Adhyaya 9

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायाणे किष्किन्धाकाण्डवर्णनं नाम अष्टमो ऽध्यायः अथ नवमो ऽध्यायः श्रीरामावतारकथनं नारद उवाच सम्पातिवचनं श्रुत्वा हनुमानङ्गदादयः अब्धिं दृष्ट्वाब्रुवंस्ते ऽब्धिं लङ्घयेत् को नु जीवयेत्

अशा रीतीने आदिमहापुराण अग्निपुराणातील रामायण-प्रकरणात ‘किष्किन्धाकाण्डवर्णन’ नावाचा आठवा अध्याय समाप्त झाला. आता नववा अध्याय ‘श्रीरामावतारकथन’ आरंभ होतो. नारद म्हणाले—सम्पातीचे वचन ऐकून हनुमान, अंगद इत्यादींनी समुद्र पाहून म्हटले, ‘हा समुद्र कोण उडी मारून पार करील, आणि कोण जिवंत राहील?’

Verse 2

कपीनां जीवनार्थाय रामकार्यप्रसिद्धये शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे ऽब्धिं स मारुतिः

वानरांच्या जीवनरक्षणासाठी आणि रामकार्य सिद्ध व्हावे म्हणून, तो मारुती (पवनपुत्र) शंभर योजन विस्तीर्ण समुद्र उडी मारून पार गेला.

Verse 3

दृष्ट्वोत्थितञ्च मैनाकं सिंहिकां विनिपात्य च लङ्कां दृष्ट्वा राक्षसानां गृहाणि वनितागृहे

समुद्रातून उगवलेला मैनाक पाहून आणि सिंहिकेचा वध करून त्याने लंका पाहिली; नंतर राक्षसांची घरे व राजवाड्यातील अंतःपुर (स्त्रीगृह)ही पाहिली।

Verse 4

दशग्रीवस्य कुम्भस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः विभीषणस्येन्द्रजितो गृहे ऽन्येषां च रक्षसो

दशग्रीव (रावण), कुम्भ, राक्षस कुंभकर्ण, विभीषण व इंद्रजित यांच्या राजवाड्यांत, तसेच इतर राक्षसांच्या घरांतही (तो शोध घेत राहिला)।

Verse 5

नापश्यत् पानभूम्यादौ सीतां चिन्तापरायणः अशोकवनिकां गत्वा दृष्टवाञ्छिंशपातले

चिंतेत मग्न झाल्याने त्याला प्रथम मद्यभूमी इत्यादी ठिकाणी सीता दिसली नाही; मग अशोकवनिकेत जाऊन शिंशपा वृक्षाखाली तिला पाहिले।

Verse 6

राक्षसीरक्षितां सीतां भव भार्येति वादिनं रावणं शिंशपास्थो ऽथ नेति सीतान्तु वादिनीं

राक्षसींनी राखलेली सीता, ‘माझी पत्नी हो’ असे म्हणणारा रावण पाहू लागली; पण शिंशपा वृक्षाखाली बसलेल्या सीतेने उत्तर दिले—‘नाही’।

Verse 7

भव भार्या रावणस्य राक्षसीर्वादिनीः कपिः गते तु रावणे प्राह राजा दशरथो ऽभवत्

‘रावणाची पत्नी हो’ असे राक्षसी म्हणाली; पण कपिने सांगितले—‘रावण गेल्यावर दशरथराजांचा पुत्र रामच तुझा योग्य स्वामी आहे’।

Verse 8

रामो ऽस्य लक्ष्मणः पुत्रौ वनवासङ्गतौ वरौ रामपत्नी जानकी त्वं रावणेन हृता बलात्

राम आणि त्यांचा भ्राता लक्ष्मण—हे दोघे श्रेष्ठ राजकुमार—वनवासास गेले आहेत; आणि तू, रामपत्नी जानकी, रावणाने बलपूर्वक हरण केली आहेस।

Verse 9

रामः सुग्रीवमित्रस् त्वां मार्गयन् प्रेषयच्च माम् साभिज्ञानञ्चागुलीयं रामदत्तं गृहाण वै

सुग्रीवमित्र राम तुला शोधीत मला पाठवीत आहेत; ओळखचिन्ह म्हणून रामाने दिलेली ही अंगठी स्वीकार।

Verse 10

सीताङ्गुलीयं जग्राह सापश्यन्मारूतिन्तरौ भूयो ऽग्रे चोपविष्टं तम् उवाच यदि जीवति

सीतेने ती अंगठी घेतली. झाडावर मारुतीला पाहून ती पुन्हा त्याच्या समोर बसली आणि म्हणाली—“जर ते जिवंत असतील…”।

