Adhyaya 219

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजाभिषेको नाम अष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोनविंशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषेकमन्त्राः पुष्कर उवाच राजदेवाद्यभिषेकमन्त्रान्वक्ष्ये ऽघमर्दनान् कुम्भात् कुशोदकैः सिञ्चेत्तेन सर्वं हि सिद्ध्यति

अशा प्रकारे अग्नि-महापुराणातील ‘राजाभिषेक’ नावाचा २१८वा अध्याय समाप्त झाला. आता २१९वा अध्याय ‘अभिषेकमंत्र’ सुरू होतो. पुष्कर म्हणाले—राजा व देवतांच्या अभिषेकासाठी पापनाशक मंत्र मी सांगतो. कुशाने पवित्र केलेले जल कलशातून शिंपडावे; त्याने सर्व कार्य सिद्ध होते.

Verse 2

सुरास्त्वामभिषिञ्चन्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

देव तुम्हाला अभिषेक करो—ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर; तसेच वासुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्न आणि अनिरुद्ध।

Verse 3

भवन्तु विजयायैते इन्द्राद्या दशदिग्गताः रुद्रो धर्मो मनुर्दक्षो रुचिः श्रद्धा च सर्वदा

इंद्रादी दहा दिशांतील अधिष्ठाता देवता विजयासाठी अनुकूल ठरोत. रुद्र, धर्म, मनु, दक्ष, रुचि आणि श्रद्धा हेही सदैव (विजयदायक) असोत.

Verse 4

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश् च सनकश् च सनन्दनः सनत्कुमारो ऽङ्गिराश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

भृगु, अत्रि व वसिष्ठ; तसेच सनक व सनंदन; सनत्कुमार; अंगिरा; आणि पुलस्त्य, पुलह व क्रतु—हे पूज्य ऋषी (अभिषेकास सहाय) असोत.

Verse 5

मरीचिः कश्यपः पान्तु प्रजेशाः पृथिवीपतिः प्रभासुरा वहिर्षद अग्निष्वात्ताश् च पान्तु ते

मारीचि व कश्यप तुझे रक्षण करो. प्रजापतीगण आणि पृथ्वीपति देखील रक्षण करो. प्रभासुर, वहिर्षद आणि अग्निष्वात्त (पितर) हेही तुझे रक्षण करो.

Verse 6

क्रव्यादाश्चोपहूताश् च आज्यपाश् च सुकालिनः अग्निभिश्चाभिषिञ्चन्तु लक्ष्म्याद्या धर्मवल्लभाः

क्रव्याद, उपहूत, आज्यपा आणि सुकालिन अग्नी, पवित्र अग्नींसह तुमचा अभिषेक करोत; आणि लक्ष्मी व धर्माच्या इतर प्रिय शक्ती तुमच्यावर कृपा करोत.

Verse 7

आदित्याद्याः कश्यपस्य बहुपुत्रस्य वल्लभाः कृशाश्वस्याग्निपुत्रस्य भार्याश्चारिष्ठनेमिनः

आदित्य आणि इतर देवी, बहुपुत्र कश्यपाच्या प्रिय पत्नी आहेत; तसेच अग्निपुत्र कृशाश्व आणि अरिष्टनेमी यांच्या पत्नी देखील (येथे नमूद केल्या आहेत).

Verse 8

अश्विन्याद्याश् च चन्द्रस्य पुलहस्य तथा प्रियाः भूता च कपिशा दंष्ट्री सुरसा सरमा दनुः

अश्विनी आणि इतर चंद्राला प्रिय आहेत; तसेच पुलहाच्या प्रिय पत्नी आहेत. (त्यांची नावे:) भूता, कपिशा, दंष्ट्री, सुरसा, सरमा आणि दनु.

