Adhyaya 3: Nārada’s Account of a Former Birth and a Hymn to Nārāyaṇa

Verse 1

प्रियव्रत उवाच । अन्यस्मिन् भगवन् जन्मन्यासीत् यत् तद् विचेष्टितम् । सर्वं कथय देवर्षे महत् कौतूहलं हि मे ॥ ३.१ ॥

പ്രിയവ്രതൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ഭഗവൻ! മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഉണ്ടായ ആ പ്രവർത്തനം/വൃത്താന്തം എല്ലാം പറയുക. ഹേ ദേവർഷേ! എനിക്കു മഹത്തായ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 2

नारद उवाच । स्नातस्य मम राजेन्द्र तस्मिन् वेदसरस्यथ । सावित्र्याश्च वचः श्रुत्वा तस्मिन् जन्मसहस्रकम् । स्मरणं तत्क्षणाज्जातं शृणु जन्मान्तरं मम ॥ ३.२ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ആ വേദസരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സാവിത്രീദേവിയുടെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ഉടൻ തന്നെ എനിക്ക് സഹസ്രജന്മങ്ങളുടെ സ്മരണം ഉദിച്ചു. എന്റെ മുൻജന്മം കേൾക്കുക.

Verse 3

अस्त्यवन्तीपुरं राजंस्तत्राहं प्राग् द्विजोत्तमः । नाम्ना सारस्वतः पूर्वं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ ३.३ ॥

ഹേ രാജൻ! ‘അവന്തീപുരം’ എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ട്. അവിടെ പൂർവകാലത്ത് ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനായിരുന്നു; മുൻപ് ‘സാരസ്വതൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ട് വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായിരുന്നു.

Verse 4

बहुभृत्यपरिवारो बहुधान्यश्च पार्थिवः । अन्यस्मिन् कृतसंज्ञे तु युगे परमबुद्धिमान् ॥ ३.४ ॥

കൃത (സത്യ) യുഗമെന്ന മറ്റൊരു യുഗത്തിൽ ആ രാജാവ് അനേകം സേവകരും പരിവാരവും ചുറ്റിപ്പറ്റി, ധാന്യസമ്പത്തിൽ സമൃദ്ധനായി, പരമ ബുദ്ധിമാനായി ഇരുന്നു.

Verse 5

ततो ध्यातं मयैकान्ते किमनेन करोम्यहम् । द्वन्द्वेन सर्वमेतद्धि न्यस्त्वा पुत्रेषु याम्यहम् । तपसे धृतसङ्कल्पः सरः सारस्वतं द्रुतम् ॥ ३.५ ॥

അപ്പോൾ ഞാൻ ഏകാന്തത്തിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഇതൊക്കെയുമായി ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? ഇതെല്ലാം ദ്വന്ദ്വബന്ധത്തിലാണ്. പുത്രന്മാർക്ക് ഏൽപ്പിച്ച് ഞാൻ പുറപ്പെടാം.” തപസ്സിനായി ദൃഢസങ്കൽപ്പം ധരിച്ചു അവൻ വേഗത്തിൽ സാരസ്വത സരസ്സിലേക്കു പോയി.

Verse 6

एवं चिन्त्य मया इष्टः कर्मकाण्डेन केशवः । श्राद्धैश्च पितरो देवा यज्ञैश्चान्ये तथा जनाः ॥ ३.६ ॥

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ഞാൻ കർമകാണ്ഡവിധിപ്രകാരം കേശവനെ ആരാധിച്ചു. ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളാൽ പിതൃക്കളും ദേവന്മാരും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; യജ്ഞങ്ങളാൽ മറ്റു ജനങ്ങളും അതുപോലെ തൃപ്തരാകുന്നു.

Verse 7

ततोऽहं निर्गतो राजंस्तपसे धृतमानसः । सारस्वतं नाम सरो यदेतत् पुष्करं स्मृतम् ॥ ३.७ ॥

അപ്പോൾ ഹേ രാജാവേ, തപസ്സിനായി ദൃഢമനസ്സോടെ ഞാൻ പുറപ്പെട്ടു; ‘സാരസ്വത’ എന്ന പേരുള്ള ആ സരോവരത്തിലേക്ക് ചെന്നു—അതേ ‘പുഷ്കരം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 8

तत्र गत्वा मया विष्णुः पुराणः पुरुषः शिवः । आराधितो मया भक्त्या जपं नारायणात्मकम् ॥ ३.८ ॥

അവിടെ ചെന്നു ഞാൻ ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ—പുരാതനൻ, പരമപുരുഷൻ, ശിവമംഗളസ്വരൂപൻ—ആരാധിച്ചു; നാരായണാത്മകമായ ജപവും ചെയ്തു.

