Adhyaya 5
Book 4 operationalizes daṇḍa as the state’s internal immune system: it identifies criminal threats, prescribes administrative and covert countermeasures, and integrates enforcement with fiscal stability. Chapter 4.5 (as evidenced by these sūtras) focuses on practical suppression of theft/robbery through gūḍhabala (concealed force) and stratagems such as intoxicants and staged situations to seize offenders when vulnerable (sleep, exhaustion, drunkenness). The passage then links policing to fiscal administration: once apprehended, offenders are processed by the Samāhartā, and the king’s sarvajñatā (reputation for all-knowing oversight) is broadcast among residents. In the Vijigīṣu’s power architecture, this is not mere cruelty but capacity-building: a secure rāṣṭra and predictable kośa are prerequisites for external conquest. The king’s legitimacy here is engineered through results—safety, restitution, and deterrence—achieved by calibrated secrecy and selective publicity.
Sutras
Sutra 1
पारतल्पिकान् ॥ कZ_०४.५.०१ ॥
‘पारतल्पिक’ (अपराध्यांची एक निर्दिष्ट श्रेणी).
Sutra 2
तेषां कृतोत्साहानां महान्तं संघमादाय रात्रावन्यं ग्राममुद्दिश्यान्यं ग्रामं कृतकस्त्रीपुरुषं गत्वा ब्रूयुः इहैव विद्याप्रभावो दृश्यतां कृच्छ्रः परग्रामो गन्तुमिति ॥ कZ_०४.५.०२ ॥
ते तयारी करून मोठा संघ सोबत घेतात; रात्री एका गावाकडे निघाल्याचे भासवून दुसऱ्या गावात जातात, स्त्री-पुरुषाचा वेष धारण करून, आणि म्हणतात— ‘इथेच आमच्या “विद्ये”चा प्रभाव दाखवू या; परगावी जाणे कठीण आहे.’
Sutra 3
ततो द्वारापोहमन्त्रेण द्वाराण्यपोह्य प्रविश्यतामिति ब्रूयुः ॥ कZ_०४.५.०३ ॥
मग ‘द्वार-अपोहन मंत्र/तंत्र’ वापरून दारे काढून टाकून ते म्हणतील—“आत या.”
Sutra 4
अन्तर्धानमन्त्रेण जाग्रतामारक्षिणां मध्येन माणवानतिक्रामयेयुः ॥ कZ_०४.५.०४ ॥
‘अंतर्धान (अदृश्य) तंत्रा’ने जागृत पहारेकऱ्यांच्या मधून ते आपल्या तरुण हेरांना पार घालतील.
Sutra 5
प्रस्वापनमन्त्रेण प्रस्वापयित्वा रक्षिणः शयाभिर्माणवैः संचारयेयुः ॥ कZ_०४.५.०५ ॥
‘झोप आणणाऱ्या तंत्रा’ने रक्षकांना झोपवून, तरुण हेरांना व त्यांच्या शयांना आड करून ते संचार करतील.
Sutra 6
संवदनमन्त्रेण भार्याव्यञ्जनाः परेषां माणवैः सम्मोदयेयुः ॥ कZ_०४.५.०६ ॥
‘संवाद/मोहिनी तंत्रा’ने ते आपल्या तरुण हेरांद्वारे इतरांच्या पत्नी व स्त्रियांना रिझवून विचलित करतील.
Sutra 7
उपलब्धविद्याप्रभावाणां पुरश्चरणाद्यादिशेयुरभिज्ञानार्थम् ॥ कZ_०४.५.०७ ॥
ज्यांच्या प्राप्त विद्यांच्या/कौशल्यांच्या प्रभावाची क्षमता ज्ञात आहे, त्यांची ओळख/पडताळणी करण्यासाठी अधिकार्यांनी पुरश्चरण इत्यादी प्रारंभिक आचरण ठरवावे.
Sutra 8
कृतलक्षणद्रव्येषु वा वेश्मसु कर्म कारयेयुः ॥ कZ_०४.५.०८ ॥
चिन्हांकित मालाद्वारे किंवा उद्देशासाठी तयार केलेल्या घरां/परिसरांत कारवाई करवावी.
Sutra 9
अनुप्रविष्टा वैकत्र ग्राहयेयुः ॥ कZ_०४.५.०९ ॥
घुसखोरी केल्यानंतर त्यांना एकाच ठिकाणी पकडून घ्यावे (समन्वित धरपकडीत).
Sutra 10
कृतलक्षणद्रव्यक्रयविक्रयाधानेषु योगसुरामत्तान्वा ग्राहयेयुः ॥ कZ_०४.५.१० ॥
चिन्हांकित मालाच्या खरेदी-विक्री व गहाण/बंधक व्यवहारांत, संगनमत करणाऱ्यांना किंवा दारूने मद्यधुंद झालेल्यांना पकडून घ्यावे (कमकुवत करून रंगेहाथ).
