Previous Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 47

Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

शीर्षं हस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथास्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा ॥ ४७ ॥

śīrṣaṃ hastau ca pādau ca pañcavāruṇamīritam | tathāsviṣṭakṛtaṃ vipra śrotre pūrṇāhutistathā || 47 ||

शिर, दोन्ही हात व दोन्ही पाय—हे ‘पंचवारुण’ कर्म म्हणून सांगितले आहे. तसेच, हे विप्र, स्विष्टकृत समापन-आहुती करावी; आणि श्रोत्रांच्या संदर्भात पूर्णाहुतीचेही विधान आहे.

शीर्षम्the head
शीर्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशीर्षन्/शीर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हस्तौthe two hands
हस्तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
पादौthe two feet
पादौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
पञ्चवारुणम्the fivefold vāruṇa (set/rite)
पञ्चवारुणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्चवारुण (प्रातिपदिक; पञ्च + वारुण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘वारुणं पञ्च (अङ्गानि/भागाः)’ इत्यर्थे (पञ्च-सम्बन्धि)
ईरितम्is stated
ईरितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootईर् (धातु) → ईरित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘is stated/mentioned’
तथाlikewise
तथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘thus/likewise’
अस्विष्टकृतम्the (rite) not being sviṣṭakṛt / the asviṣṭakṛt
अस्विष्टकृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्विष्टकृत (प्रातिपदिक; अ + स्विष्टकृत)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (स्विष्टकृतं न)
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
श्रोत्रेin/at the two ears
श्रोत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन (श्रोत्रयोः) / वैकल्पिकं प्रथमा-द्विवचनार्थे; अधिकरणभावः
पूर्णाहुतिःthe full oblation
पूर्णाहुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपूर्णाहुति (प्रातिपदिक; पूर्ण + आहुति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘पूर्णा आहुतिः’
तथाalso/likewise
तथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘thus/also’

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

V
Varuna

FAQs

It links outer ritual completeness—purifying key limbs and sealing rites with concluding oblations—to inner discipline, implying that careful completion of sacred acts supports steadiness, purity, and readiness for moksha-oriented practice.

By emphasizing proper completion and purity in worship-actions, it supports bhakti as a disciplined offering: devotion is not only emotion but also reverent, correctly concluded service (seva) expressed through sanctioned rites.

Ritual procedure (Kalpa/Śrauta-smārta prayoga) is foregrounded through technical terms like pañcavāruṇa, sviṣṭakṛt, and pūrṇāhuti, indicating how specific oblations and purifications are assigned to complete a rite.