Verse 9

श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा पत्न्यस्त्वामभिषिञ्चन्तु अरुणश्चार्कसारथिः

श्येनी, भासी, क्रौञ्ची, धृतराष्ट्री आणि शुकी—या पत्नी तुमचा अभिषेक करोत; आणि सूर्याचा सारथी अरुण देखील तुमचा अभिषेक करो.

Verse 10

आयतिर् नियतीरात्रिर् निद्रा लोकस्थितौ स्थिताः उमा मेना शची पान्तु धूमोर् नानिरृतिर्जये

आयति, नियति, रात्र आणि निद्रा—जे जगाच्या स्थितीत विद्यमान आहेत—माझे रक्षण करोत. उमा, मेना आणि शची रक्षण करोत. धूमोर्णा रक्षण करो आणि निर्ऋति (माझ्यावर) विजय मिळवू नये.

Verse 11

गौरी शिवा च ऋद्धिश् च वेला चैव नड्वला अशिक्नी च तथा ज्योत्स्ना देवपत्न्यो वनस्पतिः

गौरी, शिवा आणि ऋद्धी; तसेच वेला व नड्वला; तसेच अशिक्नी आणि ज्योत्स्ना—या देवपत्नी आहेत; आणि त्यांचा समूह ‘वनस्पति’ (वनस्पतींचा अधिष्ठाता) म्हणून स्मरणात आहे.

Verse 12

महाकल्पश् च कल्पश् च मन्वन्तरयुगानि च देवपुत्रस्येति ज पुलस्त्यस्येति ग , घ , ज च असिता चेति ङ संवत्सराणि वर्षाणि पान्तु त्वामयनद्वयं

महाकल्प व कल्प, मन्वंतर व युग; तसेच संवत्सर, वर्ष आणि दोन्ही अयन—हे सर्व तुझे रक्षण करो. (काही पाठांमध्ये ‘देवपुत्रस्य’, ‘पुलस्त्यस्य’ व ‘असिता’ असे भेद आढळतात.)

Verse 13

ऋतवश् च तथा मासा पक्षा रात्र्यहनी तथा सन्ध्यातिथिमुहूर्ताच्च कालस्यावयवाकृतिः

ऋतू, मास, पक्ष, रात्रि व अह्न; तसेच संध्या, तिथी व मुहूर्त—हे सर्व काळाची अवयव-रचना आहे.

Verse 14

सूर्याद्याश् च ग्रहाः पान्तु मनुः स्वायम्भुवादिकः स्वायम्भुवः स्वारोचिष औत्तमिस्तामसो मनुः

सूर्यादि ग्रह माझे रक्षण करो; आणि स्वायंभुवादी मनु—म्हणजे स्वायंभुव, स्वारोचिष, औत्तमि व तामस मनु—हेही रक्षण करो.

Verse 15

रैवतश्चाक्षुषः षष्ठो वैवस्वत इहेरितः सावर्णो ब्रह्मपुत्रश् च धर्मपुत्रश् च रुद्रजः

रैवत व चाक्षुष (मनु) आणि सहावा क्रम; येथे वैवस्वत (वर्तमान मनु) असे सांगितले आहे. त्यानंतर सावर्ण, ब्रह्मपुत्र, धर्मपुत्र आणि रुद्रज (मनु) येतात.

Verse 16

दक्षजो रौच्यभौत्यौ च मनवस्तु चतुर्दश विश्वभुक् च विपश्चिच्च सुचित्तिश् च शिखी विभुः

दक्षपुत्र, रौच्य आणि भौत्य हे चौदा मनु आहेत; तसेच विश्वभुक्, विपश्चित्, सुचित्ति, शिखी आणि विभु.

Verse 17

मनोजवस्तथौजस्वी बलिरद्भुतशान्तयः वृषश् च ऋतधामा च दिवस्पृक् कविरिन्द्रकः

मनोजव, ओजस्वी, बली, अद्भुत, शांती, वृष, ऋतधामा, दिवस्पृक्, कवी आणि इंद्रक.

