Adhyaya 21: The Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, the Hari-Hara Conflict, and the Establishment of Rudra’s Sacrificial Share

Verse 1

महातपा उवाच । पूर्वं प्रजापतिर्देवः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयामास धर्मात्मा यदा ता नाध्यगच्छत ॥ २१.२ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—പൂർവ്വകാലത്ത് ദേവനായ പ്രജാപതി വിവിധ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അവയെ പ്രസവിപ്പിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ ആ ധർമ്മാത്മാവ് ഗാഢമായി ചിന്തിച്ചു।

Verse 2

तदाऽस्य कोपात्संजज्ञे स च रुद्रः प्रतापवान् । रोदनात्तस्य रुद्रत्वं संजातं परमेष्ठिनः ॥ २१.३ ॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് പ്രതാപവാനായ രുദ്രൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവന്റെ രോദനം (രുദനം) മൂലം പരമേഷ്ഠി അവനു ‘രുദ്ര’ എന്ന നാമസ്ഥിതി ഉണ്ടാക്കി.

Verse 3

तस्य ब्रह्मा शुभां कन्यां भार्यार्थं मूर्त्तिसम्भवाम् । गौरी नाम्ना स्वयं देवी भारती तां ददौ पिता ॥ २१.४ ॥

അവനു ഭാര്യയായി ബ്രഹ്മാവ് മൂർത്തിസംഭവമായ ശുഭകന്ന്യയെ നൽകി. ‘ഗൗരി’ എന്ന നാമമുള്ള ആ ദേവിയെ അവളുടെ പിതാവായ ഭാരതി സ്വയം സമർപ്പിച്ചു.

Verse 4

रुद्रायामितदेहाय स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः । स तां लब्ध्वा वरारोहां मुदा परमया युतः ॥ २१.५ ॥

അമിതദേഹനായ രുദ്രനു പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം അവളെ നൽകി. ആ വരാരോഹയെ ലഭിച്ചപ്പോൾ അവൻ പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 5

सर्गकालेषु तं ब्रह्मा तपसा प्रत्युवाच ह । रुद्र प्रजाः सृजस्वेति पौनःपुन्येन चोदितः । असमर्थोऽहमिति जले निमज्जत महाबलः ॥ २१.६ ॥

സർഗകാലങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മാവ് തപോബലത്തോടെ അവനോട്—“രുദ്രാ, പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക” എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും ചൊല്ലി. ആവർത്തിച്ച് പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാബലൻ “ഞാൻ അസമർത്ഥൻ” എന്നു പറഞ്ഞു ജലത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 6

तपोऽर्थित्वं तपोहीनः स्रष्टुं शक्नोति न प्रजाः । एवं चिन्त्य जले मग्नस्ततो रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.७ ॥

തപസ്സില്ലാത്തവൻ തപഫലം ആഗ്രഹിച്ചാലും പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് പ്രതാപവാൻ രുദ്രൻ ജലത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 7

तस्मिन् निमग्ने देवेशे तां ब्रह्मा कन्यकां पुनः । अन्तःशरीरगां कृत्वा गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८ ॥

ദേവേശൻ ആ നിലയിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ആ കന്യയെ തന്റെ ശരീരത്തിനകത്ത് പ്രവേശിപ്പിച്ച് പരമശോഭനയായ ഗൗരിയായി ആക്കി.

Verse 8

पुनः सिसृक्षुर्भगवानसृजत् सप्त मानसान् । दक्षं च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग्व्यवर्धिताः ॥ २१.९ ॥

വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭഗവാൻ ഏഴ് മാനസപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരിൽ ദക്ഷനെ ആരംഭമായി പ്രജകൾ യഥാക്രമം വർധിച്ചു.

Verse 9

तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥ २१.१० ॥

അവിടെ ദാക്ഷായണിയുടെ പുത്രന്മാരായി ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പറയുന്നു—എട്ട് വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, അതുപോലെ മരുത്തുകളും.

Verse 10

सा अपि दक्षाय सुष्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा । दुहितृत्वे पुरा या हि रुद्रेणोढा महात्मना ॥ २१.११ ॥

സുശ്രോണിയായ ഗൗരിയെയും ബ്രഹ്മാവ് ദക്ഷനു പുത്രിയായി നൽകി; അവൾ മുൻകാലത്ത് പുത്രിരൂപത്തിൽ മഹാത്മാവായ രുദ്രനാൽ വിവാഹിതയായവളാണ്.

Verse 11

सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूता नृपोत्तम । ततो दक्षः प्रहृष्टात्मा दौहित्रान् स्वान् स वृद्धिकृत् । दृष्ट्वा यज्ञम् अथारेभे प्रीणनाय प्रजापतिः ॥ २१.१२ ॥

ഹേ നൃപോത്തമാ! ദാക്ഷായണി ദേവി വീണ്ടും ജനിച്ചു. തുടർന്ന് ദക്ഷൻ ഹർഷിതചിത്തനായി തന്റെ ദൗഹിത്രന്മാരെ കണ്ടു അവരുടെ വർധനയ്ക്ക് കാരണമായി, പ്രജാപതി തൃപ്തിക്കായി യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു.

Verse 12

तत्र ब्रह्मसुताः सर्वे मरीच्यादय एव च । चक्रुरार्त्त्विज्यकं कर्म स्वे स्वे मार्गे व्यवस्थिताः ॥ २१.१३ ॥

അവിടെ ബ്രഹ്മന്റെ പുത്രന്മാരായ മരീചി മുതലായ എല്ലാവരും തത്തത്ത മാർഗങ്ങളിൽ സ്ഥിരരായി ഋത്വിജ്യക കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.

