Adhyaya 12: Supratīka’s Hymn to Rāma and the Granting of a Boon through Divine Manifestation
Rāma-stutiḥ Supratīkasya darśana-vara-pradānam ca
Stotra-Theology and Soteriological Narrative (Bhakti-oriented instruction)
വരാഹൻ പൃഥിവിയോട് രാജാവ് സുപ്രതീകന്റെ സംഭവകഥ പറയുന്നു. രഥാംഗാഗ്നി (ചക്രാഗ്നി) മൂലം പുത്രൻ ദഗ്ധനായെന്ന വാർത്ത കേട്ട് അദ്ദേഹം ശോക-ചിന്തയിൽ മുങ്ങി ഭക്തിശരണം തേടുന്നു. ചിത്രകൂടവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയ ‘രാമ’ നാമത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ദീർഘമായി സ്തുതിക്കുന്നു—ഭൂതതത്ത്വങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ആധാരവും ലോകസ്ഥിതിയെ നിലനിർത്തുന്ന തത്ത്വവുമെന്നായി; സ്മരണയെ ദുഃഖസാഗരം കടക്കാനുള്ള നൗക/പ്ലവമായി പറയുന്നു. പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകി വരം നൽകുന്നു; സുപ്രതീകൻ പരമരൂപത്തിൽ ലയം (ആത്മലീനത) അപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. അവസാനം വരാഹൻ പുരാണസൃഷ്ടികഥകളുടെ അപാരതയും എണ്ണിപ്പറയലിന്റെ പരിധിയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 12
Verse 1
श्रीवराह उवाच । ततः पुत्रं रथाङ्गाग्निदग्धं श्रुत्वा नृपोत्तमः । सुप्रतीकः प्रतीतात्मा चिन्तयामास पार्थिवः । तस्य चिन्तयतस्त्वेवं तदा बुद्धिरजायत ॥ १२.१ ॥
ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം ചക്രാഗ്നിയിൽ തന്റെ പുത്രൻ ദഗ്ധനായെന്നു കേട്ട് രാജോത്തമനായ സുപ്രതീകൻ, ശാന്തബുദ്ധിയുള്ള ഭൂപതി, ആലോചനയിൽ മുങ്ങി. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അന്നേരം അവന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു നിശ്ചയം ഉദിച്ചു.
Verse 2
चित्रकूटे गिरौ विष्णुः सदा रामेति कीर्त्यते । ततोऽहं रामसंज्ञेन नाम्ना स्तौमि जगत्पतिम् ॥ १२.२ ॥
ചിത്രകൂട പർവതത്തിൽ വിഷ്ണു സദാ ‘രാമ’ എന്ന നാമത്തിൽ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ‘രാമ’ എന്ന സംജ്ഞയാൽ ജഗത്പതിയെ സ്തുതിക്കുന്നു.
Verse 3
सुप्रतीक उवाच । नमामि रामं नरनाथमच्युतं कविं पुराणं त्रिदशारिनाशनम् । शिवस्वरूपं प्रभवं महेश्वरं सदा प्रपन्नार्तिहरं धृतश्रियम् ॥ १२.३ ॥
സുപ്രതീകൻ പറഞ്ഞു—അച്യുതൻ, നരനാഥൻ, കവി, പുരാതനൻ, ദേവശത്രുനാശകൻ; ശിവസ്വരൂപൻ, പ്രഭവൻ, മഹേശ്വരൻ; ശരണാഗതരുടെ ആർതി സദാ ഹരിക്കുന്നവൻ, ധൃതശ്രീധാരകൻ—ആ രാമനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
Verse 4
भवान् सदा देव समस्ततेजसां करोषि तेजांसि समस्तरूपधृक् । क्षितौ भवान् पञ्चगुणस्तथा जले चतुःप्रकारस्त्रिविधोऽथ तेजसि । द्विधाऽथ वायौ वियति प्रतिष्ठितो भवान् हरे शब्दवपुः पुमानसि ॥ १२.४ ॥
ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ സദാ എല്ലാ തേജസ്വികളുടെയും തേജസ്സുകൾ ഉത്ഭവിപ്പിക്കുകയും സർവരൂപം ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൂമിയിൽ പഞ്ചഗുണം, ജലത്തിൽ ചതുര്ഗുണം, അഗ്നിയിൽ ത്രിഗുണം, വായുവിൽ ദ്വിഗുണം; ആകാശത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായി—ഹരേ—ശബ്ദവപുസ്സായ പുരുഷനാകുന്നു.
