Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 119

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

कृतर्तुचंद्रैर्वेदेंद्रैः शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिः । शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेंद्रांशेर्भूसुतादयः ॥ ११९ ॥

Transliteration

kṛtartucaṃdrairvedeṃdraiḥ śūnyatryekairguṇāṣṭabhiḥ | śararudraiścaturyāṃśukeṃdrāṃśerbhūsutādayaḥ || 119 ||

Translation

ऋतु‑चंद्र इत्यादी संकेतशब्द—वेदेंद्र, शून्य‑तीन‑एक, आठ गुण, बाण व रुद्र, आणि चार किरणे—यांनी संख्या दर्शवितात; त्यावरून भूसुत (मंगळ) इत्यादी ग्रह, त्यांचे अंश, राशी व विभाग सूचित होतात।

Word by Word

• कृत-ऋतु-चन्द्रैः: by the Kṛta, Ṛtu, and Candra (numbers)
• कृत-ऋतु-चन्द्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक) + ऋतु (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (कृत+ऋतु+चन्द्र)

• वेद-इन्द्रैः: by the lords of the Vedas (Veda-indras)
• वेद-इन्द्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वेदानाम् इन्द्राः)

• शून्य-त्रि-एकैः: by zero, three, and one (numbers)
• शून्य-त्रि-एकैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शून्य (प्रातिपदिक) + त्रि (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (शून्य+त्रि+एक)

• गुण-अष्टभिः: by the eight guṇas (eight)
• गुण-अष्टभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + अष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणानाम् अष्ट)

• शर-रुद्रैः: by arrows and Rudras (numbers)
• शर-रुद्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक) + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (शर+रुद्र)

• चतुर्-यांशु-केन्द्र-अंशेः: of the central part of the four yāṃśus (central segment)
• चतुर्-यांशु-केन्द्र-अंशेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + यांशु (प्रातिपदिक) + केन्द्र (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (चतुर्-यांशु-केन्द्र-अंश)

• भू-सुत-आदयः: Bhūsuta and others
• भू-सुत-आदयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्तृ/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः (भू-सुत) + ‘आदि’ (समाहार/आदिग्रहण)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara
• Bhūsuta (Mars)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It shows that even technical knowledge (like Jyotiṣa) can be transmitted in a disciplined, mnemonic way, supporting dharma and right timing for sādhana within Mokṣa-dharma teachings.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by emphasizing correct understanding of śāstra-based time and order, it supports regulated devotional practice (vrata, pūjā, and auspicious observances) rather than random ritualism.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: the use of bhūta-saṅkhyā (word-numeral codes) to encode planetary names (e.g., Bhūsuta/Mars) and technical measures like aṃśa (degrees) and kendra (angular positions).