Adhyaya 65: Svarocis Enjoys on the Mountain; A Debate on Marital Fidelity and Desire

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ स्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुःषष्ठितमोऽध्यायः । पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः- ६५ मार्कण्डेय उवाच । ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः । ररामा तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे ॥

अशा प्रकारे श्री मार्कंडेय पुराणातील स्वारोचिष मन्वंतरातील चौसष्टावा अध्याय समाप्त झाला. आता पासष्टावा अध्याय आरंभ होतो. मार्कंडेय म्हणाले—त्यानंतर तो तेजस्वी दिव्य पुरुष त्या पत्नींसह, रम्य उपवनांनी व धबधब्यांनी शोभलेल्या त्या राजस पर्वतावर क्रीडा करीत विहार करू लागला।

Verse 2

सर्वोपभोगरत्नानि मधूनि मधुराणि च । निधयः समुपाजह्रुः पद्मिन्या वशवर्तिनः ॥

पद्मिनीच्या अधीन असलेल्या निधींनी सर्व भोगांस योग्य अशी रत्ने आणि मधुर मधुही आणून अर्पण केली।

Verse 3

स्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् गन्धाढ्यमनुलेपनम् । आसनान्यतिशुभ्राणि काञ्चनानि यथेच्छया ॥

हार, वस्त्रे, अलंकार, सुगंधाने परिपूर्ण लेप आणि अतिशय तेजस्वी सुवर्ण आसने—हे सर्व इच्छेनुसार आणून दिले।

Verse 4

सौवर्णानि महाभाग ! करकान् भाजनानि च । तथा शय्याश्च विविधा दिव्यैरास्तरणैर्युताः ॥

हे भाग्यवान, त्यांनी सुवर्ण कलश व पात्रेही आणून दिली; तसेच दिव्य आच्छादनांनी युक्त विविध शय्याही अर्पण केल्या।

Verse 5

एवं स ताभिः सहितो दिव्यगन्धाधिवासिते । ररम स्व रुचिर्भाभिर्भासिते वरपर्वते ॥

मग तो तो त्या प्रिय स्त्रियांबरोबर, दिव्य सुगंधाने सुवासित आणि त्यांच्या स्वतःच्या सौंदर्यतेजाच्या प्रभेने उजळलेल्या त्या श्रेष्ठ पर्वतावर क्रीडा करीत विहार करू लागला।

Verse 6

ताश्चापि सह तेनेति लेभिरे मुदमुत्तमाम् । रममाणाः यथा स्वर्गे तथा तत्र शिलोच्चये ॥

त्या स्त्रियाही त्याच्याबरोबर राहून परम आनंदास प्राप्त झाल्या; तेथे त्या शैलशिखरावर जणू स्वर्गातच क्रीडा करीत होत्या।

Verse 7

कलहंसी जगादैकां चक्रवाकीं जले सतीम् । तस्य तासाञ्च ललिते सम्बन्धे च स्पृहावती ॥

एका कलहंसिणीने पाण्यात असलेल्या पतिव्रता चक्रवाकिणीला म्हटले—तो आणि त्या स्त्रिया यांच्यातील त्या रम्य संबंधाविषयी ती स्वतः स्पृहावती होती।

Verse 8

धन्यो 'यमतिपुण्यो 'यं यो 'यौवनगोचरः । दयिताभिः सहैताभिर्भुङ्क्ते भोगानभीप्सितान् ॥

धन्य आहे तो—अतिशय पुण्यवान—जो यौवनाच्या सीमेत असून या प्रिय स्त्रियांबरोबर इच्छित भोगांचा उपभोग घेतो।

Verse 9

सन्ति यौवनिनः श्लाघ्यास्तत्पत्न्यो नातिशोभनाः । जगत्यामल्पकाः पत्न्यः पतयश्चातिशोभनाः ॥

जगात काही प्रशंसनीय तरुण पुरुष असेही आहेत की ज्यांच्या पत्नी फार सुंदर नसतात; आणि जगात असे प्रसंग विरळच की जिथे पत्नी अत्यंत सुंदर आणि पतीही अत्यंत रूपवान असतात।

Verse 10

अभीष्टा कस्यचित्कान्ता कान्तः कस्याश्चिदीप्सितः । परस्परानुरागाढ्यं दाम्पत्यमतिदुर्लभम् ॥

पुरुषाला प्रिय पत्नीची आणि स्त्रीला प्रिय पतीची इच्छा होऊ शकते; पण परस्पर प्रेमाने समृद्ध असा विवाहबंध अत्यंत दुर्मिळ आहे।

Verse 11

धन्यो 'यं दयिताभीष्टो ह्येताश्चास्यातिवल्लभाः । परस्परानुरागो हि धन्यानामेव जायते ॥

धन्य तो तोच, ज्याला त्याच्या प्रेयसी इच्छितात आणि त्या स्त्रिया त्याला अत्यंत प्रिय आहेत; कारण परस्पर प्रेम खरेच केवळ भाग्यवानांतच उत्पन्न होते।

Verse 12

एतन्निशम्य वचनं कलहंसीसमीरितम् । उवाच चक्रवाकी तां नातिविस्मितमानसा ॥

कलहंसिनीचे हे वचन ऐकून चक्रवाकीने तिला उत्तर दिले; तिचे मन फारसे विस्मित झाले नव्हते।

Verse 13

नायं धन्यो यतो लज्जा नान्यस्त्रीसन्निकर्षतः । अन्यां स्त्रियमयं भुङ्क्ते न सर्वास्वस्य मानसम् ॥

तो धन्य नाही; कारण इतर स्त्रियांच्या सान्निध्यात त्याला लाज नाही. तो परस्त्रीचा उपभोग घेतो; त्याचे चित्त कोणातही स्थिर राहत नाही।

Verse 14

चित्तानुराग एकस्मिन्नधिष्ठाने यतः सखि । ततो हि प्रीतिमानेष भाऱ्यासु भविता कथम् ॥

सखि, हृदयाचा स्नेह तर एकााच आसनात (एका विषयात) स्थिर असतो; मग तो सर्व पत्नींवर खरोखर प्रेम कसा करील?