Verse 13

ब्रह्मा स्वयं मरीच्यस्तु बभूव अन्ये तथापरे । अत्रिस्तु यज्ञकर्मस्थ आग्नीध्रस्त्वङ्गिरा भवत् ॥ २१.१४ ॥

ബ്രഹ്മൻ സ്വയം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; മരീചിയും മറ്റു മഹർഷിമാരും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. അത്രി യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; ആഗ്നീധ്രനായി അങ്കിരസൻ നിയമിതനായി.

Verse 14

होता पुलस्त्यस्त्वभवदुद्गाता पुलहोऽभवत् । क्रतौ क्रतुस् तु प्रस्तोता तदा यज्ञे महातपाः ॥ २१.१५ ॥

ആ യജ്ഞത്തിൽ പുലസ്ത്യൻ ഹോതാവായി, പുലഹൻ ഉദ്ഗാതാവായി. ആ ക്രതുവിൽ മഹാതപസ്വിയായ ക്രതു തന്നെ പ്രസ്തോതാവായി പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 15

प्रतिहर्ता प्रचेतास्तु तस्मिन् क्रतुवरे बभौ । सुब्रह्मण्यो वसिष्ठस्तु सनकाद्याः सभासदः । तत्र याज्यः स्वयं ब्रह्मा स च इज्यस्तु पूज्यते ॥ २१.१६ ॥

ആ ഉത്തമ ക്രതുവിൽ പ്രതിഹർത്താവായി പ്രചേതസ് ഉണ്ടായിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ സുബ്രഹ്മണ്യ പുരോഹിതനായി, സനകാദികൾ സഭാസദുകളായി സന്നിഹിതരായി. അവിടെ സ്വയം ബ്രഹ്മൻ യാജ്യൻ (ആഹുതി അർപ്പിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവൻ) ആയിരുന്നു; അവൻ തന്നെ ഇജ്യനായി (പൂജ്യനായി) ആദരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 16

पूज्या दक्षस्य दौहित्रा रुद्रादित्या ङ्गिरादयः । प्रत्यक्शपितरस्ते हि तैः प्रीतैः प्रीयते जगत् ॥ २१.१७ ॥

ദക്ഷന്റെ ദൗഹിത്രന്മാരായ രുദ്രർ, ആദിത്യർ, അങ്ഗിരസാദികൾ പൂജ്യരാണ്. അവർ പ്രത്യക്ഷ പിതൃസ്വരൂപർ; അവർ പ്രസന്നരായാൽ ലോകം പ്രസന്നമാകും.

Verse 17

तत्र भागार्थिनो देवा आदित्या वसवस्तथा । विश्वेदेवाः सपितरो गन्धर्वाद्या मरुद्गणाः ॥ २१.१८ ॥

അവിടെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭാഗം ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്മാർ—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, പിതൃകളോടുകൂടിയ വിശ്വേദേവർ, ഗന്ധർവാദികൾ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ—ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 18

जग्रिहुर्यज्ञभागान् स्वान् यावत् ते हविषोर्पितान् । तावत्कालं जलात् सद्य उत्तस्थौ ब्रह्मणः पुनः ॥ २१.१९ ॥

ഹവിസ് അർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്രയും കാലം അവർ തങ്ങളുടെ യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. അത്ര സമയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ വീണ്ടും ഉയർന്നു വന്നു.

Verse 19

रुद्रः कोपोद्भवो यस्तु पूर्वं मग्नो महाजले । स सहस्रार्कसंकाशो निष्चक्राम जलात् ततः ॥ २१.२० ॥

കോപത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച രുദ്രൻ മുമ്പ് മഹാജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു; പിന്നെ ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായി ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.

Verse 20

सर्वज्ञाणमयो देवः सर्वदेवमयोऽमलः । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य जगतस्तपसा बभौ ॥ २१.२१ ॥

ആ ദേവൻ സർവ്വജ്ഞാനമയൻ, സർവ്വദേവമയൻ, അമലൻ. തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൻ സമസ്ത ലോകത്തെയും പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിക്കുന്നവനായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 21

तस्मिंस्तु काले पञ्चानां जातः सर्गो नरोत्तम । दिव्यानां पृथिवीस्थानां चतुर्णामरजातिनाम् ॥ २१.२२ ॥

അന്നുകാലത്ത്, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, അഞ്ചുവിധ സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു—ദിവ്യസത്ത്വങ്ങളുടെ, ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്നവരുടെ, കൂടാതെ ‘അര’ വംശം/ജാതിയിലുള്ള നാലു വിഭാഗങ്ങളുടെ।

Verse 22

रौद्रसर्गस्य सम्भूतिस्तदा सद्योऽपि जायते । इदानीं रुद्रसर्गं त्वं शृणु पार्थिवसत्तम ॥ २१.२३ ॥

അന്നുകാലത്ത് റൗദ്ര-സർഗത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ഉടൻ തന്നെയുണ്ടാകുന്നു। ഇപ്പോൾ, ഹേ പാർത്ഥിവസത്തമാ, നീ രുദ്ര-സർഗത്തിന്റെ വിവരണം ശ്രവിക്കൂ।

Verse 23

दशवर्षसहस्राणि तपश्चीर्त्वा महज्जले । प्रतिबुद्धो यदा रुद्रस्तदा चोर्वीं सकाननाम् । दृष्ट्वा सस्यवतीं रम्यां मनुष्यपशुसंकुलाम् ॥ २१.२४ ॥

