Shloka 104
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
इत्येषो ऽनुग्रहःमर्गो ब्रह्मनैमित्तिकः स्मृतः / अबुद्धिपूर्वकाः सर्गा ब्रह्मणः प्राकृतास्त्रयः
Transliteration
ityeṣo 'nugrahaḥmargo brahmanaimittikaḥ smṛtaḥ / abuddhipūrvakāḥ sargā brahmaṇaḥ prākṛtāstrayaḥ
Translation
असा हा अनुग्रह-मार्ग ‘ब्रह्म-नैमित्तिक’ म्हणून स्मृत आहे; ब्रह्माचे तीन प्राकृत सर्ग बुद्धिपूर्वक नसून स्वयंस्फूर्त आहेत.
Word by Word
इतिthus
इति:
Prakarana (प्रकरण/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
अनुग्रहःfavor; grace
अनुग्रहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
मार्गःpath
मार्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); अनुग्रहः इति समनाधिकरण (apposition)
ब्रह्म-नैमित्तिकःoccasional/secondary (pertaining to Brahmā)
ब्रह्म-नैमित्तिकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्रह्म (प्रातिपदिक) + नैमित्तिक (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) मार्गः इति
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is called/considered’
अ-बुद्धि-पूर्वकाःpreceded by non-intelligence; without intellect first
अ-बुद्धि-पूर्वकाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + बुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) सर्गाः इति
सर्गाःcreations; emanations
सर्गाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
प्राकृताःnatural; material
प्राकृताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) सर्गाः इति
त्रयःthree
त्रयः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); संख्याविशेषण (numeral adjective)