथे पहाऱ्यावर उभा होता।

Verse 59

मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् । जूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ ५९ ॥

मध्यान्हीच्या सूर्याप्रमाणे उभ्या असलेल्या शुकांना पाहून त्याने यथान्याय पूजन केले, नमस्कार केला आणि हात जोडून उभा राहिला।

Verse 60

प्रावेशयत्ततः कक्षां द्वितीयां राजवेश्मनः । तत्रांतःपुरसंबद्धं महच्चैत्रग्थोपमम् ॥ ६० ॥

त्यानंतर त्याने त्यांना राजवाड्याच्या दुसऱ्या कक्षात नेले; तेथे अंतःपुराशी जोडलेला एक विशाल सभामंडप होता, जो चैत्ररथासारखा शोभत होता।

Verse 61

सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् । दर्शयित्वासने स्थाप्य राजानं च व्यजिज्ञपत् ॥ ६१ ॥

सुयोग्य रीतीने मांडलेल्या जलक्रीडा व फुललेल्या वृक्षांनी शोभलेल्या रम्य स्थळाचे दर्शन घडवून, त्याने राजाला आसनावर बसविले आणि मग आदराने निवेदन केले।

Verse 62

श्रुत्वा राजा शुकं प्राप्तं वारस्त्रीः स न्ययुंक्त च । सेवायै तस्य भावस्य ज्ञानाय मुनिसतम ॥ ६२ ॥

शुक आल्याचे ऐकून राजाने वारस्त्रियांनाही नेमले—त्याची सेवा करण्यासाठी, त्याचा अंतर्भाव जाणण्यासाठी आणि त्या मुनिश्रेष्ठाचे मन समजून घेण्यासाठी।

Verse 63

तं चारुकेश्यः शुश्रेण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः । सूक्ष्मरक्तांबरधरास्तप्तकांचनभूषणाः ॥ ६३ ॥

सुंदर केशांच्या, सुसंस्कृत कुलातील तरुण व मनोहर स्त्रिया—सूक्ष्म लाल वस्त्रे परिधान करून व झळाळत्या सुवर्णाभूषणांनी विभूषित—त्याची शुश्रूषा करू लागल्या।

Verse 64

संलापालापकुशाला भावज्ञाः सर्वकोविदाः । परं पंचाशतस्तस्य पाद्यादीनि व्यकल्पयन् ॥ ६४ ॥

त्या सुसंवाद व मधुर भाषणात कुशल, भाव जाणणाऱ्या आणि सर्व कलांत पारंगत होत्या; त्यांनी त्याच्यासाठी पाद्यादी अतिथिसत्कार पन्नासाहून अधिक प्रकारांनी सजविला।

Verse 65

देश कालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पयन् । तस्य भुक्तवतस्तात तास्ततः पुरकाननम् ॥ ६५ ॥

देश-कालास अनुरूप अशा उत्तम अन्नानेही तो तृप्त झाला नाही. आणि, तात, त्याने भोजन केल्यावर त्या स्त्रिया तेथून नगरातील उपवनाकडे निघून गेल्या।

Verse 66

सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकत्वेन नारद । क्रीडंत्यश्च हसंत्यश्च गायंत्यश्चैव ताः शुकम् ॥ ६६ ॥

हे नारद, त्या कन्यांनी पोपटाला एकेक करून अत्यंत रम्य दर्शन दाखविले—त्या क्रीडा करीत, हसत आणि गात होत्या।

Verse 67

उदारसत्वं सत्वज्ञास्सर्वाः पर्य्यचरंस्तदा । आरणेयस्तु शुद्धात्मा जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥ ६७ ॥

तेव्हा सत्त्वाचे मर्म जाणणाऱ्या त्या सर्वजणी त्या उदारसत्त्व पुरुषाची सेवा करू लागल्या। आणि आरणेय हा शुद्धात्मा, क्रोधजयी व इंद्रियनिग्रही होता।

Verse 68

ध्यानस्थ एव सततं न हृष्यति न कुप्यति । पादशौचं तु कृत्वा वै शुकः संध्यामुपास्य च ॥ ६८ ॥

तो सदैव ध्यानस्थ असे; न हर्षित होई, न क्रुद्ध होई. पादप्रक्षालन करून शुकाने संध्योपासनाही केली.

Verse 69

निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं व्यचिंतयत् । पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपरायणः ॥ ६९ ॥

तो पुण्य आसनावर बसला आणि त्याच अर्थाचा चिंतन करू लागला. रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात तेथेच राहून तो ध्यानपरायण झाला.

Verse 70

मध्यरात्रे यथान्याय्यं निद्रामाहारयत्प्रभुः । ततः प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचमनंतरम् ॥ ७० ॥

मध्यरात्री प्रभूंनी यथाविधी विश्रांती घेतली. नंतर पहाटे उठून त्यांनी त्वरित शौच-शुद्धी केली.

Verse 71

स्त्रीभिः परिवृत्तो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत । अनेन विधिना तत्र तदहःशेषमप्युत ॥ ७१ ॥

स्त्रियांकडून वेढला असतानाही तो धीमान केवळ ध्यानातच लीन राहिला; आणि याच विधीने त्याने तेथे त्या दिवसाचा उरलेला काळही व्यतीत केला।

Verse 72

तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास नारद ॥ ७२ ॥

आणि नारदांनी ती रात्र राजकुलात व्यतीत केली।