മഹാജലത്തിൽ പത്തായിരം വർഷം തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ച്, രുദ്രൻ ഉണർന്നപ്പോൾ, വനങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു—വിളസമൃദ്ധവും മനോഹരവും മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായതായി।

Verse 24

शुश्राव च तदा शब्दानृत्विजां दक्षसद्मनि । आश्रमे यज्ञिनां चोच्चैर्योगस्थैरिति कीर्तितम् ॥ २१.२५ ॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദക്ഷന്റെ ഭവനത്തിൽ ഋത്വിജന്മാരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു; യജ്ഞികൾ ഉള്ള ആശ്രമത്തിൽ യോഗസ്ഥർ ഉച്ചസ്വരത്തിൽ കീർത്തനം/ഘോഷണം ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 25

ततः श्रुत्वा महातेजाः सर्वज्ञः परमेश्वरः । चुकोप सुभृशं देवो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.२६ ॥

അത് ശ്രവിച്ചപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള, സർവ്വജ്ഞനായ പരമേശ്വരൻ അത്യന്തം ക്രോധിച്ചു; ദേവൻ ഈ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 26

अहं पूर्वं तु कविना सृष्टः सर्वात्मना विभुः । प्रजाः सृजस्वेति तदा वाक्यमेतत् तथोक्तवान् ॥ २१.२७ ॥

പൂർവ്വകാലത്ത് ഞാൻ—സർവ്വവ്യാപിയായ प्रभു—കവി-ഋഷിയാൽ സമ്പൂർണ്ണമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഇതേ ആജ്ഞ പറഞ്ഞു— ‘പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക.’

Verse 27

इदानीं केन तत्कर्म कृतं सृष्ट्यादिवर्णनम् । एवमुक्त्वा भृशं कोपान्ननाद परमेश्वरः ॥ २१.२८ ॥

ഇപ്പോൾ ആ കർമ്മം ആരാണ് ചെയ്തത്—സൃഷ്ട്യാദി വിവരണം? എന്നു പറഞ്ഞ് പരമേശ്വരൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ചു।

Verse 28

तस्य नानदतो ज्वालाः श्रोत्रेभ्यो निर्ययुस्तदा । तत्र भूतानि वेतालाः उच्छ्रुष्माः प्रेतपूतनाः ॥ २१.२९ ॥

അവൻ ഗർജ്ജിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ ചെവികളിൽ നിന്ന് ജ്വാലകൾ പുറപ്പെട്ടു; അവിടെ ഭൂതങ്ങൾ, വേതാളങ്ങൾ, ഉച്ച്രുഷ്മങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പൂതനകൾ എന്നിവ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 29

कूष्माण्डा यातुधानाश्च सर्वे प्रज्वलिताननाः । उत्तस्थुः कोटिशस्तत्र नानाप्रहरणावृताः ॥ २१.३० ॥

അവിടെ കൂഷ്മാണ്ഡരും യാതുധാനരും—എല്ലാവരുടെയും മുഖങ്ങൾ ജ്വലിച്ചു—കോടിക്കണക്കിന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു; പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജരായി।

Verse 30

ते दृिष्ट्वा भूतसङ्घाता विविधायुधपाणयः । ससर्ज वेदविद्याङ्गं रथं परमशोभनम् ॥ २१.३१ ॥

വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ഭൂതസമൂഹങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം വേദവിദ്യയും അതിന്റെ അങ്ങങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അത്യന്തം ശോഭനമായ ഒരു രഥം സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 31

तस्मिन्नृगादयस्त्वश्वास्त्रितत्त्वं च त्रिवेणुकम् । त्रिपूजकं त्रिषवणं धर्माक्षं मारुतध्वनिम् ॥ २१.३२ ॥

ആ സ്ഥലത്ത് ഋഗാദികൾ, അശ്വാസ്ത്രി, ത്രിതത്ത്വം, ത്രിവേണുകം, ത്രിപൂജകം, ത്രിസവനം, ധർമാക്ഷം, മാരുതധ്വനി എന്നീ പവിത്ര നാമ-ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 32

अहोरात्रे पताके द्वे धर्माधर्मे तु दण्डके । शकटं सर्वविद्याश्च स्वयं ब्रह्मादिसारथिः ॥ २१.३३ ॥

പകലും രാത്രിയും രണ്ട് പതാകകൾ; ധർമ്മവും അധർമ്മവും രണ്ട് ദണ്ഡങ്ങൾ; രഥം സർവ്വവിദ്യകളാൽ ഘടിതം; സാരഥി സ്വയം ബ്രഹ്മാദി ആദിദേവന്മാർ।

Verse 33

गायत्री च धनुस्तस्य ओङ्कारो गुण एव च । स्वराः सप्त शरास्तस्य देवदेवस्य सुव्रत ॥ २१.३४ ॥

ഹേ സുവ്രതേ! ഗായത്രി അവന്റെ ധനുസ്സാണ്; ഓംകാരമാണ് അവന്റെ ധനുർഗുണം; ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ ആ ദേവദേവന്റെ അമ്പുകൾ।

Verse 34

एवं कृत्वा स सामग्रीं देवदेवः प्रतापवान् । जगाम दक्षयज्ञाय कोपाद् रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.३५ ॥

ഇങ്ങനെ ആവശ്യമായ സാമഗ്രി ഒരുക്കി, പ്രതാപവാനായ ദേവദേവൻ—കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച രുദ്രൻ—ദക്ഷയജ്ഞത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 35