Verse 18

रेवन्तश् च कुमारश् च तथा वत्सविनायकः

रेवंत, कुमार आणि वत्सविनायक.

Verse 19

वीरभद्रश् च नन्दी च विश्वकर्मा पुरोजवः अप्_२१९०१८च्बेते त्वामभिषिञ्चन्तु सुरमुख्याः समागताः नासत्यौ देवभिषजौ ध्रुवाद्या वसवो ऽष्ट च

वीरभद्र, नंदी, विश्वकर्मा, पुरोजव, नासत्य (अश्विनीकुमार) आणि ध्रुव इत्यादी आठ वसू तुमचा अभिषेक करोत.

Verse 20

दश चाङ्गिरसो वेदास्त्वाभिषिञ्चन्तु सिद्धये आत्मा ह्य् आयुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च

दहा आंगिरस वेद सिद्धीसाठी तुमचा अभिषेक करोत. आत्मा, आयुष्य, मन, दक्षता, मद आणि प्राण (हे देखील).

Verse 21

हविष्मांश् च गरिष्ठश् च ऋतः सत्यश् च पान्तु वः क्रतुर्दक्षो वसुः सत्यः कालकामो धुरिर्जये

हविष्मान व गरिष्ठ तसेच ऋत व सत्य तुमचे रक्षण करो; आणि क्रतु, दक्ष, वसु, सत्य, कालकाम व धुरी युद्धातील जयासाठी तुमचे संरक्षण करो।

Verse 22

पुरूरवा माद्रवाश् च विश्वेदेवाश् च रोचनः अङ्गारकाद्याः सूर्यस्त्वान्निरृतिश् च तथा यमः

पुरूरवा, माद्रव, विश्वेदेव व रोचन; तसेच अङ्गारकादि ग्रहदेव, सूर्य, निरृति व यम—यांचे आवाहन/स्मरण करावे।

Verse 23

अजैकपादहिर्व्रध्रो धूमकेतुश् च रुद्रजाः रुद्रका इति ग , घ , ङ , ञ च भरतश् च तथा मृत्युः कापालिरथ किङ्किणिः

अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य, धूमकेतु व रुद्रज गण सांगितले आहेत; तसेच ‘रुद्रक’ म्हणून ग, घ, ङ, ञ-वर्गातील देव; आणि भरत, मृत्यु, कापालि व किङ्किणीही।

Verse 24

भवनो भावनः पान्तु स्वजन्यः स्वजनस् तथा क्रतुश्रवाश् च मूर्धा च याजनो ऽभ्युशनास् तथा

भवन व भावन माझे रक्षण करो; तसेच स्वजन्य व स्वजन; आणि क्रतुश्रवा, मूर्धा, याजन व अभ्युशना हेही संरक्षण करो।

Verse 25

प्रसवश्चाव्ययश् चैव दक्षश् च भृगवः सुराः मनो ऽनुमन्ता प्राणश् च नवोपानश् च वीर्यवान्

प्रसव व अव्यय, तसेच दक्ष, भृगुगण व देव; अंतःसंमती देणारे मन, प्राण व नवोपान—हे सर्व वीर्यवान् (शक्तिमान) आहेत।

Verse 26

वीतिहोत्रो नयः साध्यो हंसो नारायणो ऽवतु विभुश् चैव प्रभुश् चैव देवश्रेष्ठा जगद्धिताः

वीतिहोत्र, नय, साध्य, हंस आणि नारायण माझे रक्षण करोत; तसेच विभू आणि प्रभू—जे देवांमध्ये श्रेष्ठ आणि जगाचे कल्याण करणारे आहेत—त्यांनी रक्षण करावे.

Verse 27

धाता मित्रो ऽर्यमा पूषा शक्रो ऽथ वरुणो भगः त्वष्टा विवस्वान् सविता विष्णुर्द्वादश भास्कराः

धाता, मित्र, अर्यमा, पूषा, शक्र, वरुण, भग, त्वष्टा, विवस्वान, सविता आणि विष्णू—हे बारा भास्कर (सूर्याची रूपे) आहेत.