Verse 11

रामः कथं न नयति शृङ्कितामब्रवीत् कपिः रामः सीते न जानीते ज्ञात्वा त्वां स नयिष्यति

शंका करणाऱ्या सीतेला कपिने म्हटले—“राम तुला कसे नाही नेतील? हे सीते, रामांना तुझा ठाव माहीत नाही; कळताच ते तुला नक्की घेऊन जातील।”

Verse 12

रावणं राक्षसं हत्वा सबलं देवि मा शुच साभिज्ञानं देहि मे त्वं मणिं सीताददत्कपौ

“हे देवि, राक्षस रावणाला त्याच्या सैन्यासह मारून, शोक करू नकोस. ओळखचिन्ह म्हणून तुझा मणी मला दे.” तेव्हा सीतेने कपिला तो रत्न दिला।

Verse 13

उवाच मां यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा कुरु रामश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः त्वां मार्गयेत् प्रेषयेच्च मामिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः काकाक्षिपातनकथाम् प्रतियाहि हि शोकह

तो म्हणाला—“राम मला लवकर नेईल असे तू कर.” (काही चिन्हित हस्तलिखितांत ‘आणि रामास…’ असा पाठ; दुसऱ्या पाठात ‘तो तुला शोधील व मला पाठवील’ असा पाठ आहे.) “कावळ्याने डोळ्यावर घाव घातल्याची कथा जाऊन सांग”—असे शोक म्हणाला।

Verse 14

मणिं कथां गृहीत्वाह हनूमान्नेष्यते पतिः अथवा ते त्वरा काचित् पृष्ठमारुह मे शुभे

मणी आणि संदेश घेऊन हनुमान म्हणाला—“तुझा पती (राम) तुला मिळेल/तुला आणला जाईल. किंवा तुला काही घाई असेल, हे शुभे, तर माझ्या पाठीवर आरूढ हो.”

Verse 15

अद्य त्वां दर्शयिष्यामि ससुग्रीवञ्च राघवम् सीताब्रवीद्धनूमन्तं नयतां मां हि राघवः

“आज मी तुला सुग्रीवासह राघव दाखवीन.” असे (हनुमान म्हणाला). तेव्हा सीता हनुमंतास म्हणाली—“खरोखर राघव मला (इथून) घेऊन जावो.”

Verse 16

हनूमान् स दशग्रीव दर्शनोपायमाकरोत् वनं बभञ्ज तत्पालान् हत्वा दन्तनखादिभिः

मग हनुमानाने दशग्रीव (रावण) याचे दर्शन घडावे असा उपाय केला. त्याने वन/उद्यान उद्ध्वस्त केले आणि त्याचे रक्षक दात, नख इत्यादींनी ठार केले।

Verse 17

हत्वातु किङ्करान् सर्वान् सप्त मन्त्रिसुतानपि पुत्रमक्षं कुमारञ्च शक्रजिच्च बबन्ध तम्

मग त्याने सर्व किङ्कर (सेवक) आणि मंत्र्यांचे सात पुत्रही ठार केले. त्यानंतर त्याने राजकुमार अक्षाला आणि शक्रजित (इंद्रजित) यालाही बांधून टाकले।

Verse 18

नागपाशेन पिङ्गाक्षं दर्शयामास रावणम् उवाच रावणः कस्त्वं मारुतिः प्राह रावणम्

नागपाशाने पिंगाक्षाला बांधून रावणासमोर आणून दाखविले. रावण म्हणाला—“तू कोण आहेस?” तेव्हा मारुतीने रावणास उत्तर दिले.

Verse 19

रामदूतो राघवाय सीतां देहि मरिष्यसि रामबाणैर् हतः सार्धं लङ्कास्थै राक्षसैर् ध्रुवम्

मी रामाचा दूत आहे. राघवाला सीता परत दे; नाहीतर तू मरेल—लंकास्थ राक्षसांसह रामाच्या बाणांनी निश्चयच ठार होशील.

Verse 20

रावणो हन्तुमुद्युक्तो विभीषणनिवारितः दीपयामास लाङ्गलं दीप्तपुच्छः स मारुतिः

रावण त्याला मारण्यास उद्युक्त झाला; पण विभीषणाने त्यास रोखले. तेव्हा दीप्तपुच्छ त्या मारुतीने आपले शेपूट प्रज्वलित केले.

