Adhyaya 18: The Origin of Fire and the Liturgical Names of Agni

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथमग्नेः समुत्पत्तिरश्विनोर्वा महामुने । गौर्याः गणपतेर्वापि नागानां वा गुहस्य च ॥ १८.१ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ, അഗ്നിയുടെ ഉത്ഭവം എങ്ങനെ? അശ്വിനിദേവന്മാരുടെ ഉത്ഭവം എങ്ങനെ? കൂടാതെ ഗൗരിയിൽ നിന്ന് ഗണപതി, നാഗങ്ങൾ, ഗുഹൻ (കാർത്തികേയൻ) എന്നിവരുടെ ഉത്ഭവം എങ്ങനെ?

Verse 2

आदित्यचन्द्रमातॄणां दुर्गायाः वा दिशां तथा । धनदस्य च विष्णोर्वा धर्मस्य परमेष्ठिनः ॥ १८.२ ॥

ആദിത്യൻ, ചന്ദ്രൻ, മാതൃദേവികൾ, ദുർഗ്ഗ; അതുപോലെ ദിക്കുകൾ; കൂടാതെ ധനദൻ (കുബേരൻ) അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണു, ധർമ്മൻ, പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്)—ഇവരുടെ ദേവതാസംബന്ധമായി।

Verse 3

शम्भोर्वापि पितॄणां च तथा चन्द्रमसो मुने । शरीरदेवता ह्येताः कथं मूर्त्तित्वमागताः ॥ १८.३ ॥

ഹേ മുനേ! ശംഭുവും, പിതൃദേവന്മാരും, ചന്ദ്രനും—ഇവർ ശരീരബന്ധിത ദേവതകളാണ്; എങ്കിൽ ഇവർ എങ്ങനെ മൂർത്തിമത്ത്വം പ്രാപിച്ചു?

Verse 4

किं च तासां मुने भोज्यं का वा संज्ञा तिथिश्च का । यस्याम् यष्टास्त्वमी पुंसां फलं यच्छन्त्यनामयम् । एतन्मे सरहस्यं तु मुने त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १८.४ ॥

കൂടാതെ, ഹേ മുനേ! അവയ്ക്കു യോജ്യമായ ഭോജ്യാർപ്പണം എന്ത്? അവയുടെ സംജ്ഞ എന്ത്, തിഥി ഏത്? ഏത് തിഥിയിൽ മനുഷ്യർ ഇവയെ യജിച്ചാൽ അവ നിർആമയമായ ഫലം നൽകുന്നു? ഈ കാര്യം രഹസ്യസഹിതം എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം।

Verse 5

महातपा उवाच । योगसाध्यः स्वरूपेण आत्मा नारायणात्मकः । सर्वज्ञः क्रीडतस्तस्य भोगेच्छा चात्मनात्मनि । क्षोभितेऽभून्महाभूते एतच्छब्दं तदद्भुतम् ॥ १८.५ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—യോഗസാധ്യമായ ആത്മാവ് സ്വസ്വരൂപത്തിൽ നാരായണാത്മകമാണ്. സർവ്വജ്ഞനായിട്ടും ക്രീഡയിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ ആത്മാവിൽ തന്നേ ആത്മാവിനോടുള്ള ഭോഗേച്ഛ ഉദിച്ചു. മഹാഭൂതം ക്ഷോഭിക്കുമ്പോൾ അത്ഭുതമായ ‘എതച്’ എന്ന ശബ്ദം ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 6

तमप्यप्रीतिमत्तोयं विकारं समरोचयत् । विकुर्वतस्तस्य तदा महानग्निः समुत्थितः । कोटिज्वालापरीवारः शब्दवान् दहनात्मकः ॥ १८.६ ॥

ആ ജലവും അസന്തോഷത്തോടെ മാറ്റത്തെ അംഗീകരിച്ചു. അപ്പോൾ അവൻ വികാരം വരുത്തുമ്പോൾ ഒരു മഹാഗ്നി ഉദിച്ചു—കോടിക്കണക്കിന് ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, നാദമുള്ള, ദഹനസ്വഭാവമുള്ളത്।

Verse 7

असावप्यतितेजस्वी विकारं समरोचयत् । विकुर्वतो बभौ वह्नेर्वायुः परमदारुणः । तस्मादपि विकारस्थादाकाशं समपद्यत ॥ १८.७ ॥

അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള ആ തത്ത്വവും വികാരം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അഗ്നി വികൃതമായപ്പോൾ പരമ ദാരുണമായ വായു ഉദ്ഭവിച്ചു; ആ വികാരാവസ്ഥയിൽ നിന്നുതന്നെ ആകാശം പിറന്നു.

Verse 8

तच्छब्दलक्षणं व्योम स च वायुः प्रतापवान् । तच्च तेजोऽम्भसा युक्तं श्लिष्टमन्योन्यतस्तदा ॥ १८.८ ॥

അപ്പോൾ ശബ്ദലക്ഷണമുള്ള വ്യോമം (ആകാശം) ഉദ്ഭവിച്ചു; പ്രതാപവാനായ വായുവും. അതേ സമയത്ത് ജലവുമായി യുക്തമായ തേജസ് (അഗ്നി) അതുമായി പരസ്പരം ചേർന്നു.

