Adhyaya 42: Ritual Procedure for the Phālguna Bright-Fortnight Dvādaśī Narasiṃha Worship, with the Narrative of King Vatsa

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वत् फाल्गुनमासे तु शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । उपोष्य प्रोक्तविधिना हरिमाराधयेत् सुधीः ॥ ४२.१ ॥

ദുർവാസാ പറഞ്ഞു—അതുപോലെ ഫാൽഗുണമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ, പ്രസ്താവിച്ച വിധിപ്രകാരം ഉപവസിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ ഹരിയെ ആരാധിക്കണം।

Verse 2

नरसिंहाय पादौ तु गोविन्दायेत्युरू तथा । कटिं विश्वभुजे पूज्य अनिरुद्धेत्युरस्तथा ॥ ४२.२ ॥

പാദങ്ങളെ ‘നരസിംഹായ’ എന്നു സമർപ്പിക്കണം; തുടകളെ ‘ഗോവിന്ദായ’ മന്ത്രത്തോടെ. കട്ടിയെ ‘വിശ്വഭുജ’യായി പൂജിക്കണം; വക്ഷസ്ഥലത്തെ ‘അനിരുദ്ധ’ എന്നു പൂജിക്കണം।

Verse 3

कण्ठं तु शितिकण्ठाय पिङ्गकेशाय वै शिरः । असुरध्वंसनायेति चक्रं तोयात्मने तथा । शङ्खमित्येव सम्पूज्य गन्धपुष्पफलैस्तथा ॥ ४२.३ ॥

കണ്ഠം ‘ശിതികണ്ഠായ’ എന്നു പൂജിക്കണം; ശിരസ് ‘പിങ്ഗകേശായ’ എന്നു. ചക്രം ‘അസുരധ്വംസനായ’ മന്ത്രത്തോടെ, ശംഖം ‘തോയാത്മനെ’ മന്ത്രത്തോടെ—ഗന്ധം, പുഷ്പം, ഫലം എന്നിവകൊണ്ട് യഥാവിധി സമ്പൂജിക്കണം।

Verse 4

तदग्रे घटमादाय सितवस्त्रयुगान्वितम् । तस्योपरि नृसिंहं तु सौवर्णं ताम्रभाजने । सौवर्णशक्तितः कृत्वा दारुवंशमयेऽपि वा ॥ ४२.४ ॥

അതിനുമുമ്പിൽ വെളുത്ത വസ്ത്രജോടിയോടുകൂടിയ ജലഘടം എടുത്ത്, അതിന്റെ മുകളിൽ താമ്രപാത്രത്തിൽ സ്വർണ്ണനൃസിംഹമൂർത്തി സ്ഥാപിക്കണം; ശേഷിയുണ്ടെങ്കിൽ സ്വർണ്ണത്തിൽ, ഇല്ലെങ്കിൽ മരം അല്ലെങ്കിൽ മുളയിൽ നിർമ്മിക്കാം।

Verse 5

रत्नगर्भघटे स्थाप्य तं संपूज्य च मानवः । द्वादश्यां वेदविदुषे ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४२.५ ॥

രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഘടത്തിൽ അതിനെ സ്ഥാപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച ശേഷം, ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ വേദവിദ്വാനായ ബ്രാഹ്മണനു അത് സമർപ്പിക്കണം।

Verse 6

एवं कृते फलं प्राप्तं यत् पुरा पार्थिवेन तु । तस्याहं संप्रवक्ष्यामि वत्सनाम्ना महामुने ॥ ४२.६ ॥

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്തപ്പോൾ പണ്ടൊരു രാജാവ് ലഭിച്ച ഫലം എന്തായിരുന്നുവോ, ഹേ മഹാമുനേ, ‘വത്സ’ എന്ന നാമത്തിൽ അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വിവരണം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 7

आसीत् किम्पुरुषे वर्षे राजा परमधार्मिकः । भारत इति च विख्यातस्तस्य वत्सः सुतोऽभवत् ॥ ४२.७ ॥

കിംപുരുഷ-വർഷത്തിൽ പരമധാർമ്മികനായ ‘ഭാരത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവനു ‘വത്സ’ എന്നൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു।

Verse 8

स शत्रुभिर्जितः सङ्ख्ये हृतकोशो द्विपादवान् । वनं प्रायात् सपत्नीको वसिष्ठस्याश्रमेऽवसत् ॥ ४२.८ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട് നിധി കവർന്നുപോയിട്ടും അവനു ആനകൾ ശേഷിച്ചിരുന്നു; അവൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ വനത്തിലേക്ക് പോയി വസിഷ്ഠാശ്രമത്തിൽ വസിച്ചു।

Verse 9

कालेन गच्छता सोऽथ वसिष्ठेन महर्षिणा । किं कार्यमिति स प्रोक्तो वसस्यास्मिन् महाश्रमे ॥ ४२.९ ॥

കാലം കടന്നപ്പോൾ വസുവിന്റെ ഈ മഹാശ്രമത്തിൽ മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഇവിടെ വന്ന കാര്യമെന്ത്? എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?”

Verse 10

राजोवाच । भगवन् हृतकोशोऽहं हृतराज्यो विशेषतः । शत्रुभिर्हतसंकल्पो भवन्तं शरणं गतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४२.१० ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, എന്റെ കോശം (ധനഭണ്ഡാരം) കവർന്നെടുത്തു; പ്രത്യേകിച്ച് എന്റെ രാജ്യം പോലും നഷ്ടപ്പെട്ടു. ശത്രുക്കൾ എന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം തകർത്തു; ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശരണിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഉപദേശം നൽകി കൃപ ചെയ്യണമേ.

Verse 11

एवमुक्तो वसिष्ठस्तु तस्येमां द्वादशीं मुने । विधिना प्रत्युवाचाथ सोऽपि सर्वं तथा अकरोत् ॥ ४२.११ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ അവനോട് ഈ ദ്വാദശീ വ്രതം വിധിപൂർവ്വം ഉപദേശിച്ചു; അവനും എല്ലാം അതേവിധം യഥാവിധി അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 12

तस्य व्रतान्ते भगवान्नारसिंहस्तुतोष ह । चक्रं प्रादाच्च शत्रूणां विध्वंसनकरं परम् ॥ ४२.१२ ॥

അവന്റെ വ്രതാന്ത്യത്തിൽ ഭഗവാൻ നരസിംഹൻ പ്രസന്നനായി; ശത്രുനാശത്തിന് അത്യന്തം ശേഷിയുള്ള പരമ ചക്രം അവനു ദാനം ചെയ്തു.

Verse 13

तेनास्त्रेण स्वकं राज्यं जितवान् स नृपोत्तमः । राज्ये स्थित्वाऽश्वमेधानां सहस्रमकरोद्विभुः । अन्ते च विष्णुलोकाख्यं पदमाप च सत्तम ॥ ४२.१३ ॥

ആ ആയുധംകൊണ്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് തന്റെ രാജ്യം ജയിച്ചു ഉറപ്പിച്ചു. രാജ്യത്തിൽ സ്ഥിരനായി ആ മഹാബലൻ ആയിരം അശ്വമേധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി; അവസാനം ആ സത്തമൻ ‘വിഷ്ണുലോകം’ എന്ന പദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 14

एषा धन्या पापहरा द्वादशी भवतो मुने । कथिता या प्रयत्नेन श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् ॥ ४२.१४ ॥

ഹേ മുനേ! പാപഹരമായ ഈ ധന്യ ദ്വാദശി നിനക്കു പരിശ്രമത്തോടെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് കേട്ട് നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ ആചരിക്കൂ.