Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 4

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

पंचेष्टाष्टाद्रिपंचांशा कुजार्कीज्यज्ञशुक्रगाः । ओजे विपर्ययाद्युग्मे त्रिशांशेशाः समीरिताः ॥ ४ ॥

paṃceṣṭāṣṭādripaṃcāṃśā kujārkījyajñaśukragāḥ | oje viparyayādyugme triśāṃśeśāḥ samīritāḥ || 4 ||

पंचांशाचे अधिपती—कुज, सूर्य, शनि, गुरु, बुध आणि शुक्र—असे सांगितले आहेत। त्रिशांशात विषम राशींना क्रमाने, व सम राशींना उलट क्रमाने त्रिशांशेश निरूपिले आहेत।

पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; here as compound-member
इष्टassigned/desired
इष्ट:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootइष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (as compound-member); 'desired/assigned' (technical)
अष्टeight
अष्ट:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootअष्ट (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; compound-member 'eight'
अद्रिadri (=7)
अद्रि:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (as compound-member); 'mountain' used for number 7 (सङ्ख्यावाचक)
पञ्चांशाःpañcāṃśa divisions
पञ्चांशाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपञ्चांश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'fifth-parts' (pañcāṃśa)
कुजKuja (Mars)
कुज:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootकुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Mars (as compound-member)
अर्कीArki
अर्की:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootअर्कि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Arki (as compound-member)
ज्यJya (Jupiter)
ज्य:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootज्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'Jya' (Jupiter) as technical name
ज्ञJña (Mercury)
ज्ञ:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'Jña' (Mercury) as technical name
शुक्रगाः(those) connected with Śukra (Venus)
शुक्रगाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशुक्र + ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; शुक्र-ग = 'those going with Venus' / Venus-associated lords
ओजेin odd (signs)
ओजे:
अधिकरण (Adhikarana/Locative)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; technical: 'in odd (signs)' (locative)
विपर्ययात्by reversal
विपर्ययात्:
अपादान (Apadana/Ablative)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; 'by reversal/from reversal'
युग्मेin even (signs)
युग्मे:
अधिकरण (Adhikarana/Locative)
TypeNoun
Rootयुग्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'in even (signs)'
त्रिशांशेशाःthe lords of the triśāṃśa divisions
त्रिशांशेशाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootत्रिशांश + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'lords of triśāṃśa'
समीरिताःare stated/mentioned
समीरिताः:
कर्मणि-प्रयोगे विधेय (Predicative in passive)
TypeVerb
Rootसम् + ईर् (धातु) → समीरित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'are stated'

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mars (Kuja)
S
Sun (Arka)
S
Saturn
J
Jupiter (Ijya)
M
Mercury (Jña)
V
Venus (Shukra)

FAQs

It shows that the Purana integrates Vedāṅga Jyotiṣa with dharma-teaching: correct knowledge of planetary divisions (vargas) supports right timing, discipline, and orderly living, which in turn steadies the mind for mokṣa-oriented practice.

While not directly preaching bhakti, it provides the technical framework (Jyotiṣa) often used to choose auspicious times for vows, worship, and vrata—practices that strengthen steady devotion to Vishnu within a dharmic routine.

Vedāṅga Jyotiṣa: the verse gives rules for assigning planetary lords to the pañcāṃśa and triśāṃśa varga divisions, including the key method of using direct order for odd signs and reverse order for even signs.