Adhyaya 10
Book 4 operationalizes the king’s coercive capacity (daṇḍa) to cleanse the realm of “thorns”—actors who disrupt commerce, agriculture, and household security. Chapter 4.10, in particular, treats theft not merely as private wrong but as an attack on the state’s productive ecology: fields, grain, houses, and irrigation (āp) are the janapada’s life-support; bullion, gold, and gems are the kośa’s portable backbone; images of gods and animals are socially sacred anchors whose violation destabilizes legitimacy. Hence, certain thefts merit the highest penalty, even “śuddhavadha” (capital punishment without mutilation), to prevent contagion of lawlessness. Yet Kautilya simultaneously insists on juridical intelligence: the pradeṣṭā must calibrate punishment by assessing the offender, the act, causal factors, severity, downstream linkages (anubandha), immediacy, and the deśa-kāla context. This produces a daṇḍa regime that is both fear-inducing and administratively rational, enabling the vijigīṣu to secure the interior before expansion.
Sutras
Sutra 1
दक्षिणहस्तवधश्चतुःशतो वा दण्डः चतुर्थे यथाकामी वधः ॥ कZ_०४.१०.०१ ॥
उजव्या हाताची छेदन-शिक्षा किंवा ४०० (पण) दंड; चौथ्या (गुन्ह्यात) राजाच्या इच्छेनुसार वध.
Sutra 2
पञ्चविंशतिपणावरेषु कुक्कुटनकुलमार्जारश्वसूकरस्तेयेषु हिंसायां वा चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः नासाग्रच्छेदनं वा चण्डालारण्यचराणामर्धदण्डाः ॥ कZ_०४.१०.०२ ॥
पंचवीस पणांपेक्षा कमी किमतीच्या कोंबडी, मुंगूस, मांजर, घोडा किंवा डुकराच्या चोरीत किंवा इजा केल्यास चौपन्न पणांचा दंड; किंवा नाकाची टोक कापणे हा दंडही होऊ शकतो. चांडाळ व अरण्यचरांसाठी दंड अर्धा.
Sutra 3
पाशजालकूटावपातेषु बद्धानां मृगपशुपक्षिव्यालमत्स्यानामादाने तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०३ ॥
सापळे, जाळी किंवा लपवलेल्या खड्ड्यांत अडकलेले हरिण, पाळीव पशू, पक्षी, रानटी जनावर किंवा मासे घेऊन गेल्यास दंड तोच आणि तितक्याच प्रमाणात (संबंधित चोरीप्रमाणे) होईल।
Sutra 4
मृगद्रव्यवनान्मृगद्रव्यापहारे शात्यो दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०४ ॥
शिकार‑उत्पन्न (मृगद्रव्य) शिकार‑वन/साठ्यातून चोरल्यास शंभर पणांचा दंड आहे।
Sutra 5
बिंबविहारमृगपक्षिस्तेये हिंसायां वा द्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०५ ॥
बिंब‑विहार (संरक्षित क्षेत्र) येथील प्राणी किंवा पक्ष्यांची चोरी किंवा इजा केल्यास दंड दुप्पट आहे।
Sutra 6
कारुशिल्पिकुशीलवतपस्विनां क्षुद्रकद्रव्यापहारे शत्यो दण्डः स्थूलकद्रव्यापहारे द्विशतः कृषिद्रव्यापहारे च ॥ कZ_०४.१०.०६ ॥
कारू, शिल्पी, कुशीलव/कलावंत किंवा तपस्वी यांची लहान वस्तू चोरल्यास १०० पण दंड; मोठी वस्तू चोरल्यास २०० पण; आणि कृषिद्रव्य चोरल्यासही तसाच दंड।
Sutra 7
दुर्गमकृतप्रवेशस्य प्रविशतः प्राकारच्छिद्राद्वा निक्षेपं गृहीत्वापसरतः काण्डरावधो द्विशातो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०७ ॥
दुर्गात अनधिकृत प्रवेश करणारा, किंवा प्राकारातील छिद्रातून प्रवेश करून ठेव (निक्षेप) घेत पळून जाणारा—यास काण्डरा (घोटा/कंडरा) छेदन/वध किंवा २०० पण दंड।
Sutra 8
चक्रयुक्तं नावं क्षुद्रपशुं वापहरत एकपादवधः त्रिशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०८ ॥
चाकयुक्त वाहन किंवा नाव, अथवा लहान पशू चोरल्यास एक पाय छेदन/वध किंवा ३०० पण दंड।
Sutra 9
कूटकाकण्यक्षारालाशलाकाहस्तविषमकारिण एकहस्तवधः चतुःशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०९ ॥
कूटक (फसवे उपकरण), काकणी/काटेरी सुई, क्षार (दाहक द्रव्य), आलात (अग्निशलाका/मशाल), शलाका व इतर हानिकारक हस्त‑उपकरणे बनविणारा किंवा वापरणारा—यास एक हात छेदन/वध किंवा ४०० पण दंड।
Sutra 10
स्तेनपारदारिकयोः साचिव्यकर्मणि स्त्रियाः संगृहीतायाश्च कर्णनासाच्छेदनम् पञ्चशतो वा दण्डः पुंषो द्विगुणः ॥ कZ_०४.१०.१० ॥
चोर किंवा परदारिक (परस्त्रीगामी) यास साहाय्य/साथ देणारी स्त्री, तसेच त्यांना आश्रय देणारी स्त्री—हिचा दंड कान व नाक छेदन किंवा ५०० पण; पुरुषासाठी दंड दुप्पट।
Sutra 11
महापशुमेकं दासं दासीं वापहरतः प्रेतभाण्डं वा विक्रीणानस्य द्विपादवधः षट्छतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.११ ॥
मोठ्या पशूची चोरी, दास किंवा दासीचे अपहरण, किंवा मृताच्या मालमत्तेची (प्रेतभांड) विक्री केल्यास—दोन्ही पाय छाटणे किंवा सहाशे पण दंड होतो.