गच्छतस्तस्य देवस्य अम्बराङ्गिरसं नयत् । ऋत्विजां मन्त्रनिचयो नष्टो रुद्रागमे तदा ॥ २१.३६ ॥

ആ ദേവൻ മുന്നേറുമ്പോൾ അംബരാംഗിരസനെ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി; അപ്പോൾ രുദ്രാഗമത്തിൽ ഋത്വിജന്മാരുടെ മന്ത്രസമാഹാരം നശിച്ചു।

Verse 36

विपरीतमिदं दृष्ट्वा तदा सर्वे च ऋत्विजः । ऊचुः संनह्यतां देवा महद् वो भयमागतम् ॥ २१.३७ ॥

ഈ വിപരീതം കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ഋത്വിജരും പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവന്മാരേ, ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു സന്നദ്ധരാകുവിൻ; നിങ്ങളിലേക്കു മഹാഭയം വന്നിരിക്കുന്നു।”

Verse 37

कश्चिदायाति बलवानसुरो ब्रह्मनिर्मितः । यज्ञभागार्थमेतस्मिन् क्रतौ परमदुर्लभम् ॥ २१.३८ ॥

ബ്രഹ്മനാൽ നിർമ്മിതനെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ഒരു ശക്തിമാൻ അസുരൻ വരുന്നു; ഈ ക്രതുവിൽ യജ്ഞഭാഗം നേടുവാൻ—അതത് പരമദുർലഭം—അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 38

एवमुक्तास्ततो देवाः ऊचुर्मातामहं तदा । दक्ष तात किमत्रास्मत्कार्यं ब्रूहि विवक्षितम् ॥ २१.३९ ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ദേവന്മാർ മാതാമഹനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദക്ഷ താത, ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ ഭാഗത്തു നിന്ന് ചെയ്യേണ്ടത് എന്ത്? ഉദ്ദേശിച്ചതെന്തോ അതു പറയുക।”

Verse 39

दक्ष उवाच । गृह्यन्तां द्रुतमस्त्राणि संग्रामोऽत्र विधीयताम् । एवमुक्ते तदा देवैर्विविधायुधधारिभिः । रुद्रस्यानुचरैः सार्धं महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ २१.४० ॥

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു— “വേഗത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ എടുക്കുക; ഇവിടെ യുദ്ധം നടത്തപ്പെടട്ടെ।” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിവിധായുധധാരികളായ ദേവന്മാരും രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാരും ചേർന്ന് മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചു।

Verse 40

तत्र वेतालभूतानि कूष्माण्डा ग्रहपूतनाः । युयुधुर्लोकपालैश्च नानाशस्त्रधराणि च ॥ २१.४१ ॥

അവിടെ വേതാലസദൃശ ഭूतങ്ങൾ, കൂഷ്മാണ്ഡങ്ങൾ, ഗ്രഹ-പൂതനകൾ യുദ്ധം ചെയ്തു; നാനാശസ്ത്രധാരികളായി ലോകപാലന്മാരോടും ഏറ്റുമുട്ടി।

Verse 41

देवा रौद्राणि भूतानि निरसन्तो यमालयम् । चिक्षिपुः सायकान् घोरान् असिंश्च सपरश्वधान् ॥ २१.४२ ॥

ദേവന്മാർ രൗദ്രഭൂതങ്ങളെ തുരത്തിക്കളഞ്ഞ് യമാലയത്തേക്കു മുന്നേറി. അവർ ഭയങ്കര അമ്പുകൾ എറിഞ്ഞു; വാളുകളും പരശുക്കളും പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 42

भूतान्यपि मृधे घोराण्युल्मुकैरस्थिभिः शरैः । जग्मुर्देवान्मृधे रोषाद्रुद्रस्य पुरतो बलात् ॥ २१.४३ ॥

ആ ഭീകര യുദ്ധത്തിൽ ഘോരഭൂതങ്ങളും ഉല്മുകങ്ങൾ, അസ്ഥികൾ, അമ്പുകൾ എന്നിവ എറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ദേവന്മാരെതിരെ മുന്നേറി. ക്രോധംകൊണ്ട് അവർ രുദ്രന്റെ മുമ്പിൽ ബലമായി തള്ളിപ്പോയി.

Verse 43

ततस्तस्मिन् महारौद्रे संग्रामे भीमरूपिणि । रुद्रो भगस्य नेत्रे तु बिभेदैकॆषुणा मृधे ॥ २१.४४ ॥

അപ്പോൾ അത്യന്തം രൗദ്രവും ഭീകരരൂപവുമായ ആ സമരത്തിൽ, രുദ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ കുത്തിത്തുറന്നു.

Verse 44

रुद्रस्य शरपातेन नष्टनेत्रं भगं तदा । दृष्ट्वास्य क्रोधात् तेजस्वी पूषा रुद्रमयोद्धयत् ॥ २१.४५ ॥

അപ്പോൾ രുദ്രന്റെ അമ്പുവർഷം മൂലം ഭഗന്റെ കണ്ണ് നശിച്ചു. അത് കണ്ട തേജസ്വിയായ പൂഷൻ ക്രോധത്തോടെ രുദ്രനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 45

सृजन्तमिषुजालानि पूषणं तु महामृधे । दृष्ट्वा रुद्रोऽस्य दन्तांस्तु चकर्ष परवीरहा ॥ २१.४६ ॥

മഹായുദ്ധത്തിൽ പൂഷൻ അമ്പുകളുടെ ജാലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, പരവീരഹാ രുദ്രൻ അവന്റെ പല്ലുകൾ വലിച്ചുപറിച്ചു.