Sutra 11
गृहीतान्पूर्वापदानसहायाननुयुञ्जीत ॥ कZ_०४.५.११ ॥
पकडलेल्यांची त्यांच्या पूर्वीच्या अड्ड्यां/ये-जा मार्गांबद्दल आणि त्यांच्या साथीदार/सहकाऱ्यांबद्दल चौकशी करावी.
Sutra 12
पुराणचोरव्यञ्जना वा चोराननुप्रविष्टास्तथैव कर्म कारयेयुर्ग्राहयेयुश्च ॥ कZ_०४.५.१२ ॥
किंवा, जुन्या चोरांच्या वेशात एजंटांनी चोरांत घुसखोरी करून, त्याचप्रमाणे कारवाई घडवून आणावी व त्यांना पकडून घ्यावे.
Sutra 13
गृहीतान् समाहर्ता पौरजानपदानां दर्शयेत् चोरग्रहणीं विद्यामधीते राजा तस्योपदेशादिमे चोरा गृहीताः भूयश्च ग्रहीष्यामि वारयितव्यो वः स्वजनः पापाचारह् इति ॥ कZ_०४.५.१३ ॥
समाहर्त्याने पकडलेले अपराधी नगरवासी व ग्रामीण लोकांना दाखवावेत आणि अशी घोषणा करावी— ‘राजाने चोर पकडण्याची विद्या आत्मसात केली आहे; त्याच्या आदेशाने हे चोर पकडले गेले; पुढेही आणखी पकडले जातील; म्हणून तुमचा दुष्कर्म करणारा स्वजन आवरा/थांबवा।’
Sutra 14
यं चात्रापसर्पोपदेशेन शम्याप्रतोदादीनामपहर्तारं जानीयात्तमेषां प्रत्यादिशेत् एष राज्ञः प्रभावः इति ॥ कZ_०४.५.१४ ॥
आणि येथे गुप्त बातमीदाराच्या सूचनेने जो नांगर, प्रतोद इत्यादी चोरणारा म्हणून ओळखला जाईल, त्याला त्यांच्या समोर दाखवून म्हणावे— ‘हा राजाचा प्रभाव (पोहोच) आहे.’
Sutra 15
पुराणचोरगोपालकव्याधश्वगणिनश्च वनचोराटविकाननुप्रविष्टाः प्रभूतकूटहिरण्यकुप्यभाण्डेषु सार्थव्रजग्रामेष्वेनानभियोजयेयुः ॥ कZ_०४.५.१५ ॥
जुने चोर, गवळी, शिकारी आणि कुत्रे सांभाळणारे अशा वेशातील गुप्तहेरांनी वनचोर व अटवीक लोकांत शिरकाव करून, जिथे बनावट सोने व मौल्यवान माल-सामान भरपूर आहे अशा कारवाँ-मार्गांवर, गोठ्यांत व गावांत त्यांना अभियोग/खटल्यासाठी अडकवावे.
Sutra 16
अभियोगे गूढबलैर्घातयेयुः मदनरसयुक्तेन वा पथ्यदनेन ॥ कZ_०४.५.१६ ॥
अभियोग/झटापट सुरू झाल्यावर त्यांना गुप्त सैन्याने ठार मारावे; किंवा मदनरस मिसळलेले पथ्य अन्न देऊन (बेशुद्ध/विषबाधा करून) मारावे.
Sutra 17
गृहीतलोप्त्रभारानायतगतपरिश्रान्तान्प्रस्वपतः प्रहवणेषु योगसुरामत्तान्वा ग्राहयेयुः ॥ कZ_०४.५.१७ ॥
जे लोक ओझी/भार उचलून दूर प्रवासाने थकून झोपून जातात, किंवा जे जुगाराच्या ठिकाणी मादक द्रव्य-मिश्रित दारूमुळे मद्यधुंद असतात—त्यांना पकडून घ्यावे.
Sutra 18
सर्वज्ञख्यापनं राज्ञः कारयन् राष्ट्रवासिषु ॥ कZ_०४.५.१८च्द् ॥
अशा प्रकारे तो राष्ट्रातील रहिवाशांमध्ये राजाची सर्वज्ञता (सर्वज्ञ-सतर्कता) याची कीर्ती प्रसिद्ध करवील।
Frequently Asked Questions
Reduced theft and banditry, safer movement and commerce, protection of household property, and improved fiscal confidence—thereby stabilizing the rāṣṭra and kośa and strengthening obedience to royal authority.
For offenders: covert seizure leading to arrest and punishment; in certain operations, lethal neutralization is sanctioned (ghātayet). For officials who fail in enforcement: implied liability under daṇḍanīti norms (dereliction inviting punishment), though not specified in these sūtras.