Adhyaya 3
Book 1 frames statecraft as disciplined governance (vinaya) rather than mere conquest. In 1.3 Kautilya anchors political order in “Trayī” (the Vedic knowledge-complex) and its auxiliary sciences, then operationalizes it through varṇa-āśrama svadharma. The pragmatic aim is not ritual piety but administrative predictability: fixed duties create legible social roles, stable production, dependable service obligations, and a clear hierarchy for command and adjudication. By enumerating obligations of Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya, Śūdra, and the four āśramas, the text supplies the king with a normative template for appointments, exemptions, discipline, and welfare expectations. The closing warning—transgressing svadharma causes societal extinction through saṅkara—functions as a governance risk statement: role-confusion erodes authority, revenue, defense readiness, and trust. Thus, 1.3 strengthens the Vijigīṣu’s internal base (svāmī + janapada) by converting sacred learning into a policy instrument for cohesion, compliance, and continuity.
Sutras
Sutra 1
सामर्ग्यजुर्वेदास्त्रयस्त्रयी ॥ कZ_०१.३.०१ ॥
साम, ऋग् आणि यजुर—हे तीन वेद म्हणजे त्रयी.
Sutra 2
अथर्ववेदेतिहासवेदौ च वेदाः ॥ कZ_०१.३.०२ ॥
अथर्ववेद आणि इतिहासवेद हेही वेद (म्हणून) मानले जातात.
Sutra 3
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दोविचितिर्ज्योतिषमिति चाङ्गानि ॥ कZ_०१.३.०३ ॥
शिक्षा, कल्प, व्याकरण, निरुक्त, छंदोविचिति आणि ज्योतिष—ही वेदांची अंगे (वेदाङ्गे) आहेत.
Sutra 4
एष त्रयीधर्मश्चतुर्णां वर्णानामाश्रमाणां च स्वधर्मस्थापनादौपकारिकः ॥ कZ_०१.३.०४ ॥
ही त्रयी चारही वर्णांच्या व आश्रमांच्या स्वधर्माची स्थापना इत्यादींमुळे उपकारक आहे.
Sutra 5
स्वधर्मो ब्राह्मणस्य अध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥ कZ_०१.३.०५ ॥
ब्राह्मणाचा स्वधर्म—अध्ययन, अध्यापन, यजन (यज्ञ करणे), याजन (इतरांसाठी यज्ञ करविणे), दान आणि प्रतिग्रह (दान स्वीकारणे).
Sutra 6
क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥ कZ_०१.३.०६ ॥
क्षत्रियाचा (स्वधर्म)—अध्ययन, यजन (यज्ञ करणे), दान, शस्त्राजीव (शस्त्रावर आधारित उपजीविका/सैन्यव्यवसाय) आणि भूत-रक्षण (प्रजा/जीवांचे रक्षण).
Sutra 7
वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥ कZ_०१.३.०७ ॥
वैश्याचा (स्वधर्म)—अध्ययन, यजन, दान, कृषी व पशुपालन, आणि वाणिज्य (व्यापार).