Verse 28

एकज्योतिश् च द्विज्योतिस्त्रिश् चतुर्ज्योतिरेव च एकशक्रो द्विशक्रश् च त्रिशक्रश् च महाबलः

ते एकज्योती, द्विज्योती, त्रिज्योती आणि चतुर्ज्योती आहेत. ते महाबली एकशक्र, द्विशक्र आणि त्रिशक्र देखील आहेत.

Verse 29

इन्द्रश् च मेत्यादिशतु ततः प्रतिमकृत्तथा मितश् च सम्मितश् चैव अमितश् च महाबलः

तेव्हा इंद्राने 'ये' असे म्हणून आज्ञा दिली, आणि तसेच प्रतिमकृतालाही. (तेथे) मित, संमित आणि महाबली अमित देखील होते.

Verse 30

ऋतजित् सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा अतिमित्रो ऽनुमित्रश् च पुरुमित्रो ऽपराजितः

आणि (तेथे) ऋतजित, सत्यजित, सुषेण, तसेच सेनजित; (तसेच) अतिमित्र, अनुमित्र, पुरुमित्र आणि अपराजित (हे देखील होते).

Verse 31

ऋतश् च ऋतवाग् धाता विधाता धारणो ध्रुवः विधारणो महातेजा वासवस्य परः सखा

तो ऋत (विश्वनियम) व ऋतवाक् (ऋतास अनुरूप सत्यवाणी) आहे; धाता व विधाता आहे; धारण करणारा, ध्रुव (अचल) आहे; सर्वाधार, महातेजस्वी आहे; आणि वासव (इंद्र) याचा परम सखा आहे।

Verse 32

ईदृक्षश्चाप्यदृक्षश् च एतादृगमिताशनः क्रीडितश् च सदृक्षश् च सरभश् च महातपाः

‘ईदृक्ष’ (असा रूप) आणि ‘अदृक्ष’ (अदृश्य)ही; ‘एतादृक्’ व ‘अमिताशन’ (नियमित/मिताहारी); ‘क्रीडित’ (क्रीडाशील); ‘सदृक्ष’ (समरूप); ‘सरभ’; आणि ‘महातपा’—ही नावे/उपाधी पठित होतात।

Verse 33

सुजनस्तथेति ख , घ च विश्वात्मेति ङ ईदृक्षश्चान्यदृक्षश्चेति छ धर्ता धुर्यो धुरिर्भीम अभिमुक्तः क्षपात्सह धृतिर्वसुरनाधृष्यो रामः कामो जयो विराट्

तो सुजन आहे; ‘तथा’ (असेच) आहे; विश्वात्मा आहे; ईदृक्ष व अन्यदृक्ष आहे; धर्ता, धुर्य (भारवाहनास योग्य), धुरी (आधार), भीम आहे; अभिमुक्त, क्षपात्सह (रात्रि/क्षय सहन करणारा) आहे; धृति, वसु, अनाधृष्य आहे; तसेच राम, काम, जय आणि विराट् आहे।

Verse 34

देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतस्त्वामवन्तु ते चित्राङ्गदश्चित्ररथः चित्रसेनश् च वै कलिः

एकोणपन्नास मरुत-देवता तुझे रक्षण करो. चित्रांगद, चित्ररथ, चित्रसेन आणि निश्चयच कलीही तुझे संरक्षण करो.

