Sutra 23
Devanagari script
बन्धनागाराध्यक्षस्य संरुद्धकमनाख्याय चारयतश्चतुर्विंशतिपणो दण्डः कर्म कारयतो द्विगुणः स्थानान्यत्वं गमयतोऽन्नपानं वा रुन्धतः षण्णवतिर्दण्डः परिक्लेशयत उत्कोटयतो वा मध्यमः साहसदण्डः घ्नतः साहस्रः ॥ कZ_०४.९.२३ ॥
Transliteration
bandhanāgārādhyakṣasya saṃruddhakam anākhyāya cārayataś caturviṃśatipaṇo daṇḍaḥ karma kārayato dviguṇaḥ sthānānyatvaṃ gamayato'nnapānaṃ vā rundhataḥ ṣaṇṇavatir daṇḍaḥ parikleśayata utkoṭayato vā madhyamaḥ sāhasadaṇḍaḥ ghnataḥ sāhasraḥ
Translation
कारागृहाध्यक्षाने एखाद्या बंदिवानास नोंद/घोषणा न करता बंद ठेवले तर २४ पण दंड; त्याच्याकडून काम करून घेतले तर दंड दुप्पट; त्याला दुसऱ्या ठिकाणी हलवले किंवा अन्न‑पाणी रोखले तर ९६ पण दंड; त्याला छळले किंवा खंडणी/लाच उकळली तर मध्यम साहसदंड; आणि त्याला ठार मारले तर १००० (पण) दंड।
Word by Word
बन्धनागाराध्यक्षस्यof the superintendent of the prison
बन्धनागाराध्यक्षस्य:
TypeNoun
Rootअधि-√ईक्ष् (ईक्षते) / अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; (बन्धनागारस्य अध्यक्षः)
संरुद्धकमनाख्यायhaving not reported (i.e., not disclosed) the detained person
संरुद्धकमनाख्याय:
TypeGerund/Absolutive phrase
Rootसम्-√रुध् (रुणद्धि) / √कथ्/√आख्या (आख्याय)
Formसंरुद्ध-कम्-अनाख्याय = (संरुद्धं कम्) अनाख्याय; ‘अनाख्याय’ = ल्यप् (absolutive) from आ-√ख्या with neg. अ-; अव्ययभाव (क्रियाविशेषण)
चारयतःof (him) who makes (the detainee) move/act
चारयतः:
TypeParticiple
Root√चर् (चरति) / causative √चारय्
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ) परस्मैपदी causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘चारयतः’ = ‘of (him) who causes (someone) to move/act’
चतुर्विंशतिपणःa fine of twenty-four paṇas
चतुर्विंशतिपणः:
TypeNoun (numeral expression)
Rootपण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; चतुर्विंशति-पणः = 24 पणों (का दण्ड)
दण्डःfine/penalty
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
कर्मwork/labour
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (कर्म कारयतः के साथ)
कारयतःof (him) who makes (him) do (work)
कारयतः:
TypeParticiple
Root√कृ (करोति) / causative √कारय्
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who causes (someone) to do’
द्विगुणःdouble (the fine)
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; दण्डः (इति) विशेषणम्
स्थानानिplaces/locations
स्थानानि:
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन
अत्वंchange/alteration (to another)
अत्वं:
TypeNoun
Rootअत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘अन्यत्वम्’ का संधि-रूप (नीचे sandhi_notes)
गमयतःof (him) who transfers/makes (him) go
गमयतः:
TypeParticiple
Root√गम् (गच्छति) / causative √गमय्
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who causes to go/transfer’
अन्नपानम्food and drink
अन्नपानम्:
TypeNoun
Rootअन्न + पान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
रुन्धतःof (him) who withholds/blocks
रुन्धतः:
TypeParticiple
Root√रुध् (रुणद्धि)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who blocks/withholds’
षण्णवतिःninety-six (paṇas)
षण्णवतिः:
TypeNoun (numeral)
Rootषण्णवति (संख्या)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (पण-राशि)
दण्डःfine/penalty
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
परिक्लेशयतःof (him) who tortures/afflicts
परिक्लेशयतः:
TypeParticiple
Rootपरि-√क्लिश् (क्लिश्नाति/क्लिश्यति) / causative परिक्लेशय्
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who causes distress/tortures’
उत्कोटयतःof (him) who rough-handles/beats
उत्कोटयतः:
TypeParticiple
Rootउद्-√कुट्/√कोट् (उत्कोटयति)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who strikes/jerks up/rough-handles’ (contextual)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
मध्यमःthe middle (grade)
मध्यमः:
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; साहसदण्डः (इति) विशेषणम्
साहसदण्डःthe penalty prescribed for violent assault (sāhasa-penalty)
साहसदण्डः:
TypeNoun
Rootसाहस + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; साहसस्य दण्डः
घ्नतःof (him) who kills
घ्नतः:
TypeParticiple
Root√हन् (हन्ति)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who kills/strikes’
साहस्रःa thousand (paṇas) (as fine)
साहस्रः:
TypeAdjective/Noun (numeral-based)
Rootसाहस्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; दण्डः (इति) अध्याहार्यः
Entities Mentioned
B
bandhanāgārādhyakṣa (prison superintendent)S
saṃruddhaka (confinee/detainee)FAQs
Mandatory documentation and supervisory visibility of every confinement; secret detention is penalized.