Verse 46

तस्य दन्तांस्तदा दृष्ट्वा पूष्णो रुद्रेण पातितान् । दुद्रुवुः वसवो दिक्षु रुद्रास्त्वेकादश द्रुतम् ॥ २१.४७ ॥

അപ്പോൾ രുദ്രൻ പൂഷണന്റെ പല്ലുകൾ വീഴ്ത്തിയതു കണ്ടു വസുക്കൾ ദിക്കുകളിലേക്കു ഓടിപ്പോയി; ഏകാദശ രുദ്രന്മാരും വേഗത്തിൽ പലയനം ചെയ്തു।

Verse 47

तान् भग्नान् सहसा दिक्षु दृष्ट्वा विष्णुः प्रतापवान् । आदित्यावरजो वाक्यमुवाच स्वबलं तदा ॥ २१.४८ ॥

അവരെ ദിക്കുകളിലാകെ പെട്ടെന്ന് തോറ്റു ചിതറിപ്പോകുന്നത് കണ്ടു, പ്രതാപശാലിയായ വിഷ്ണു—അദിതിക്ക് ശേഷം ജനിച്ചവൻ—അപ്പോൾ തന്റെ സൈന്യത്തോട് ആജ്ഞാരൂപ വാക്ക് പറഞ്ഞു।

Verse 48

क्व यात पौरुषं त्यक्त्वा दर्पं माहात्म्यमेव च । व्यवसायं कुलं भूतिṃ कथं न स्मर्यते द्रुतम् ॥ २१.४९ ॥

പുരുഷാർത്ഥവും ദർപ്പവും സ്വന്തം മഹാത്മ്യവും വരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവർ എവിടെ പോയി? സംരംഭം, കുലം, സമൃദ്ധി—ഇവയെ അവർ എങ്ങനെ വേഗത്തിൽ ഓർക്കുന്നില്ല?

Verse 49

परमेष्ठिगुणैर्युक्तो लघुवद्भीतितः पुरा । नमस्कं कुरुते मोघं पृथिव्यां पद्मजः स्वयम् ॥ २१.५० ॥

പരമേഷ്ഠിയുടെ ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനായ പദ്മജ ബ്രഹ്മാ സ്വയം പോലും, മുൻകാലത്ത് അൽപനെന്നപോലെ ഭയന്ന്, ഭൂമിയിൽ വ്യർഥമായി നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 50

एवमुक्त्वा गरुत्मन्तमारुरोह हरिस्तदा । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाः जनार्दनः ॥ २१.५१ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരി അപ്പോൾ ഗരുത്മാനെ അധിരോഹിച്ചു; ശംഖ-ചക്ര-ഗദ ധരിച്ച്, പീതവസ്ത്രധാരിയായ ജനാർദ്ദനൻ।

Verse 51

ततो हरिहरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । रुद्रः पाशुपतास्त्रेण विव्याध हरिमोजसा । हरिर्नारायणास्त्रेण रुद्रं विव्याध कोपवान् ॥ २१.५२ ॥

അപ്പോൾ ഹരിയും ഹരനും തമ്മിൽ രോമാഞ്ചകരമായ യുദ്ധം ഉദിച്ചു. രുദ്രൻ പാശുപതാസ്ത്രംകൊണ്ട് ശക്തിയായി ഹരിയെ വേധിച്ചു; കോപിതനായ ഹരി നാരായണാസ്ത്രംകൊണ്ട് രുദ്രനെ വേധിച്ചു.

Verse 52

नारायणं पाशुपतमुभेऽस्त्रे व्योम्नि रोषिते । युयुधाते भृशं दिव्यं परस्परजिघांसया । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमभूत् तदा ॥ २१.५३ ॥

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നാരായണവും പാശുപതവും എന്ന രണ്ടു ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ക്രോധിതരായി, പരസ്പരം നശിപ്പിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, അത്യന്തം ഭീകരമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. അന്ന് അവരുടെ പോരാട്ടം ആയിരം ദിവ്യവർഷം നീണ്ടു.

Verse 53

तत्रैकं मुकुटोद्बद्धं मूर्द्धन्यं जटजालकम् । एकं प्रध्मापयच्छङ्खमन्यड्डुमरुकं शुभम् ॥ २१.५४ ॥

അവിടെ ഒരു രൂപത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ മുകുടംകൊണ്ട് കെട്ടിയ ജടാജാലം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരാൾ ശംഖം ഊതുകയായിരുന്നു; മറ്റൊരാൾ ശുഭമായ ഡമരു ധരിച്ചു നിന്നു.

Verse 54

एकं खङ्गकरं तत्र तथान्यं दण्डधारिणम् । एकं कौस्तुभदीप्ताङ्गमन्यं भूतिविभूषितम् ॥ २१.५५ ॥

അവിടെ ഒരാൾ കൈയിൽ ഖഡ്ഗം പിടിച്ചിരുന്നു; മറ്റൊരാൾ ദണ്ഡം ധരിച്ചു. ഒരാളുടെ ദേഹം കൗസ്തുഭമണിയുടെ ദീപ്തിയാൽ പ്രകാശിച്ചു; മറ്റൊരാൾ ഭസ്മവിഭൂതിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 55

एकं गदां भ्रामयति द्वितीयं दण्डमेव च । एकं शोभति कण्ठस्थैर्मणिभिस्त्वस्थिभिः परम् । एकं पीताम्बरं तत्र द्वितीयं सर्पमेखलम् ॥ २१.५६ ॥

ഒരാൾ ഗദ ചുഴറ്റുന്നു; രണ്ടാമൻ ദണ്ഡം മാത്രമേ ധരിച്ചുള്ളൂ. ഒരാൾ കഴുത്തിലെ മണികളാൽ ശോഭിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ അസ്ഥി-അലങ്കാരങ്ങളാൽ അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നു. ഒരാൾ പീതാംബരം ധരിക്കുന്നു; രണ്ടാമൻ സർപ്പമേഖല ധരിക്കുന്നു.

