Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 73

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

Transliteration

jalamitrāryamāhīṃdra nakṣatreṣu subhikṣakṛt | sacchastrāvṛṣṭido mūle'hirbudhnyāṃtyabhayorbhayam || 73 ||

Translation

जल, मित्र, आर्यमा व महींद्र नक्षत्रांत हे सुभिक्ष व समृद्धी घडविते. मूळात उत्तम शस्त्रे व पर्जन्य देते; पण आहिर्बुध्न्य व शेवटच्या दोन नक्षत्रांत भय निर्माण करते।

Word by Word

• जल-मित्र-आर्यमा-आहीन्द्र: in (the nakṣatras) Jala, Mitra, Āryamā, Āhīndra
• जल-मित्र-आर्यमा-आहीन्द्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक) + आर्यमा (प्रातिपदिक) + आहीन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; (नक्षत्रनामानि) अधिकरणे—‘जलादिषु नक्षत्रेषु’

• नक्षत्रेषु: in the constellations (nakṣatras)
• नक्षत्रेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण (locative)

• सुभिक्ष-कृत्: bringing good harvest/abundance
• सुभिक्ष-कृत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुभिक्ष (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, √कृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (ग्रहः/चरः): ‘सुभिक्षं करोति’

• सत्-छस्त्र-अ-वृष्टि-दः: causing good arms/warfare and lack of rain
• सत्-छस्त्र-अ-वृष्टि-दः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + छस्त्र (प्रातिपदिक; ‘शस्त्र’ इत्यर्थे/पाठभेद) + अ-वृष्टि (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दा)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण: ‘(सत्) शस्त्रं च अवृष्टिं च ददाति’ (effects)

• मूले: in (the nakṣatra) Mūla
• मूले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; नक्षत्रनाम (Mūla) अधिकरण

• अहिः: the serpent (Ahi)
• अहिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपद (subject)

• बुध्न्य: in Budhnya
• बुध्न्य: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बुध्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; नक्षत्र/देवतानाम; अधिकरण

• अन्त्य-अभयोः: of Antya and Abhaya
• अन्त्य-अभयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अन्त्य (प्रातिपदिक) + अभय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः—‘अन्त्य’ तथा ‘अभय’ (two entities)

• भयम्: fear
• भयम्: Karya/Phala (फल)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; फलवाचक (result)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara
• Nakshatra
• Mula
• Ahirbudhnya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It shows how Vedāṅga-Jyotiṣa is used to align human action with cosmic order (ṛta): some lunar mansions support welfare and plenty, while others warn of danger, guiding a dhārmic life with discernment.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by advising auspicious and inauspicious timings, the text supports orderly conduct and reduced anxiety, helping a devotee maintain steadiness (niyama) for worship and remembrance rather than being disturbed by adverse outcomes.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga-Jyotiṣa (Vedic astrology): it assigns specific results (abundance, rainfall, danger) to actions or periods associated with particular nakṣatras, helping in selecting proper muhurta for rites and worldly undertakings.