Sutra 8
शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥ कZ_०१.३.०८ ॥
शूद्रासाठी (विहित उपजीविका/उपाय)—द्विजांची सेवा, शेती‑पशुपालन‑व्यापार (वार्ता), आणि कारागीर व कलाकार/नट यांची कामे।
Sutra 9
गृहस्थस्य स्वधर्माजीवस्तुल्यैरसमानर्षिभिर्वैवाह्यमृतुगामित्वं देवपित्रतिथिपूजा भृत्येषु त्यागः शेषभोजनं च ॥ कZ_०१.३.०९ ॥
गृहस्थासाठी—स्वधर्म व उपजीविकेत समतुल्य (आणि असमान ऋषी/तपस्वींशी नाही) अशा जोडीदाराशी विवाह; योग्य ऋतूतच दाम्पत्य‑संबंध; देव‑पितृ‑अतिथी‑पूजा; सेवकांवर उदार त्याग; आणि इतरांना वाढल्यानंतर उरलेले अन्न सेवन।
Sutra 10
ब्रह्मचारिणः स्वाध्यायो अग्निकार्याभिषेकौ भैक्षव्रतित्वमाचार्ये प्राणान्तिकी वृत्तिस्तदभावे गुरुपुत्रे सब्रह्मचारिणि वा ॥ कZ_०१.३.१० ॥
ब्रह्मचार्यासाठी—स्वाध्याय; अग्निकार्य व अभिषेक‑सेवा; भिक्षाव्रताने उपजीविका। त्याचा आचार म्हणजे आचार्याची प्राणान्तपर्यंत सेवा; आचार्य नसल्यास गुरु‑पुत्राची किंवा सहब्रह्मचार्याची।
Sutra 11
वानप्रस्थस्य ब्रह्मचर्यं भूमौ शय्या जटाजिनधारणमग्निहोत्राभिषेकौ देवतापित्रतिथिपूजा वन्यश्चाहारः ॥ कZ_०१.३.११ ॥
वानप्रस्थासाठी—ब्रह्मचर्य; भूमीवर शयन; जटा व मृगचर्म धारण; अग्निहोत्र व अभिषेक; देवता‑पितृ‑अतिथी‑पूजा; आणि वन्य आहार।
Sutra 12
परिव्राजकस्य जितेन्द्रियत्वमनारम्भो निष्किंचनत्वं सङ्गत्यागो भैक्षव्रतमनेकत्रारण्ये च वासो बाह्याभ्यन्तरं च शौचम् ॥ कZ_०१.३.१२ ॥
परिव्राजकासाठी—इंद्रियजय; आरंभ (उद्यम) टाळणे; निष्किंचनता; संगत्याग; भिक्षाव्रत; अनेक ठिकाणी—विशेषतः अरण्यात—वास; आणि बाह्य व आंतरिक शौच।
Sutra 13
सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूय आनृशंस्यं क्षमा च ॥ कZ_०१.३.१३ ॥
सर्वांसाठी आवश्यक गुण—अहिंसा, सत्य, शौच (पवित्रता), अनसूया (असूया/ईर्ष्या नसणे), आनृशंस्य (मानवता/अक्रूरता) आणि क्षमा।
Sutra 14
स्वधर्मः स्वर्गायानन्त्याय च ॥ कZ_०१.३.१४ ॥
स्वधर्म स्वर्ग आणि चिरस्थायी कल्याणाकडे नेतो।
Sutra 15
तस्यातिक्रमे लोकः संकरादुच्छिद्येत ॥ कZ_०१.३.१५ ॥
त्याचा (नियम/शिस्तीचा) अतिक्रम केल्यास वर्णसंकर व अव्यवस्थेमुळे समाज नष्ट होईल।
Sutra 16
स्वधर्मं संदधानो हि प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ कZ_०१.३.१६च्द् ॥
जो आपला स्वधर्म दृढपणे पाळतो, तो इहलोकीही आणि परलोकीही आनंदित राहतो।
Sutra 17
व्यवस्थितार्यमर्यादः कृतवर्णाश्रमस्थितिः ॥ कZ_०१.३.१७अब् ॥
त्याच्याकडे (राजा/राज्याकडे) आर्य (सभ्य) समाजासाठी व्यवस्थित आचारमर्यादा असाव्यात आणि वर्ण व आश्रम-व्यवस्थेची योग्यरीत्या स्थापित स्थिरता असावी।
Sutra 19
त्रय्याभिरक्षितो लोकः प्रसीदति न सीदति ॥ ॥
त्रयी (तीन वेद) यांच्या संरक्षणाखाली लोक शांत व स्थिर होतो; तो अव्यवस्थेत पडत नाही.
Frequently Asked Questions
Role-clarity yields social cohesion, predictable production and service, lower conflict, and higher compliance—stabilizing revenue, defense readiness, and adjudication capacity (i.e., durable internal security and prosperity).
This passage does not specify a tariffed punishment; it provides the state-logic: svadharma breach produces saṅkara and threatens collective ruin. In Arthashastra practice, such destabilizing deviation authorizes corrective danda through royal officers under general law-and-order and discipline provisions elsewhere.