Verse 21

दग्ध्वा लङ्कां राक्षसांश् च दृष्ट्वा सीतां प्रणम्य ताम् समुद्रपारमागम्य दृष्टा सीतेति चाब्रवीत्

लंका व राक्षसांना जाळून, सीतेला पाहून तिला प्रणाम करून, तो समुद्र पार करून परत आला आणि म्हणाला—“सीता दिसली.”

Verse 22

अङ्गदादीनङ्गदाद्यैः पीत्वा मधुवने मधु जित्वा दधिमुखादींश् च दृष्ट्वा रामञ्च ते ऽब्रुवन्

अंगद आदींसह मधुवनात मधु पिऊन, दधिमुख आदींना जिंकून, नंतर रामाला पाहून त्यांनी त्याला सांगितले.

Verse 23

दृष्टा सीतेति रामो ऽपि हृष्टः पप्रच्छ मारुतिम् कथं दृष्ट्वा त्वया सीता किमुवाच च माम्प्रति

“सीता दिसली” हे ऐकून रामही हर्षित झाला आणि मारुती (हनुमान) यास विचारले—तू सीतेला कसे पाहिले, आणि माझ्याविषयी तिने काय सांगितले?

Verse 24

सीताकथामृतेनैव सिञ्च मां कामवह्निगम् हनूमानब्रवीद्रामं लङ्घयित्वाब्धिमागतः

“सीतेच्या कथारूपी अमृतानेच मला शिंपडा—मी कामाग्नीने दग्ध झालो आहे।” समुद्र लंघून परत आलेल्या हनुमानाने रामास असे सांगितले.

Verse 25

सीतां दृष्ट्वा पुरीं दग्ध्वा सीतामणिं गृहाण वै हत्वा त्वं रावणं सीतां प्राप्स्यसे राम मा शुच

सीतेला पाहून आणि नगरी जाळून, निश्चयच सीतेचा मणी घे. रावणाचा वध केल्यावर तू सीतेला प्राप्त करशील, हे राम—शोक करू नकोस.

Verse 26

गृहीत्वा तं मणिं रामो रुरोद विरहातुरः मणिं दृष्ट्वा जानकी मे दृष्टा सीता नयस्व माम्

तो मणी हातात घेताच विरहाने व्याकुळ राम रडू लागला. तो म्हणाला—“हा मणी पाहून मला जणू जानकी दिसली; सीता दिसली. मला तिच्याकडे घेऊन चल.”

Verse 27

तया विना न जीवामि सुग्रीवाद्यैः प्रबोधितः समुद्रतीरं गतवान् तत्र रामं विभीषणः

“तिच्याविना मी जगू शकत नाही।” सुग्रीव आदींनी प्रबोधित केल्यावर विभीषण समुद्रतीरी गेला आणि तेथे रामाजवळ आला.

Verse 28

गतस्तिरस्कृतो भ्रात्रा रावणेन दुरात्मना रामाय देहि सीतां त्व मित्युक्तेनासहायवान्

दुरात्मा भाऊ रावणाने तिरस्कार केल्याने तो निघून गेला; “रामाला सीता दे” असे सांगितल्यावर तो निराधार झाला।

Verse 29

रामो विभीषणं मित्रं लङ्कैश्वर्ये ऽभ्यषेचयत् समुद्रं प्रार्थयन्मार्गं यदा नायात्तदा शरैः

रामांनी मित्र विभीषणाचा लंकेच्या राज्यावर अभिषेक केला. मग समुद्राकडे मार्ग मागितला; तो न मानल्यावर त्यांनी बाणांनी वश करण्याचा निर्धार केला।

Verse 30

भेदयामास रामञ्च उवाचाब्धिः समागतः नलेन सेतुं बध्वाब्धौ लङ्कां व्रज गभीरकः

तेव्हा समुद्र प्रकट होऊन रामांना म्हणाला— “हे गभीर वीर! नलाकडून समुद्रावर सेतू बांधून लंकेला जा.”

Verse 31

अहं त्वया कृतः पूर्वं रामो ऽपि नलसेतुना कृतेन तरुशैलाद्यैर् गतः पारं महोदधेः वानरैः स सुवेलस्थः सह लङ्कां ददर्श वै

मी पूर्वी तुझ्यामुळे घडविला गेलो; आणि रामही नलाच्या सेतूमुळे—वृक्ष, पर्वत इत्यादींनी बांधलेल्या—महासागराच्या पलीकडे गेले. वानरांसह सुवेलावर उभे राहून त्यांनी लंका पाहिली।