Verse 35

उर्णायुरुग्रसेनश् च धृतराष्ट्रश् च नन्दकः हाहा हूहूर्नारदश् च विश्वावसुश् च तुम्बुरुः

उर्णायु, उग्रसेन, धृतराष्ट्र आणि नंदक; तसेच हाहा, हूहू, नारद, विश्वावसु आणि तुंबुरु—(हीही नावे) आहेत।

Verse 36

एते त्वामभिषिञ्चन्तु गन्धर्वा विजयाय ते पान्तु ते कुरुपा मुख्या दिव्याश्चाप्सरसाङ्गणाः

हे गंधर्व तुझ्या विजयासाठी तुझा अभिषेक करो; आणि प्रमुख कुरुपा तसेच दिव्य अप्सरांचे गण तुझे रक्षण करो।

Verse 37

अनवद्या सुकेशी च मेनकाः सह जन्यया क्रतुस्थला घृताची च विश्वाची पुञ्जिकस्थला

अनवद्या व सुकेशी; जन्यासह मेनका; क्रतुस्थला; घृताची; विश्वाची; आणि पुंजिकस्थला—या (येथे) अप्सरा सांगितल्या आहेत।

Verse 38

प्रम्लोचा चोर्वशी रम्भा पञ्चचूडा तिलोत्तमा चित्रलेखा लक्ष्मणा च पुण्डरीका च वारुणी

प्रम्लोचा, उर्वशी, रंभा, पंचचूडा, तिलोत्तमा, चित्रलेखा, लक्ष्मणा, पुंडरीका आणि वारुणी—या (उल्लेखिलेल्या) अप्सरा आहेत।

Verse 39

प्रह्लादो विरोचनो ऽथ बलिर्वाणो ऽथ तत्सुताः एते चान्ये ऽभिषिञ्चन्तु दानवा राक्षसास् तथा

प्रह्लाद, विरोचन, बली, वाण व त्याचे पुत्र—तसेच हे व इतर दानव आणि राक्षसही अभिषेक करून (हा) विधी सिद्ध करो।

Verse 40

हेतिश् चैव प्रहेतिश् च विद्युत्स्फुर्जथुरग्रकाः यक्षः सिद्धार्मकः पातु माणिभद्रश् च नन्दनः

हेति व प्रहेति, विद्युत, स्फुर्जथु आणि अग्रक—हे रक्षण करो; यक्ष सिद्धार्मक रक्षण करो, तसेच माणिभद्र व नंदनही (रक्षण करो)।

Verse 41

पिङ्गाक्षो द्युतिमांश् चैव पुष्पवन्तो जयावहः शङ्खः पद्मश् च मकरः कच्छपश् च निधिर्जये

विजयासाठी पिंगाक्ष, द्युतिमान, पुष्पवंत, जयावह, शंख, पद्म, मकर, कच्छप आणि निधी यांचे स्मरण करावे.

Verse 42

पिशाचा ऊर्ध्वकेशाद्या भूता भूम्यादिवासिनः महाकालं पुरस्कृत्य नरसिंहञ्च मातरः

ऊर्ध्वकेश इत्यादी पिशाच, पृथ्वी व इतर लोकात राहणारे भूत, महाकालाला पुढे करून नरसिंह आणि मातृकांसह पुढे येतात.

Verse 43

अभिमुक्तः क्षमासहेति ङ अनाधृष्त इति ग , घ ,ञ च सह कन्ययेति ज गुहः स्कन्दो विशाखस्त्वान्नैगमेयो ऽभिषिञ्चतु डाकिन्यो याश् च योगिन्यः खेचरा भूचराश् च याः

'ङ' अभिमुक्तासह, 'ग, घ, ञ' अनाधृष्टासह, 'ज' सहकन्येसह उच्चारावे. गुह, स्कंद, विशाख आणि नैगमेय तुमचा अभिषेक करोत. आकाशात व पृथ्वीवर संचार करणाऱ्या डाकिनी व योगिनी तुमचे रक्षण करोत.

Verse 44

गरुडश्चारुणः पान्तु सम्पातिप्रमुखाः खगाः अनन्ताद्या महानागाः शेषवासुकितक्षकाः

गरुड आणि अरुण रक्षण करोत; संपाती इत्यादी प्रमुख पक्षी रक्षण करोत. अनंत इत्यादी महानाग, शेष, वासुकी आणि तक्षक रक्षण करोत.