Sutra 12
वर्णोत्तमानां गुरूणां च हस्तपादलङ्घने राजयानवाहनाद्यारोहणे चैकहस्तपादवधः सप्तशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१२ ॥
उच्चवर्णीय व्यक्ती व गुरू यांच्या हात-पायांवर आघात/अतिक्रमण केल्यास, तसेच राजाच्या रथ-वाहन इत्यादींवर अनधिकृतपणे चढल्यास—एक हात किंवा एक पाय छाटणे, किंवा ७०० पण दंड।
Sutra 13
शूद्रस्य ब्राह्मणवादिनो देवद्रव्यमवस्तृणतो राजद्विष्टमादिशतो द्विनेत्रभेदिनश्च योगाञ्जनेनान्धत्वमष्टशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१३ ॥
जो शूद्र ब्राह्मण असल्याचा दावा करतो, देव/मंदिराची संपत्ती अपहृत करतो, राजाविरुद्ध द्वेष भडकवतो, किंवा कोणाची दोन्ही डोळे फोडतो—त्यास औषधी अंजनाने अंधत्व, किंवा ८०० पण दंड।
Sutra 14
चोरं पारदारिकं वा मोक्षयतो राजशासनमूनमतिरिक्तं वा लिखतः कन्यां दासीं वा सहिरण्यमपरहतः कूटव्यवहारिणो विमांसविक्रयिणश्च वामहस्तद्विपादवधो नवशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१४ ॥
चोर किंवा परस्त्रीगामी याला सोडून देणारा, राजाज्ञेत कमी-जास्त लिहून बनावट करणारा, कन्या किंवा दासीला तिच्या सोन्यासह अपहरण करणारा, कूटव्यवहार करणारा, तसेच निषिद्ध मांस विकणारा—यांस डावा हात व दोन्ही पाय छाटणे, किंवा ९०० पण दंड।
Sutra 15
मानुषमांसविक्रये वधः ॥ कZ_०४.१०.१५ ॥
मानवी मांस विकल्यास मृत्युदंड।
Sutra 16
देवपशुप्रतिमामनुष्यक्षेत्रगृहहिरण्यसुवर्णरत्नसस्यापहारिण उत्तमो दण्डः शुद्धवधो वा ॥ कZ_०४.१०.१६ ॥
जो देवद्रव्य, पशू, प्रतिमा, मनुष्य, शेत, घरे, रोख रक्कम, सोने, रत्ने किंवा धान्य चोरतो, त्याला सर्वोच्च दंड लागू होतो; किंवा अवयवछेद न करता मृत्युदंड (शुद्ध वध) दिला जातो।
Sutra 17
अनुबन्धं तदात्वं च देशकालौ समीक्ष्य च ॥ कZ_०४.१०.१७च्द् ॥
तसेच परिणामांची साखळी (अनुबन्ध), तत्काळ परिस्थिती, आणि देश-काल (परिस्थिती) पाहून (निर्णय घ्यावा)।
Sutra 18
राज्ञश्च प्रकृतीनां च कल्पयेदन्तरा स्थितः ॥ कZ_०४.१०.१८च्द् ॥
तो दोन्हींच्या मध्ये उभा राहून राजा आणि प्रजा (प्रकृती) या दोघांचाही विचार करून दंड ठरवावा/समायोजित करावा।
Frequently Asked Questions
Reduced predation on farms, homes, and sacred/public assets; higher trust in markets and cultivation; stabilized revenue flows and legitimacy—preventing criminality from becoming a parallel power within the janapada.
For theft of protected high-value/high-sanctity objects (deva, paśu, pratīmā, manuṣya, kṣetra, gṛha, hiraṇya, suvarṇa, ratna, sasya, āp), the ‘uttama daṇḍa’ or ‘śuddhavadha’ (capital punishment without mutilation) may be imposed; otherwise punishment is graded by the pradeṣṭā after assessing offender, offense, causation, gravity, consequences, immediacy, and deśa-kāla.