Verse 15

एता न दयिताः पत्युर्नैतासां दयितः पतिः । विनोदमात्रमेवैताः यथा परिजनोऽपरः ॥

या स्त्रिया खरोखर पतीच्या प्रिय नाहीत, आणि तो पतीही त्यांच्या दृष्टीने खरोखर प्रिय नाही। त्या केवळ करमणुकीसाठी आहेत—घरातील इतर सेवकांसारख्या।

Verse 16

एतासाञ्च यदीष्टोऽयं तत्किं प्राणान्न मुञ्चति । आलिङ्गत्यपरां कान्तां ध्यातो वै कान्तयाऽन्यया ॥

तो त्यांना खरोखर अभिलाष्य असता, तर (एखाद्या एकीसाठी) तो प्राण का नाही सोडला असता? पण एका प्रियेस आलिंगन देत असतानाही, दुसरी प्रिया त्याचाच विचार करते.

Verse 17

विद्याप्रदानमूल्येन विक्रीतो ह्येष भृत्यवत् । प्रवर्तते न हि प्रेम समं बह्वीषु तिष्ठति ॥

उपदेश देण्याच्या किमतीवर तो जणू दासासारखा विकला गेला आहे. कारण प्रेम समप्रमाणात चालत नाही; अनेकांमध्ये ते एकसारखे राहू शकत नाही.

Verse 18

कलहंसि ! पतिर्धन्यो मम धन्याहमेव च । यस्यैकस्याञ्चिरं चित्तं यस्याश्चैकत्र संस्थितम् ॥

हे हंसिनी! माझा पती धन्य आहे आणि मीही धन्य आहे; त्याचे मन दीर्घकाळ फक्त एकावरच स्थिर असते, आणि माझेही मन एकाच ठिकाणी (त्याच्यावर) स्थिर आहे.

Verse 19

सर्वसत्त्वृतज्ञोऽसौ स्वरोचिरपराजितः । निशम्य लज्जितो दध्यौ सत्यमेव हि नानृतम् ॥

तो, जो सर्व प्राण्यांचे स्वर जाणत होता, (तरीही) स्वरॊचीने जिंकला जाऊन, हे ऐकून लज्जित झाला आणि विचार करू लागला—‘खरेच हे सत्य आहे, असत्य नाही.’

Verse 20

ततो वर्षशते याते रममाणो महागिरौ । रममाणः समं ताभिर्ददर्श पुरतो मृगम् ॥

मग शंभर वर्षे लोटल्यानंतर, तो महापर्वतावर क्रीडा करीत—त्यांच्यासह एकत्र क्रीडत—समोर एक हरिण पाहू लागला।

Verse 21

सुस्निग्धपीनावयवं मृगयूथविहारिणम् । वासिताभिः सुरूपाभिर्मृगीभिः परिवारितम् ॥

त्याने अतिशय स्निग्ध व पुष्ट अवयवांचा हरिण पाहिला; तो कळपात फिरत होता आणि सुगंधी, सुंदर हरिणींनी वेढलेला होता।

Verse 22

आकृष्टघ्राणपुटका जिघ्रन्तीस्तास्ततो मृगीः । उवाच स मृगो रामा लज्जात्यागेन गम्यताम् ॥

त्या हरिणी नाक पुढे करून त्याला हुंगत असता, तो हरिण म्हणाला—“हे सुंदर्यांनो, लज्जा सोडून निघून जा।”

Verse 23

नाहं स्वरोचिस्तच्छीलो न चैवाहं सुलोचनाः । निर्लज्जा बहवः सन्ति तादृशास्तत्र गच्छतः ॥

मी स्वरोचि नाही, आणि तसला ही नाही; तसेच मी सुनेत्री स्त्रियांसाठीही नाही. अनेक निर्लज्ज आहेत—त्यांच्याकडे जा।

Verse 24

एका त्वनेकानुगता यथा हासास्पदं जने । अनेकाभिस्तथैवैकॊ भोगदृष्ट्या निरीक्षितः ॥

जशी अनेकांच्या मागे लागणारी स्त्री लोकांत हसण्याचा विषय ठरते, तसाच अनेकांनी वेढलेला पुरुषही केवळ भोगाच्या दृष्टीने पाहिला जातो।

Verse 25

तस्य धर्मक्रियाहानिरह्न्यहनि जायते । सक्तोऽन्यभार्यया चान्यकामासक्तः सदैव सः ॥

त्याच्या धर्माचरणाची हानी दिवसेंदिवस वाढत जाते। तो परस्त्रीसक्त होतो आणि इतर अनुचित इच्छांमध्ये सदैव गुंतलेला राहतो.

Verse 26

यस्तादृशोऽन्यस्तच्छीलः परलोकपराङ्मुखः । तं कामयत भद्रं वो नाहं तुल्यः स्वरोचिषा ॥

अशा स्वभावाचा, परलोककल्याणापासून विमुख असा तो दुसरा पुरुष—इच्छा असल्यास—तूच इच्छी. तुझे कल्याण असो; तेजात (स्वारोचिषा) मी त्याच्या बरोबरीची नाही.