Verse 45

ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ शङ्खः कर्कोटकश् चैव धृतराष्ट्रो धनञ्जयः

ऐरावत, महापद्म, कंबल आणि अश्वतर (दोघे), शंख, कर्कोटक, धृतराष्ट्र आणि धनंजय हे सर्व नाग आहेत.

Verse 46

कुमुदैर् आवणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नागाः पान्तु त्वां सर्वतः सदा

कुमुद व आवण यांसह पद्म, पुष्पदंत, वामन, सुप्रतीक आणि अंजन हे नाग सर्व दिशांनी सदैव तुझे रक्षण करो।

Verse 47

पैतामहस् तथा हंसो वृषभः शङ्करस्य च दुर्गासिंहश् च पान्तु त्वां यमस्य महिषस् तथा

पितामह (ब्रह्मा) यांचा हंस, शंकर (शिव) यांचा वृषभ, दुर्गेचा सिंह आणि यमाचा महिष—हे सर्व तुझे रक्षण करो।

Verse 48

उच्चैःश्रवाश्चाश्वपतिस् तथा धन्वन्तरिः सदा कौस्तुभः शङ्कराजश् च वज्रं शूलञ्च चक्रकं

उच्चैःश्रवा हा अश्वांचा स्वामी, तसेच धन्वंतरी; सदैव कौस्तुभ मणी; आणि शंकराज; तसेच वज्र, शूल व चक्र (ही पवित्र नामे)।

Verse 49

नन्दको ऽस्त्राणि रक्षन्तु धर्मश् च व्यवसायकः चित्रगुप्तश् च दण्डश् च पिङ्गलो मृत्युकालकौ

नंदक (खड्ग) अस्त्रांच्या बाबतीत रक्षण करो; आणि धर्म—सदाचाराचा धारक—माझा संकल्प व उद्योग सुरक्षित ठेवो. चित्रगुप्त व दंड, तसेच पिंगल व मृत्यु-कालही माझे रक्षण करो।

Verse 50

बालखिल्यादिमुनयो व्यासवाल्मीकिमुख्यकाः पृथुर्दिलीपो भरतो दुष्यन्तः शक्रजिद्वली

बालखिल्य आदि मुनी—ज्यांत व्यास व वाल्मीकी प्रमुख—आणि राजा पृथु, दिलीप, भरत, दुष्यंत, शक्रजित व बली—हे सर्व कीर्तिमान आदर्श आहेत।

Verse 51

मल्लः ककुत्स्थश्चानेन युवनाश्वो जयद्रथः मान्धाता मुचुकुन्दश् च पान्तु त्वाञ्च पुरूरवाः

मल्ल, ककुत्स्थ, आनेन, युवनाश्व, जयद्रथ, मान्धाता व मुचुकुंद—तसेच पुरूरवा—तुझे रक्षण करो.

Verse 52

वास्तुदेवाः पञ्चविंशत्तत्त्वानि विजयाय ते रुक्मभौमः शिलाभौमः पतालो नीलमूर्तिकः

हे वास्तुदेव—पंचवीस तत्त्वे—तुझ्या विजयासाठी आवाहिले आहेत: रुक्मभौम, शिलाभौम, पाताल व नीलमूर्तिक.

Verse 53

शत्रुजिद्वलो इति क , ख च नीलमृत्तिक इति ख , घ , छ , ज , ञ , ट च नीलमूर्धज इति ङ पीतरक्तः क्षितिश् चैव श्वेतभौमो रसातलं भूल्लोको ऽथ भुवर्मुख्या जम्वूद्वीपादयः श्रिये

“शत्रुजिद्वल” असे क व ख पाठांत; “नीलमृत्तिक” असे ख, घ, छ, ज, ञ व ट पाठांत; आणि “नीलमूर्धज” असे ङ पाठांत आहे. क्षिती पीत-रक्त वर्णाची असून रसातल श्वेत व भौमस्वरूप आहे. पुढे भूलोक, आणि लोकांमध्ये मुख्य भुवर—जंबूद्वीप इत्यादींसह—समृद्धीसाठी (वर्णिले) आहेत.