Verse 9

ब्रह्मपारमयं राजन् जपता परमं स्तवम् । ततो मे भगवान् तुष्टः प्रत्यक्षत्वं जगाम ह ॥ ३.९ ॥

ഹേ രാജാവേ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പരമപാരസാരമുള്ള അത്യുത്തമ സ്തവം ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഭഗവാൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനായി നേരിട്ട് പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 10

प्रियव्रत उवाच । कीदृशं ब्रह्मपारं तु श्रोतुमिच्छामि सत्तम । कथयस्व प्रसादेन देवर्षे सुप्रसन्नधीः ॥ ३.१० ॥

പ്രിയവ്രതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്തമാ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പരമപാരമായ അതിന്റെ സ്വരൂപം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ദേവർഷേ, കൃപയോടെ, പൂർണ്ണ ശാന്തബുദ്ധിയോടെ പറഞ്ഞു തരുക.

Verse 11

नारद उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं पारं परं विष्णुमनन्तवीर्यम् । नमामि नित्यं पुरुषं पुराणं परायणं पारगतं पराणाम् ॥ ३.११ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—പരാത്പരൻ, അമൃതസ്വരൂപൻ, പുരാതനൻ, അനന്തവീര്യൻ ആയ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ നിത്യം നമസ്കരിക്കുന്നു; അവൻ പരമപാരം, ആദിപുരുഷൻ, പരമാശ്രയം, എല്ലാ പരത്വങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചവൻ.

Verse 12

पुरातनं त्वप्रतिमं पुराणं परापरं पारगमुग्रतेजसम् । गम्भीरगम्भीरधियां प्रधानं नतोऽस्मि देवं हरिमीशितारम् ॥ ३.१२ ॥

ഞാൻ ഈശ്വരനായ ഹരിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ പുരാതനൻ, അപരിമിതനായി അപരതുല്യൻ, സ്വയം പുരാണസ്വരൂപൻ; പരാ-അപരങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവൻ, പാരമെത്തിക്കുന്നവൻ, ഉഗ്രതേജസ്സുള്ളവൻ, ഗംഭീരബുദ്ധികളിൽ പ്രധാനം।

Verse 13

परात्परं चापरमं प्रधानं परास्पदं शुद्धपदं विशालम् । परात्परेशं पुरुषं पुराणं नारायणं स्तौमि विशुद्धभावः ॥ ३.१३ ॥

വിശുദ്ധഭാവത്തോടെ ഞാൻ നാരായണനെ സ്തുതിക്കുന്നു—അവൻ പരാത്പരനും പരമനും; പ്രധാനം തത്ത്വം, പരമാശ്രയം, ശുദ്ധവും വിശാലവുമായ പദം; പരാത്പരേശൻ, ആദിപുരുഷൻ, പുരാണപുരുഷൻ।

Verse 14

पुरा पुरं शून्यमिदं ससर्ज्ज तदा स्थितत्वात् पुरुषः प्रधानः । जने प्रसिद्धः शरणं ममास्तु नारायणो वीतमलः पुराणः ॥ ३.१४ ॥

പുരാകാലത്ത് അവൻ ഈ ജഗത്-നഗരത്തെ ശൂന്യമായതുപോലെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ സ്ഥിരതകൊണ്ട് പ്രധാനം തത്ത്വമായ പുരുഷൻ അതിന്റെ അധാരമായി നിന്നു. ജനപ്രസിദ്ധനും മലരഹിതനും പുരാതനനുമായ നാരായണൻ എന്റെ ശരണം ആകട്ടെ।

Verse 15

पारं परं विष्णुमपाररूपं पुरातनं नीतिमतां प्रधानम् । धृतक्षमं शान्तिधरं क्षितीशं शुभं सदा स्तौमि महानुभावम् ॥ ३.१५ ॥

