Adhyaya 164

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे श्राद्धकल्पो नाम त्रिषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुःषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः नवग्रहहोमः पुष्कर उवाच श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहयज्ञं समारभेत् वृष्ट्यायुःपुष्टिकामो वा तथैवाभिचरन् पुनः

अशा प्रकारे अग्नि-महापुराणातील ‘श्राद्धकल्प’ नावाचा १६३वा अध्याय समाप्त झाला। आता १६४वा अध्याय ‘नवग्रहहोम’ आरंभ होतो। पुष्कर म्हणाले—श्री (समृद्धी) किंवा शांती इच्छिणाऱ्याने ग्रहयज्ञ आरंभावा; पाऊस, आयुष्य व पुष्टी इच्छिणाऱ्यानेही; तसेच अभिचारकर्म करणाऱ्यानेही पुन्हा हा विधी करावा।

Verse 2

मनुष्यादीनिति ख , छ च आयुः प्रज्ञाधनमिति ज आयुः प्रजां बलमिति घ प्रीताः पितृपितामहा इति ङ सूर्यः सोमो मङ्गलश् च बुधश्चाथ बृहस्पतिः शुक्रः शनैश् चरो राहुः केतुश्चेति ग्रहाः स्मृताः

‘मनुष्यादी देतात’—असे ख व छ यांसाठी; ‘आयुष्य, प्रज्ञा व धन’—ज साठी; ‘आयुष्य, प्रजा व बल’—घ साठी; ‘पितर व पितामह प्रसन्न होतात’—ङ साठी। ग्रह असे स्मरणात आहेत—सूर्य, सोम, मंगळ, बुध, बृहस्पती, शुक्र, शनैश्चर, राहू व केतू।

Verse 3

ताम्रकात् स्फटिकाद्रक्तचन्दनात् स्वर्णर्कादुभौ रजतादयसः शीशात् ग्रहाः कार्याः क्रमादिमे

या ग्रहप्रतिमा क्रमाने अशा द्रव्यांपासून कराव्यात—तांबेपासून, स्फटिकापासून, रक्तचंदनापासून, सुवर्णापासून, अर्ककाष्ठापासून (त्या युग्मातील दोन्ही), रौप्यापासून, लोखंडापासून आणि शिसेपासून।

Verse 4

सुवर्णैर् वायजेल्लिख्य गन्धमण्डलकेषु वा यथावर्णं प्रदेयानि वासांसि कुसुमानि च

सुवर्णाने (रूप/अक्षरे) लिहून—किंवा सुगंधित मंडलांत—नियत वर्णानुसार वस्त्रे व पुष्पे अर्पण करावीत।

Verse 5

गन्धाश् च वलयश् चैव धूपो देयस्तु गुग्गुलुः कर्तव्या मन्त्रयन्तश् च चरवः प्रतिदैवतं

गंधद्रव्ये व वलये (कंकणे/पट्टे) अर्पण करावीत; धूप म्हणून गुग्गुळ द्यावा. योग्य मंत्रोच्चार करत प्रत्येक देवतेसाठी स्वतंत्र चरु-हविष्य तयार करून अर्पण करावे।

Verse 6

आकृष्णेन इमं देवा अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत् उद्बुद्ध्यस्वेति च ऋचो यथासङ्ख्यं प्रकीर्तिताः

‘आकृष्णेन…’, ‘इमं देवा…’, ‘अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्…’ आणि ‘उद्बुद्ध्यस्व…’ अशा आरंभीच्या ऋग्वैदिक ऋचा नियत संख्या-क्रमाने अशा प्रकारे पठित/प्रकीर्तित केल्या जातात।

Verse 7

वृहस्पते अतियदर्यस्तथैवाल्पात् परिश्रुतः शन्नो देवीस् तथा काण्डात् केतुं कृन्वन्निमास् तथा

हे बृहस्पते! जो आर्य (श्रेष्ठ) महान् किंवा लहान स्रोतांतूनही सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, तो आमचे कल्याण करो. देव्या देखील आम्हांस शुभ असोत; आणि आपत्ती (काण्ड) पासून रक्षणासाठी या प्रार्थनांना केतुरूप ध्वजचिन्ह करून आम्हांस सुरक्षित ठेवोत।

Verse 8

अर्कः पालाशः खदिरो ह्य् अपामार्गोथ पिप्पलः उदुम्बरः शमी दुर्वा कुशाश् च समिधः क्रमात्

क्रमाने समिधा अशा—अर्क, पलाश, खदिर, अपामार्ग, पिंपळ, उंबर, शमी; तसेच दुर्वा गवत व कुश गवत।

Verse 9

एकैकस्यात्राष्टशतमष्टाविंशतिरेव वा होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना चैव समन्विताः

येथे प्रत्येक (मंत्र/देवता) यासाठी १२८ किंवा २८ आहुती द्याव्यात; आणि प्रत्येक आहुतित मध, तूप व दही यांचा संयोग असावा।

Verse 10

गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरयष्टिकं दध्योदनं हविः पूपान् मांसं चित्रान्नमेव च

गूळ घातलेला ओदन, पायस, हविष्य, क्षीरप्रकार, दध्योदन, घृतहवि, पूप (पुए/केक), मांस आणि चित्रान्न—हे सर्व अर्पण करण्यास योग्य आहे।

Verse 11

दद्याद्ग्रहक्रमदेतद्द्विजेभ्यो भोजनं बुधः शक्तितो वा यथालाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकं

बुद्धिमान पुरुषाने हे भोजन ग्रहक्रमानुसार द्विजांना द्यावे; शक्तीनुसार किंवा यथालाभ, त्यांचा सत्कार करून विधिपूर्वक अर्पण करावे।

Verse 12

धेनुः शङ्खस् तथानड्वान् हेम वासो हयस् तथा खदिरस्त्वपामार्गो ऽथेति ग , घ , ञ च कृष्णा गौरायसश्छाग एता वै दक्षिणाः क्रमात्

क्रमाने दक्षिणा म्हणून दुभती गाय, शंख, बैल, सुवर्ण, वस्त्र आणि घोडा द्यावा; तसेच खदिर-लाकूड व अपामार्गही. तसेच ग, घ आणि ञ वर्गांसाठी अनुक्रमे काळी गाय, गौर/पांढरी गाय, लोखंडी उपकरण व शेळी—या खऱ्या दक्षिणा आहेत.

Verse 13

यश् च यस्य यदा दूष्यः स तं यत्नेन पूजयेत् ब्रह्मणैषां वरो दत्तः पूजिताः पूजितस्य च

जो कोणी ज्याला केव्हाही इजा करू शकतो, त्याने त्या व्यक्तीचा प्रयत्नपूर्वक सन्मान करावा. कारण ब्रह्माने अशांबाबत असा वर दिला आहे की ते पूजिले गेले तर पूजकही पूजिला जातो.

Verse 14

ग्रहाधीना नरेन्द्राणा मुछ्रयाः पतनानि च भावभावो च जगतस्तस्मात् पूज्यतमा ग्रहाः

राजांचा उत्कर्ष व पतन ग्रहांवर अवलंबून आहे; तसेच जगताचा भाव-अभाव, म्हणजे समृद्धी व क्षयही (त्यांच्यावरच) अवलंबून आहे. म्हणून ग्रह अत्यंत पूजनीय आहेत.