Verse 56

एवं तौ स्पर्धिनावस्त्रौ रौद्रनारायणात्मकौ । अन्योऽन्यातिशयोपेतौ तदालोक्य पितामहः ॥ २१.५७ ॥

ഇങ്ങനെ ആ രണ്ടു മത്സരിക്കുന്ന അസ്ത്രങ്ങൾ—രുദ്ര-നാരായണ ശക്തിസ്വരൂപങ്ങൾ—പരസ്പരം മേന്മയോടെ യുക്തമായിരുന്നു; അത് കണ്ട പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥിതി നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 57

उवाच शम्यतामस्त्रौ स्वस्वभावेन सुव्रतौ । एवं ते ब्रह्मणा चोक्तौ शान्तभावं प्रजग्मतुः ॥ २१.५८ ॥

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ സുവ്രതന്മാരേ! ഈ രണ്ടു അസ്ത്രങ്ങളും തത്തത്ത സ്വഭാവപ്രകാരം ശമിക്കട്ടെ.” ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനത്താൽ അവ രണ്ടും ശാന്തഭാവം പ്രാപിച്ചു.

Verse 58

तथा विष्णुहरौ ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह । उभौ हरिहरौ देवौ लोके ख्यातिं गमिष्यथः ॥ २१.५९ ॥

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോടും ഹരനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഹരി-ഹര ദേവന്മാർ; ലോകത്തിൽ ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും.”

Verse 59

अयं च यज्ञो विध्वस्तः सम्पूर्णत्वं गमिष्यति । दक्षस्य ख्यातिमाँल्लोकः सन्तत्या अयं भविष्यति ॥ २१.६० ॥

“ഈ യജ്ഞം തകർത്തുപോയിട്ടും സമ്പൂർണത പ്രാപിക്കും. ഈ ലോകം ദക്ഷന്റെ സന്തതി—വംശപരമ്പരയാൽ—ഖ്യാതിമാനാകും.”

Verse 60

एवमुक्त्वा हरिहरौ तदा लोकपितामहः । ब्रह्मा लोकानुवाचेदं रुद्रभागोऽस्य दीयताम् ॥ २१.६१ ॥

ഹരി-ഹരന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ലോകങ്ങളോടു പറഞ്ഞു—“ഇതിൽ രുദ്രഭാഗം നൽകപ്പെടട്ടെ.”

Verse 61

रुद्रभागो ज्येष्ठभाग इतीयं वैदिकी श्रुतिः । स्तुतिं च देवाः कुरुत रुद्रस्य परमेष्ठि नः ॥ २१.६२ ॥

“രുദ്രഭാഗം തന്നെയാണ് ജ്യേഷ്ഠഭാഗം”—ഇത് വൈദിക ശ്രുതി. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവന്മാരേ, നമ്മുടെ പരമേഷ്ഠിയായ രുദ്രനെ സ്തുതിക്കുവിൻ.

Verse 62

भगनेत्रहरं देवं पूष्णो दन्तविनाशनम् । स्तुतिं कुरुतमा शीघ्रं गीतैरेतैस्तु नामभिः । येनायं वः प्रसन्नात्मा वरदत्वं भजेत ह ॥ २१.६३ ॥

ഭഗന്റെ കണ്ണ് അപഹരിക്കുകയും പൂഷണന്റെ പല്ലുകൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത ആ ദേവനെ ഈ നാമഗീതങ്ങളാൽ വേഗം സ്തുതിക്കുവിൻ; അവൻ പ്രസന്നനായി നിങ്ങള്ക്ക് വരദാതാവാകട്ടെ.

Verse 63

एवमुक्तास्तु ते देवाः स्तोत्रं शम्भोर्महात्मनः । चक्रुः परमया भक्त्या नमस्कृत्य स्वयम्भुवे ॥ २१.६४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദേവന്മാർ മഹാത്മാവായ ശംഭുവിന് സ്തോത്രം രചിച്ചു; സ്വയംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ചു പരമഭക്തിയോടെ അത് ചെയ്തു.

Verse 64

देवा ऊचुः । नमो विषमनेत्राय नमस्ते त्र्यम्बकाय च । नमः सहस्रनेत्राय नमस्ते शूलपाणये ॥ २१.६५ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—വിഷമനേത്രനേ, നമസ്കാരം; ത്ര്യംബകനേ, നമസ്കാരം. സഹസ്രനേത്രനേ, നമസ്കാരം; ശൂലപാണിയേ, നമസ്കാരം.

Verse 65

नमः खट्वाङ्गहस्ताय नमो दण्डभृते करे । त्वं देव हुतभुग्ज्वालाकोतिभानुसमप्रभः ॥ २१.६६ ॥

ഖട്വാംഗം ധരിച്ച ഹസ്തത്തിന്ന് നമസ്കാരം; ദണ്ഡം ധരിച്ച കരത്തിന്ന് നമസ്കാരം. ഹേ ദേവാ, നിന്റെ പ്രഭ ഹുതഭുജന്റെ ജ്വാലയും കോടി സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സും പോലെ ആണ്.