ഞാൻ സദാ മഹാനുഭാവനായ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു—അവൻ പരമപാരൻ, അപാരരൂപൻ, പുരാതനൻ, നീതിമാന്മാരിൽ പ്രധാനം; ധൃതിക്ഷമൻ, ശാന്തിധരൻ, ഭൂമീശൻ, നിത്യശുഭൻ।

Verse 16

सहस्रमूर्धानमनन्तपादम् अनेकबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रं नारायणं स्तौम्यमृतं परेशम् ॥ ३.१६ ॥

ഞാൻ പരമേശ്വരനായ നാരായണനെ സ്തുതിക്കുന്നു—സഹസ്രമൂർത്ത്ധാവൻ, അനന്തപാദൻ, അനേകബാഹു, ശശി-സൂര്യനെത്രൻ; ക്ഷര-അക്ഷരസ്വരൂപൻ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്നവൻ, അമൃതൻ, പരമൻ।

Verse 17

त्रिवेदगम्यं त्रिनवैकमूर्तिं त्रिशुक्लसंस्थं त्रिहुताशभेदम् । त्रितत्त्वलक्ष्यं त्रियुगं त्रिनेत्रं नमामि नारायणमप्रमेयम् ॥ ३.१७ ॥

ത്രിവേദങ്ങളാൽ ഗമ്യനായും, ത്രിവിധമായി ഏകമൂർത്തിയായി പ്രകാശിക്കുന്നവനുമായും, ത്രിശുക്ല-ശുദ്ധിയിൽ സ്ഥാപിതനായും, ത്രിഹുതാശന (മൂന്ന് പവിത്ര അഗ്നികൾ) ഭേദരൂപനായും, ത്രിതത്ത്വലക്ഷ്യനായും, ത്രിയുഗസംബന്ധിയായും, ത്രിനേത്രനായും ഉള്ള അപ്രമേയ നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 18

कृते शितं रक्ततनुं तथा च त्रेतायुगॆ पूततनुं पुराणम् । तथा हरिं द्वापरतः कलौ च कृष्णीकृतात्मानमथो नमामि ॥ ३.१८ ॥

കൃതയുഗത്തിൽ ശ്വേതവും രക്തവർണ്ണവുമായ ദേഹധാരിയായി, ത്രേതായുഗത്തിൽ പൂതദേഹനായ പുരാതനനായി, ദ്വാപരയുഗത്തിലും അതുപോലെ, കലിയുഗത്തിൽ ‘കൃഷ്ണ’ (ശ്യാമ) സ്വഭാവമായി മാറിയ ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 19

ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान् भुजान्तरे क्षत्रमथोरुयुग्मे । विशः पदाग्रेषु तथैव शूद्रान् नमामि तं विश्वतनुं पुराणम् ॥ ३.१९ ॥

മുഖത്തിൽ നിന്നു വിപ്രന്മാരെയും, ഭുജങ്ങളുടെ ഇടയിൽ നിന്നു ക്ഷത്രിയരെയും, ഊരുയുഗ്മത്തിൽ നിന്നു വൈശ്യരെയും, പാദാഗ്രത്തിൽ നിന്നു ശൂദ്രരെയും സൃഷ്ടിച്ച ആ പുരാതന വിശ്വതനുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 20

परात्परं पारगतं प्रमेयं युधाम्पतिं कार्यत एव कृष्णम्। गदासिचर्मण्यभृतोत्थपाणिं नमामि नारायणमप्रमेयम्॥ ३.२० ॥

പരാത്പരനായും, അതിരുകൾ കടന്ന് പാരഗാമിയായും, പ്രമേയനായി അറിയപ്പെടുകയുമെങ്കിലും സ്വരൂപത്തിൽ അപ്രമേയനായും, യുദ്ധങ്ങളുടെ അധിപനായും, പ്രവർത്തിയിൽ കൃഷ്ണരൂപനായും, ഉയർത്തിയ കൈകളിൽ ഗദ, ഖഡ്ഗം, ചർമണി (ഢാൽ) ധരിച്ച നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 21

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नो जगाद मां नीरदतुल्यघोषः । वरं वृणीष्वेत्यसकृत् ततोऽहं तस्यैव देहे लयमिष्टवान्श्च ॥ ३.२१ ॥