Verse 54

उत्तराः कुरवः पान्तु रम्या हिरण्यकस् तथा भद्राश्वः केतुमालश् च वर्षश् चैव वलाहकः

उत्तर-कुरव मला रक्षण करो; तसेच रम्य व हिरण्यक; आणि भद्राश्व, केतुमाल व वलाहक नावाचा वर्षही.

Verse 55

हरिवर्षः किम्पुरुष इन्द्रद्वीपः कशेरुमान् ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपश् च सौम्यकः

हरिवर्ष, किम्पुरुष, इन्द्रद्वीप, कशेरुमान, ताम्रवर्ण, गभस्तिमान, नागद्वीप आणि सौम्यक—ही (प्रदेश/द्वीपांची) नावे आहेत.

Verse 56

गन्धर्वो वरुणो यश् च नवमः पान्तु राज्यदाः हिमवान् हेमकूटश् च निषधो नील एव च

गंधर्व, वरुण आणि यश—हे नवम, राज्य देणारे—राजाचे रक्षण करो. हिमवान, हेमकूट, निषध आणि नील पर्वतही रक्षण करो.

Verse 57

श्वेतश् च शृङवान् मेरुर्माल्यवान् गन्धमादनः महेन्द्रो मलयः सह्यः शक्तिमानृक्षवान् गिरिः

तसेच श्वेत व शृंगवान; मेरु; माल्यवान; गंधमादन; महेंद्र; मलय; सह्य; शक्तिमान; आणि ऋक्षवान पर्वत (रक्षण करो).

Verse 58

विन्ध्यश् च पारिपात्रश् च गिरयः शान्तिदास्तु ते ऋग्वेदाद्याः षडङ्गानि इतिहासपुराणकं

विंध्य व पारिपात्र पर्वत तुम्हाला शांती देवोत. ऋग्वेदादी वेद, सहा वेदांग आणि इतिहास-पुराण परंपराही शांती देवोत.

Verse 59

आयुर्वेदश् च गन्धर्वधनुर्वेदोपवेदकाः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः

उपवेद—आयुर्वेद, गंधर्ववेद व धनुर्वेद. वेदांग—शिक्षा, कल्प, व्याकरण, निरुक्त व ज्योतिष—ही वेदाची अंगरूपे आहेत.

Verse 60

छन्दोगानि च वेदाश् च मीमांसा न्यायविस्तरः धर्मशास्त्रं पुराणञ्च विद्या ह्य् एताश् चतुर्दश

छंद आणि वेद; मीमांसा व न्यायाचा विस्तृत विचार; धर्मशास्त्र व पुराण—या खरोखरच ज्ञानाच्या चौदा विद्या आहेत.

Verse 61

साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदा वै पञ्चरात्रकं कृतान्तपञ्चकं ह्य् एतद् गायत्री च शिवा तथा

सांख्य, योग, पाशुपत (शैव) मत, वेद, पंचरात्र (वैष्णव आगम), कृतान्त-पंचक—तसेच गायत्री आणि शिवशासनही।

Verse 62

दुर्गा विद्या च गान्धारी पान्तु त्वां शान्तिदाश् च ते लवणेक्षुसुरासर्पिदधिदुग्धजलाब्धयः

दुर्गा, विद्या आणि गान्धारी तुझे रक्षण करो; तसेच लवण, इक्षुरस, सुरा, तूप, दही, दूध व जल—या समुद्रांनी तुला शांती द्यावी।

Verse 63

चत्वारः सागराः पान्तु तीर्थानि विविधानि च हैरण्यकस्तथेति घ , ङ , ज च हिरण्मयश्तथेति छ पुष्करश् च प्रयागश् च प्रभासो नैमिषः परः

