Adhyaya 9

Verse 1

अजानजस्वरूपं च ब्रूहि कृष्ण महामते / तदन्यांश्च क्रमेणेव वक्तुं कृष्ण त्वमर्हसि

हे कृष्ण, महामते! अजान (अजन्मा) याचे स्वरूप सांगावे; आणि नंतर क्रमाने इतरही विषय तू वर्णन करणे योग्य आहे, हे कृष्ण।

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच / अजानाख्या देवतास्तु तत्तद्देवकुले भवाः / अजानदेवतास्ता हि तेभ्योग्याः कर्मदेवताः

श्रीकृष्ण म्हणाले—‘अजान’ नावाचे देवता आपापल्या देवकुलांत उत्पन्न होतात. ते अजान-देवताच त्या कुलांनुसार कर्माचे अधिष्ठाते देवता होत.

Verse 3

विराधश्चारुदेष्णश्च तथा चित्ररथस्तथा / धृतराष्ट्रः किशोरश्च हूहूर्हाहास्तथैव च

विराध, आरुदेष्ण आणि चित्ररथ; धृतराष्ट्र व किशोर; तसेच हूहू आणि हाहा हेही।

Verse 4

विद्याधरश्चोग्रसेनो विश्वावसुपरावसू / चित्रसेनश्च गोपालो बलः पञ्चदश स्मृताः

विद्याधर, उग्रसेन, विश्वावसु व परावसु; तसेच चित्रसेन, गोपाल आणि बल—हे पंधरा म्हणून स्मरणात आहेत।

Verse 5

एवमाद्यश्च गन्धर्वाः शतसंख्याः खगेश्वर / अजानजसमा ज्ञेया मुक्तौ संसार एव च

हे खगेश्वर गरुड! आद्य गंधर्व शतसंख्य आहेत असे जाणावे; ते मोक्षातही आणि संसारस्थितीतही अजानजांसमान मानले जातात।

Verse 6

अज्ञानजास्तु मे देवाः कर्मजेभ्यः शतावराः / घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा

परंतु माझ्या अज्ञानातून उत्पन्न झालेले देव कर्मजांपेक्षा शतगुण अधिक आहेत—घृताची, मेनका, रंभा, उर्वशी आणि तिलोत्तमा यांसारखे।

Verse 7

सुकेतुः शबरी चैव मञ्जुघोषा च पिङ्गला / इत्यादिकं यक्षरत्नं सह संपरिकीर्तितम्

सुकेतु, शबरी, मञ्जुघोषा आणि पिंगला—इत्यादी—हे सर्व येथे यक्षरत्न म्हणून एकत्र कीर्तिले आहेत।

Verse 8

अजानजसमा ह्येते कर्मजेभ्यः शतावराः / विश्वामित्रो वसिष्ठश्च नारदश्च्यवनस्तथा

खरेच हे अजानज (ब्रह्मा) समान आहेत आणि केवळ कर्मजांपेक्षा शतगुण श्रेष्ठ आहेत—विश्वामित्र, वसिष्ठ, नारद तसेच च्यवन।

Verse 9

उतथ्यश्च मुनिश्चैतान्द्राजपित्वा खगेश्वर / ऋषयश्च महात्मानो ह्यजानजसमाः स्मृताः

हे खगेश्वर! मुनी उतथ्य यांनी या सर्वांचा यथोचित उल्लेख करून सांगितले; आणि हे महात्मा ऋषी अजानजांसमान म्हणून स्मरले जातात।

Verse 10

शतर्चिः कश्यपो ज्ञेयो मध्यमश्च पराशरः / पावमान्यः प्रगाथश्च क्षुद्रसूक्तश्च देवलः

शतर्चि हा कश्यप म्हणूनही ज्ञात आहे; ‘मध्यम’ ऋषी पराशर आहेत. पावमान्य हा प्रगाथ, आणि क्षुद्रसूक्त हा देवल होय.

Verse 11

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः / उद्दालको ह्यृ शृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा

गृत्समद, आसुरी, भरद्वाज व मुद्गल; तसेच उद्दालक, ऋष्यशृंग, शंख आणि सत्यव्रत—हेही पूज्य ऋषी आहेत.

Verse 12

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः / धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा

सुयज्ञ, बाभ्रव्य, माण्डूक व बाष्कल; तसेच धर्माचार्य, अगस्त्य, दाल्भ्य आणि दार्ढ्यच्युत—हेही येथे सांगितले आहेत.