Verse 66

अदर्शनेऽनयद् देव मूढविज्ञानतोऽधुना । कृतमस्माभिरेवेश तदत्र क्षम्यतां प्रभो ॥ २१.६७ ॥

ഹേ ദേവാ! മൂഢജ്ഞാനത്താൽ ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ഈ കാര്യത്തെ അദർശനം/അസ്പഷ്ടതയിലേക്കു നയിച്ചു. പ്രഭോ, ഞങ്ങളാൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ഇവിടെ ക്ഷമിക്കണമേ, ഈശ്വരാ।

Verse 67

नमस्त्रिनेत्रार्त्तिहाराय शम्भो त्रिशूलपाणे विकृतास्यरूप । समस्तदेवेश्वर शुद्धभाव प्रसीद रुद्राच्युत सर्वभाव ॥ २१.६८ ॥

ഹേ ശംഭോ! ത്രിനേത്രാ, ആർ‍ത്തിഹാരീ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ത്രിശൂലപാണേ, ഭയാനക മുഖരൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനേ! സമസ്ത ദേവേശ്വരാ, ശുദ്ധഭാവമുള്ളവനേ—പ്രസന്നനാകണമേ; ഹേ രുദ്രാ, ഹേ അച്യുതാ, സർവ്വഭാവസ്വരൂപാ!

Verse 68

पूष्णोऽस्य दन्तान्तक भीमरूप प्रलम्बभोगीन्द्रलुलन्तकण्ठ । विशालदेहाच्युत नीलकण्ठ प्रसीद विश्वेश्वर विश्वमूर्त्ते ॥ २१.६९ ॥

ഹേ പൂഷന്റെ ദന്താന്തകാ, ഭീമരൂപാ! ദീർഘഫണങ്ങളുള്ള നാഗരാജന്റെ തൂങ്ങുന്ന ചുരുളുകളാൽ അലങ്കൃതമായ കണ്ഠമുള്ളവനേ! ഹേ വിശാലദേഹ അച്യുതാ, ഹേ നീലകണ്ഠാ—പ്രസന്നനാകണമേ; ഹേ വിശ്വേശ്വരാ, ഹേ വിശ്വമൂർത്തേ!

Verse 69

भगाक्षिसंस्फोटनदक्षकर्मा गृहाण भागं मखतः प्रधानम् । प्रसीद देवेश्वर नीलकण्ठ प्रपाहि नः सर्वगुणोपपन्न ॥ २१.७० ॥

ഹേ ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ പൊട്ടിച്ച ശക്തികർമ്മവാനേ! ഈ യാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം സ്വീകരിക്കണമേ. ഹേ ദേവേശ്വര നീലകണ്ഠാ, പ്രസന്നനാകണമേ; സർവ്വഗുണസമ്പന്നനായ പ്രഭോ, ഞങ്ങളെ കാത്തരുളണമേ.

Verse 70

सिताङ्गरागाप्रतिपन्नमूर्ते कपालधारिं त्रिपुरघ्न देव । प्रपाहि नः सर्वभयेषु चैव उमापते पुष्करनालजन्म ॥ २१.७१ ॥

ഹേ വെളുത്ത അങ്കരാഗം പൂശിയ രൂപമുള്ളവനേ, കപാലധാരീ, ത്രിപുരഘ്ന ദേവാ! എല്ലാ ഭയങ്ങളിലും ഞങ്ങളെ കാത്തരുളണമേ. ഹേ ഉമാപതേ, പുഷ്കരനാളജന്മാ, ഞങ്ങളെ പരിപാലിക്കണമേ.

Verse 71

पश्याम ते देहगतान् सुरेश सर्गादयो वेदवराननन्त । साङ्गान् सविद्यान् सपदक्रमांश्च सर्वान् निलीनांस्त्वयि देवदेव ॥ २१.७२ ॥

ഹേ സുരേശാ, ഹേ അനന്ത ദേവദേവാ! സൃഷ്ട്യാദികളോടുകൂടിയ ശ്രേഷ്ഠ വേദങ്ങളെ, അവയുടെ അങ്കങ്ങൾ, വിദ്യകൾ, പദപാഠ-ക്രമപാഠങ്ങളോടുകൂടി—എല്ലാം നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ ലീനമായതായി ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദേഹത്തിൽ തന്നെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 72

भव शर्व महादेव पिनाकिन् रुद्र ते हर । नताः स्म सर्वे विश्वेश त्राहि नः परमेश्वर ॥ २१.७३ ॥

ഹേ ഭവ, ശർവ, മഹാദേവ, പിനാകി, രുദ്ര, ഹര! ഹേ വിശ്വേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നമസ്കരിക്കുന്നു; ഹേ പരമേശ്വരാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 73

इत्थं स्तुतस्तदा देवैर्देवदेवो महेश्वरः । तुतोष सर्वदेवानां वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.७४ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി; പിന്നെ അദ്ദേഹം സർവദേവന്മാരോടും ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 74

रुद्र उवाच । भगस्य नेत्रं भवतु पूष्णो दन्तास्तथा मखः । दक्षस्याच्छिद्रतां यातु यज्ञश्चाप्यदितेः सुताः । पशुभावं तथा चापि अपनेष्यामि वो सुराः ॥ २१.७५ ॥