Verse 9

तेजसा शोषितं तोयं वायुना उग्रगामिना । बाधितेन तथा व्योम्ना मार्गे दत्ते तु तत्क्षणात् ॥ १८.९ ॥

തേജസ്സാൽ ശോഷിക്കപ്പെട്ട ജലം, ഉഗ്രഗാമിയായ വായുവാൽ തള്ളപ്പെടുകയും, വ്യോമം (ആകാശം) കൊണ്ടും അമർത്ഥപ്പെടുകയും ചെയ്ത്, അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തന്റെ മാർഗത്തിലേക്ക് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

पिण्डीभूतं तथा सर्वं काठिन्यं समपद्यत । सेयं पृथ्वी महाभाग तेषां वृद्धतरा अभवत् ॥ १८.१० ॥

ഇങ്ങനെ എല്ലാം പിണ്ഡീഭൂതമായി കാഠിന്യം പ്രാപിച്ചു. ഹേ മഹാഭാഗാ! ഈ ഭൂമിയേ അവയെക്കാൾ കൂടുതൽ വിപുലമായി (വൃദ്ധതരമായി) മാറി.

Verse 11

चतुर्णां योगकाठिन्यादेकैकगुणवृद्धितः । पृथ्वी पञ्चगुणा ज्ञेया तेऽप्येतस्यां व्यवस्थिताः ॥ १८.११ ॥

നാലിന്റെ (തത്ത്വങ്ങളുടെ) സംയോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഠിന്യവും, ഓരോന്നിലും ഓരോ ഗുണം വർധിക്കുന്നതുമൂലം, ഭൂമിയെ പഞ്ചഗുണയുക്തമെന്ന് അറിയണം; ആ ഗുണങ്ങൾ ഇതിലേ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 12

स च काठिन्यकं कुर्वन् ब्रह्माण्डं समपद्यत । तस्मिन् नारायणो देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ १८.१२ ॥

അവൻ ഘനത (കാഠിന്യം) സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന മഹാ അണ്ഡരൂപമായി മാറി. അതിനുള്ളിൽ ദേവനായ നാരായണൻ ചതുര്മൂർത്തിയും ചതുര്ഭുജനും ആയി വിരാജിച്ചു.

Verse 13

प्राजापत्येन रूपेण सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयन् नाधिगच्छेत सृष्टिं लोकपितामहः ॥ १८.१३ ॥

പ്രജാപതി രൂപം ധരിച്ചു വിവിധ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ലോകപിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ചിന്തിച്ചിട്ടും സൃഷ്ടിയുടെ മാർഗം കണ്ടെത്താനായില്ല.

Verse 14

ततोऽस्य सुमहान् कोपो जज्ञे परमदारुणः । तस्मात् कोपात् सहस्रार्चिरुत्तस्थौ दहनात्मकः ॥ १८.१४ ॥

അപ്പോൾ അവനിൽ അത്യന്തം മഹത്തും പരമ ഭീകരവുമായ കോപം ജനിച്ചു. ആ കോപത്തിൽ നിന്ന് സഹസ്രജ്വാലകളുള്ള, ദഹനസ്വഭാവമുള്ള അഗ്നിതുല്യ തേജസ് ഉയർന്നു വന്നു.

Verse 15

स तं दिधक्षुर्ब्रह्माणं ब्रह्मणोक्तस्तदा नृप । हव्यं कव्यं वहस्वेति ततोऽसौ हव्यवाहनः ॥ १८.१५ ॥

ഹേ നൃപാ! അവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ ദഹിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവനോട്—“ദേവർക്കുള്ള ഹവ്യവും പിതൃകൾക്കുള്ള കവ്യവും വഹിക്ക” എന്നു കല്പിച്ചു. അതിനാൽ അവൻ ‘ഹവ്യവാഹനൻ’ ആയി അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 16

ब्रह्माणं क्षुधितः प्रायात् किं करोमि प्रसादि माम् । स ब्रह्मा प्रत्युवाचाथ त्रिधा तृप्तिमवाप्स्यसि ॥ १८.१६ ॥

അവൻ വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു: “ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് മറുപടി നൽകി: “നീ മൂന്നു രീതിയിൽ തൃപ്തി പ്രാപിക്കും.”

Verse 17

दत्तासु दक्षिणास्वादौ तृप्तिर्भूत्वा यतोऽमरान् । नयसे दक्षिणाभागं दक्षिणाग्निस्ततोऽभवत् ॥ १८.१७ ॥

ആദ്യമായി ദക്ഷിണ നൽകപ്പെട്ടപ്പോൾ അമരദേവന്മാർ തൃപ്തരായി. നീ ‘ദക്ഷിണാ-ഭാഗം’ നയിക്കുന്നതിനാൽ അതിൽ നിന്ന് ‘ദക്ഷിണാഗ്നി’ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 18

आ समन्ताद्धुतं किञ्चिद् यत् त्रिलोके विभावसो । तद् वहस्व सुरार्थाय ततस्त्वं हव्यवाहनः ॥ १८.१८ ॥

ഹേ വിഭാവസു (അഗ്നി), ത്രിലോകങ്ങളിൽ എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഏതൊരു ആഹുതിയും ദേവഹിതാർത്ഥം വഹിച്ചു കൊണ്ടുപോകുക; അതുകൊണ്ട് നീ ‘ഹവ്യവാഹനൻ’ ആകുന്നു.