Verse 13

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा / विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि

कवष, हरित, कण्व, विरूप व मुसल; तसेच विष्णुवृद्ध, आत्रेय, आणि श्रीवत्स व वत्सल—हेही ऋषी आहेत.

Verse 14

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव / मण्ड्कश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च

भार्गव, आप्नवान व माण्डूकेय; तसेच मण्डक, जाबचली आणि वीतिहव्य—हेही ऋषी आहेत.

Verse 15

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः / एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा

गृत्समद, शौनक इत्यादी ऋषी परंपरेत स्मरणीय आहेत. त्यांच्या नामांचे केवळ श्रवण झाले तरी हरि (विष्णु) सदैव प्रसन्न होतो.

Verse 16

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः / अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः / अजानजसमा ह्येता (ते) नात्र कार्या विचारणा

मी सांगतो—ऐक, हे तार्क्ष्य—माझ्या पत्नी दोन हजार अठ्ठावीस आहेत. त्या दोन हजार अठ्ठावीस पत्नी माझ्या अग्नीच्या कन्या आहेत; त्या अजन्म-जन्मासारख्या शुद्ध आहेत, म्हणून येथे शंका-विचार करण्याचे कारण नाही.

Verse 17

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका / तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक् खगेश्वर

त्वष्ट्याची कन्या कशेरू त्या सर्वांमध्ये गुणांनी श्रेष्ठ आहे. आता त्यांच्या नंतर जन्मलेल्यांचे वर्णन करतो—हे खगेश्वर, नीट ऐक.

Verse 18

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः / तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम्

आजानांपासून पितर उत्पन्न होतात; आणि त्या सात (गटां)पासून इतर पितर शेकड्यांनी आहेत. पितर याहूनही अधिक आहेत—असे वेदज्ञांचे मत आहे.

Verse 19

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम / अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना

आता पुढील राजांचे वर्णन करतो—हे द्विजश्रेष्ठ, तू ऐक. आठ (प्रधान) वगळता देवगंधर्व एकशे आठ मानले गेले आहेत.

Verse 20

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः / स्वमुकेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः

त्यांच्यापेक्षा शतगुण आनंदयुक्त देवप्रेष्य हे मुख्य आहेत; त्यांच्या गणांना देवतांनी जणू स्वतःच्या मुखानेच, सर्वदा आज्ञा दिलेल्या असतात।

Verse 21

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः / तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः

देवगंधर्व हे श्रेष्ठ म्हणून सांगितले आहेत; त्यांच्या खाली ‘शतावर’ हे शतगुणांनी कनिष्ठ; आणि त्यांच्याही खाली पृथ्वीचे राजे—गुणांनी शेकडो पटींनी हीन—असे जाणावे।

Verse 22

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः / एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् / एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः

त्यांच्यापेक्षा मनुष्यांतील उत्तम गण शतगुण श्रेष्ठ असे जाणावे। असे प्रसंगिक सांगून आता मी मुख्य विषयाकडे जातो। याच प्रकारे ब्रह्मा इत्यादी देव आणि लक्ष्मी इत्यादी सर्व दिव्याही समजाव्यात।

Verse 23

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज

स्तुती करून ते सर्वजण हात जोडून मौन उभे राहिले—हे द्विज।

Verse 24

तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत्

त्यांना योग्य निवासस्थान देण्यासाठी त्याने मनात विचार केला।

Verse 25

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् / हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम्

हे आचरण पवित्र व आरोग्यदायक आहे; ते पुण्यकारक असून पापांचा नाश करते. ते हरिप्रसाद प्राप्त करून देऊन स्वस्वरूप-सुखाचे साधन ठरते.

Verse 26

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः / न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः

हे विप्रहो! जे मनुष्य हे स्तवन पठत नाहीत आणि नित्य ऐकतही नाहीत, ते सर्व मायेने मोहित झालेले आहेत.

Verse 27

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः / तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता

जे नराधम अंतरी (अंतर्यामीचे) नित्य स्मरण न करता भोजन करतात, परलोकात त्यांच्याकडून सतत विष्ठाच भक्षिली जाते—ती नेहमी शेकडो कृमींनी भरलेली असते.