चार सागर माझे रक्षण करो आणि विविध तीर्थेही. तसेच हैरण्यक (घ, ङ, ज ने) व हिरण्मय (छ ने); पुष्कर, प्रयाग, प्रभास आणि परम नैमिषही रक्षण करो।

Verse 64

गयाशीर्षो ब्रह्मशिरस्तीर्थमुत्त्रमानसं कालोदको नन्दिकुण्डस्तीर्थं पञ्चनदस् तथा

गयाशीर्ष, ब्रह्मशिरस्, उत्तरमानस नावाचे तीर्थ, कालोदक, नन्दिकुंड तीर्थ, तसेच पंचनद—ही सर्व पूज्य तीर्थस्थाने आहेत।

Verse 65

भृगुतीर्थं प्रभासञ्च तथा चामरकण्टकं जम्बुमार्गश् च विमलः कपिलस्य तथाश्रमः

भृगुतीर्थ, प्रभास आणि अमरकण्टक; तसेच जम्बुमार्ग, विमल (तीर्थ) आणि कपिल मुनींचा आश्रमही।

Verse 66

गङ्गाद्वारकुशावर्तौ विन्ध्यको नीलपर्वतः वराहपर्वतश् चैव तीर्थङ्कणखलं तथा

गंगाद्वार, कुशावर्त, विंध्य पर्वत, नील पर्वत व वराह पर्वत; तसेच कणखल हे पवित्र तीर्थ—ही सर्व पुण्य तीर्थस्थाने सांगितली आहेत.

Verse 67

कालञ्जरश् च केदारो रुद्रकोटिस्तथैव च वाराणसी महातीर्थं वदर्याश्रम एव च

कालंजर, केदार व रुद्रकोटी; वाराणसी हे महातीर्थ आणि बदरी आश्रम—ही सर्व श्रेष्ठ तीर्थस्थाने मानली आहेत.

Verse 68

द्वारका श्रीगिरिस्तीर्थं तीर्थञ्च पुरुषोत्तमः शालग्रामोथ वाराहः सिन्धुसागरसङ्गमः

द्वारका, श्रीगिरीचे तीर्थ, पुरुषोत्तम नामक तीर्थ; तसेच शालग्राम, वराह आणि सिंधू-समुद्र संगम—ही प्रसिद्ध तीर्थे आहेत.

Verse 69

फल्गुतीर्थं विन्दुसरः करवीराश्रमस् तथा नद्यो गङ्गासरस्वत्यः शतदुर्गण्डकी तथा

फल्गु-तीर्थ, विंदुसर (पवित्र सरोवर) व करवीर आश्रम; तसेच गंगा व सरस्वती नद्या, आणि शतदुर्गा व गंडकी—ही सर्व पुण्य नद्या/तीर्थे आहेत.

Verse 70

अच्छोदा च विपाशा च वितस्ता देविका नदी कावेरी वरुणा चैव निश् चरा गोमती नदी

अच्छोदा व विपाशा, वितस्ता आणि देविका नदी; कावेरी व वरुणा; निश्‍चरा आणि गोमती नदी—या सर्व पवित्र नद्या म्हणून कीर्तित आहेत.

Verse 71

पारा चर्मण्वती रूपा मन्दाकिनी महानदी तापी पयोष्णी वेणा च गौरी वैतरणी तथा

पारा, चर्मण्वती, रूपा, मंदाकिनी, महानदी, तापी, पयोष्णी, वेणा, गौरी तसेच वैतरणी—या सर्व पवित्र नद्या आहेत.

Verse 72

गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा प्रणी तथा चन्द्रभागा शिवा गौरी अभिषिञ्चन्तु पान्तु वः

गोदावरी, भीमरथी, तुंगभद्रा, प्रणी आणि चंद्रभागा—शिवा व गौरीसह—तुमचा अभिषेक करो व तुमचे रक्षण करो.