Verse 19

गृहं शरीरमित्युक्तं तत्पतिस्त्वं यतोऽधुना । अतो वै गार्हपत्यस्त्वं भव सर्वगतो विभो ॥ १८.१९ ॥

‘ശരീരം ഗൃഹം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ഇപ്പോൾ നീ അതിന്റെ അധിപൻ. അതിനാൽ ഹേ സർവ്വഗത വിഭോ, നീ ഗാർഹപത്യ അഗ്നിയായി ഭവിക്കണം.

Verse 20

विश्वान् नरान् हुतो येन नयसे सद्गतिं प्रभो । अतो वैश्वानरो नाम तव वाक्यं भविष्यति ॥ १८.२० ॥

ഹേ പ്രഭോ, നിനക്കുള്ളിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നീ സർവ്വ മനുഷ്യരെയും സദ്ഗതിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു; അതിനാൽ ‘വൈശ്വാനരൻ’ എന്ന നാമം നിനക്കു സ്ഥാപിതമാകും.

Verse 21

द्रविणं बलमित्युक्तं धनं च द्रविणं यतः । ददाति तद् भवानेव द्रविणोदास्ततोऽभवत् ॥ १८.२१ ॥

‘ദ്രവിണം’ എന്നു പറയുന്നത് ‘ബലം’ ആകുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ധനവും ‘ദ്രവിണം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അത് നൽകുന്നത് നീയേ; അതിനാൽ അവൻ ‘ദ്രവിണോദാസൻ’ (ധനത്തിൽ അനാസക്തൻ) ആയി.

Verse 22

तनुं पास्यतनुं पासि येन त्वं सर्वदा विभो । ततस्तनूनपान्नाम तव वत्स भविष्यति ॥ १८.२२ ॥

ഹേ വിഭോ, നീ ദേഹത്തെയും ദേഹധാരിത്വത്തെയും സദാ സംരക്ഷിക്കുന്നു; നീ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവാണ്. അതിനാൽ നിന്റെ പുത്രൻ ‘തനൂനപാത്’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 23

भवान् जातानि वै वेद अजातानि च येन वै । अतस्ते नाम भवतु जातवेदा इति प्रभो ॥ १८.२३ ॥

ഹേ പ്രഭോ, ജനിച്ചതും അജന്മമായതും—ഇരണ്ടും നീ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നു. അതിനാൽ നിന്റെ നാമം ‘ജാതവേദാ’ ആകട്ടെ.

Verse 24

नाराः सामान्यतः पुंसो विशेषेण द्विजातयः । ते शंसन्ति यतस्त्वां तु नाराशंसस्ततो भव ॥ १८.२४ ॥

സാധാരണ ജനങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജന്മാരും, നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവരുടെ പ്രശംസയാൽ നീ ‘നാരാശംസ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുക.

Verse 25

अगस् तिरोभवेन्नित्यं निःशब्दो निश्चयात्मकः । अगस्त्वं सर्वगत्वाच्च तेनाग्निस्त्वं भविष्यसि ॥ १८.२५ ॥

‘അഗസ്’ എന്നു പറയുന്നത് നിത്യവും മറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നതും, നിശ്ശബ്ദവും, നിശ്ചയസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്. സർവ്വഗതനായതിനാൽ നീ ‘അഗസ്ത്’ ഭാവം പ്രാപിച്ചവൻ; അതിനാൽ നീ ‘അഗ്നി’ എന്നായി പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 26

ध्मा प्रपूरणशब्दो य इध्मा नाम प्रकीर्त्यते । पूरितस्यागतिर्येन तेनैध्मस्त्वं भविष्यसि ॥ १८.२६ ॥

‘ധ്മാ’ എന്നത് ‘നിറയ്ക്കുക’ എന്ന അർത്ഥം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദമാണ്; അതേ ‘ഇധ്മാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. നിറഞ്ഞതിന്റെ ആഗമനം/പ്രാപ്തി നിനക്കാൽ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ നീ ‘ഇധ്മ’ എന്നായി അറിയപ്പെടും.

Verse 27

याज्यान्येतानि नामानि तव पुत्र महामखे । यजन्तस्त्वां नराः कामैस्तर्पयिष्यन्त्यसंशयम् ॥ १८.२७ ॥

ഹേ പുത്രാ, മഹായാഗകർതാവേ! ഇവ നിന്റെ നാമങ്ങൾ യാഗത്തിൽ ആഹ്വാനിക്കുവാൻ യോഗ്യമാണ്. നിന്നെ ആരാധിക്കുന്ന മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടകാമ്യങ്ങളാൽ സംശയമില്ലാതെ നിന്നെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.