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘ഭഗന്റെ കണ്ണ് പുനഃ ലഭിക്കട്ടെ; പൂഷന്റെ പല്ലുകളും മഖനും അതുപോലെ പുനഃസ്ഥാപിതരാകട്ടെ. ദക്ഷന്റെ വികലത നീങ്ങട്ടെ; യജ്ഞനും അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരും പുനഃ പൂർവസ്ഥിതിയിലാകട്ടെ. കൂടാതെ, ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളിലെ “പശുഭാവം” ഞാന്‍ നീക്കിക്കളയും।’

Verse 75

मद्दर्शनॆन यो जातः पशुभावो दिवौकसाम् । स मयाऽपहृतः सद्यः पतित्वं वो भविष्यति ॥ २१.७६ ॥

‘എന്റെ ദർശനത്താൽ സ്വർഗവാസികളിൽ ഉണ്ടായ പശുഭാവം ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ നീക്കിക്കളഞ്ഞു; എന്നാൽ നിങ്ങളിൽ പാതിത്വം (പതിതസ്ഥിതി) സംഭവിക്കും।’

Verse 76

अहं च सर्वविद्यानां पति॒राद्यः सनातनः । अहं वै पतिभावेन पशुमध्ये व्यवस्थितः ॥ २१.७७ ॥

ഞാൻ തന്നെയാണ് സർവ്വവിദ്യകളുടെയും ആദിയും സനാതനനുമായ അധിപൻ; അധിപത്യഭാവത്തോടെ ഞാൻ സകല ജീവികളുടെയും ഇടയിൽ സ്ഥാപിതനാണ്.

Verse 77

अतः पशुपतिर्नाम मम लोके भविष्यति । ये मां यजन्ति तेषां स्याद् दीक्षा पाशुपती भवेत् ॥ २१.७८ ॥

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ലോകത്തിൽ ‘പശുപതി’ എന്ന നാമം പ്രസിദ്ധമാകും. എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് ദീക്ഷ ഉണ്ടാകും; അതു പാശുപത ദീക്ഷയായിരിക്കും.

Verse 78

एवमुक्तेऽथ रुद्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच रुद्रं सस्नेहं स्मितपूर्वमिदं वचः ॥ २१.७९ ॥

രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് സ്നേഹത്തോടെ, ആദ്യം മന്ദഹാസം ചിരിച്ച്, രുദ്രനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 79

ध्रुवं पाशुपतिर्देव त्वं लोके ख्यातिमेष्यति । अयं च देवस्त्वन्नाम्ना लोके ख्यातिं गमिष्यति । आराध्यश्च समस्तानां देवादीनां गमिष्यसि ॥ २१.८० ॥

നിശ്ചയമായും, ദേവാ, നീ ‘പശുപതി’യായി ലോകത്തിൽ ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും. ഈ ദേവനും നിന്റെ നാമത്താൽ തന്നെ ലോകത്തിൽ ഖ്യാതി നേടും. ദേവന്മാർ മുതലായ എല്ലാവർക്കും നീ ആരാധ്യനാകും.

Verse 80

एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा दक्षं प्रोवाच बुद्धिमान् । गौरीं प्रयच्छ रुद्राय पूर्वमेवोपपादिताम् ॥ २१.८१ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ബുദ്ധിമാനായ ബ്രഹ്മാവ് ദക്ഷനോട് പറഞ്ഞു—“മുമ്പേ തന്നെ അവനു നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട (വാഗ്ദത്തമായ) ഗൗരിയെ രുദ്രനു നൽകുക.”

Verse 81

एवमुक्त्वा तदा दक्षस्तां कन्यां ब्रह्मसन्निधौ । ददौ रुद्राय महते गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८२ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അപ്പോൾ ദക്ഷൻ ബ്രഹ്മസന്നിധിയിൽ ആ കന്യകയായ പരമശോഭന ഗൗരിയെ മഹാരുദ്രനു സമർപ്പിച്ചു।

Verse 82

स तां जग्राह विधिवद् रुद्रः परमशोभनाम् । दक्षस्य च प्रियं कुर्वन् बहुमानपुरःसरम् ॥ २१.८३ ॥

രുദ്രൻ ആ പരമശോഭനയായവളെ വിധിപ്രകാരം സ്വീകരിച്ചു; ദക്ഷനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ആദരത്തെ മുൻപിൽ വെച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 83

गृहीतायां तु कन्यायां दाक्षायण्यां पितामहः । ददौ रुद्रस्य निलयं कैलासं सुरसन्निधौ ॥ २१.८४ ॥

ദാക്ഷായണീ കന്യക സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പിതാമഹൻ ദേവസന്നിധിയിൽ രുദ്രനു വാസസ്ഥാനമായി കൈലാസം നൽകി।

Verse 84

रुद्रोऽपि प्रययौ भूतैः समं कैलासपर्वतम् । देवाś्चापि यथास्थानं स्वं स्वं जग्मुर्मुदान्विताः । ब्रह्माऽपि दक्षसहितः प्राजापत्यं पुरं ययौ ॥ २१.८५ ॥

രുദ്രനും ഭൂതഗണങ്ങളോടൊപ്പം കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തോടെ യഥാസ്ഥാനമായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി. ബ്രഹ്മാവും ദക്ഷനോടൊപ്പം പ്രാജാപത്യപുരത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 85

तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥

അവിടെ ദാക്ഷായണിയുടെ പുത്രന്മാർ—ഇന്ദ്രനോടുകൂടി—സകല ദേവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു: എട്ട് വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, അതുപോലെ മരുത്തുകൾ.