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവവരൻ പ്രസന്നനായി; ഇടിമേഘസദൃശമായ ഗംഭീര സ്വരത്തിൽ അദ്ദേഹം എന്നോടു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.” അപ്പോൾ ഞാനും അവന്റെ തന്നെയുള്ള ദേഹത്തിൽ ലയം (ആത്മലീനത) ആകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो मह्यं देवदेवः सनातनः । उवाच प्रकृतिं विप्र संसारस्वाक्षयामिमाम् ॥ ३.२२ ॥

എന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ശ്രവിച്ച ശേഷം ദേവദേവനായ സനാതനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, സംസാരത്തിന്റെ അക്ഷയമായ മൂലപ്രകൃതിയെ ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 23

ब्रह्मणो युगसहस्रं तत्ते तस्मात् समुद्भवः । भविता ते तथा नाम दास्यते संप्रयोजनम् ॥ ३.२३ ॥

ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലമാനം ആയിരം യുഗങ്ങളാണ്; അതിൽ നിന്നുതന്നെ നിന്റെ ഉദ്ഭവം. അതുപോലെ നിനക്കൊരു നാമം ഉണ്ടാകും; അതിന്റെ യഥോചിത പ്രയോജനവും നിശ്ചയിക്കപ്പെടും।

Verse 24

नारं पानीयमित्युक्तं तं पितॄणां सदा भवान् । ददाति तेन ते नाम नारदेति भविष्यति ॥ ३.२४ ॥

‘നാര’ എന്നത് ‘പാനീയജലം’ എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. നീ പിതൃകൾക്ക് എപ്പോഴും ജലതർപ്പണം നൽകുന്നതിനാൽ നിന്റെ നാമം ‘നാരദ’ ആയിരിക്കും।

Verse 25

एवमुक्त्वा गतो देवः सद्योऽदर्शनमुच्चकैः । अहं कलेवरं त्यक्त्वा कालेन तपसा तदा ॥ ३.२५ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവൻ ക്ഷണത്തിൽ മേലോട്ടുയർന്ന് ദൃഷ്ടിഗോചരമല്ലാതായി. പിന്നെ ഞാൻ ആ സമയത്ത് ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, കാലപ്രവാഹത്താലും തപസ്സാലും തുടർന്നു.

Verse 26

ब्रह्मणोऽङ्गे लयं प्राप्तस्तदुत्पत्तिं च पार्थिव । दिवसे तु पुनः सृष्टो दशभिस्तनयैः सह ॥ ३.२६ ॥

ഹേ പാർഥിവ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അങ്കത്തിൽ ലയം പ്രാപിച്ച് പിന്നെ പുനരുത്പത്തി കൈവരിച്ചു, (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) ദിനത്തിൽ അവൻ പത്ത് പുത്രന്മാരോടുകൂടെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 27

दिनादिर्यो हि देवस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । स सृष्ट्यादिः समस्तानां देवादीनां न संशयः ॥ ३.२७ ॥

അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദേവബ്രഹ്മാവിന്റെ ‘ദിന’ത്തിന്റെ ആദി ആരോ, അവൻ തന്നെയാണ് ദേവാദികളായി ആരംഭിക്കുന്ന സർവ്വജീവികളുടെ സൃഷ്ട്യാദി; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 28

सर्वस्य जगतः सृष्टिरेषैव प्रभुधर्मतः । एतन्मे प्राकृतं जन्म यन्मां पृच्छसि पार्थिव ॥ ३.२८ ॥

പ്രഭുത്വശക്തിയുടെ സ്വഭാവധർമ്മത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഇതാണ് സർവ്വജഗത്തിന്റെ സൃഷ്ടി. ഹേ പാർത്ഥിവാ! നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്ന ‘പ്രാകൃത’ (ഭൗതിക) ജന്മം ഇതുതന്നെ।

Verse 29

तस्मान्नारायणं ध्यात्वा प्राप्तोऽस्मि परतो नृप । तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र भव विष्णुपरायणः ॥ ३.२९ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപാ! നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് ഞാൻ പരമപദം പ്രാപിച്ചു. അതിനാൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീയും വിഷ്ണുപരായണനായി പൂർണ്ണഭക്തനാകുക।