Verse 5
भवान् शशी सूर्यहुताशनोऽसि त्वयि प्रलीनं जगदेतदुच्यते । भवत्प्रतिष्ठं रमते जगत् यतः स्तुतोऽसि रामेति जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ १२.५ ॥
നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഹുതാശനനും (യജ്ഞാഗ്നി). ഈ സമസ്ത ലോകവും നിങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ലോകം നിങ്ങളിൽ ആധാരം നേടി ആനന്ദിക്കുന്നതിനാൽ നിങ്ങളെ ‘രാമ’ എന്നു സ്തുതിക്കുന്നു; ലോകം നിങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം.
Verse 6
भवार्णवे दुःखतरोर्मिसङ्कुले तथाक्षमाणाग्रहणेऽतिभीषणे । न मज्जति त्वत्स्मरणप्लवो नरः स्मृतोऽसि रामेति तथा तपोवने ॥ १२.६ ॥
സംസാരസമുദ്രത്തിൽ—ദുഃഖവൃക്ഷസദൃശമായ തരംഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, അസഹ്യമായ ഗ്രഹണത്താൽ അതിഭീകരവുമായതിൽ—നിന്റെ സ്മരണ തന്നെയാണ് പ്ലവം (തോണി) ആയിരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ മുങ്ങുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് തപോവനത്തിലും നീ ‘രാമ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 7
वेदेषु नष्टेषु भवांस्तथा हरे करोषि मात्स्यं वपुरात्मनः सदा । युगक्षये रञ्जितसर्वदिङ्मुखो भवांस्तथाग्निर्बहुरूपधृग्विभो ॥ १२.७ ॥
ഹേ ഹരി! വേദങ്ങൾ നശിച്ചാൽ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വയം മത്സ്യരൂപം ധരിക്കുന്നു. യുഗാന്തത്തിൽ സർവ്വദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന മുഖമുള്ള, ബഹുരൂപധാരി വിഭോ, നീ അഗ്നിരൂപമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
Verse 8
कौर्मं तथा ते वपुरास्थितः सदा युगे युगे माधव तोयमन्थने । न चान्यदस्तीति भवत्समं क्वचिज्जनार्दनाद्यः स्वयं भूतमुत्तमम् ॥ १२.८ ॥
ഹേ മാധവ! യുഗം യുഗമായി ജലമഥന സമയത്ത് നീ സദാ കൂർമരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ ജനാർദന! എവിടെയും നിനക്കു തുല്യം ഒന്നുമില്ല; നീയേ ആദി, സ്വയം പരമോത്തമ സത്തയാണ്.
Verse 9
त्वया ततम् विश्वमिदं महात्मन् स्वकाखिलान् वेद दिशश्च सर्वाः । कथं त्वमाद्यं परमं तु धाम विहाय चान्यं शरणं व्रजामि ॥ १२.९ ॥
ഹേ മഹാത്മാവേ! നിനക്കാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; നിനക്കേതായ എല്ലാം സമഗ്രമായി, എല്ലാ ദിക്കുകളും നീ അറിയുന്നു. നീ ആദി, പരമധാമം; നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ എങ്ങനെ മറ്റൊരു ശരണം തേടും?
Verse 10
भवान् एकः पूर्वम् आसीत् ततश्च त्वत्तो मही सलिलं वह्निरुच्चैः । वायुस् तथा खं च मनोऽपि बुद्धि-श्चेतोगुणास्तत्प्रभवं च सर्वम् ॥ १२.१० ॥
ആദിയിൽ നീ ഒരുത്തനേ ഉണ്ടായിരുന്നൂ; തുടർന്ന് നിന്നിൽ നിന്ന് ഭൂമി, ജലം, ഉയർന്ന അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിവ ഉദ്ഭവിച്ചു. കൂടാതെ മനസ്, ബുദ്ധി, ചിത്തഗുണങ്ങൾ, അവയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച എല്ലാം കൂടി നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രസ്ഫുടിച്ചു.
Verse 11
त्वया ततं विश्वमिदं समस्तं सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे । समस्तविश्वेश्वर विश्वमूर्ते सहस्रबाहो जय देव देव । नमोऽस्तु रामाय महानुभाव ॥ १२.११ ॥
നിനക്കാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വവും പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്റെ ധാരണയിൽ നീ സനാതന പുരുഷൻ. ഹേ സമസ്തവിശ്വേശ്വരാ, ഹേ വിശ്വമൂർത്തേ, ഹേ സഹസ്രബാഹോ—ഹേ ദേവദേവാ, ജയം നിനക്കു. മഹാനുഭാവനായ രാമനു നമസ്കാരം.
Verse 12
इति स्तुतो देववरः प्रसन्नः तदा राज्ञः सुप्रतीकस्य मूर्तिम् । संदर्शयामास ततोऽभ्युवाच वरं वृणीष्वेति च सुप्रतीकम् ॥ १२.१२ ॥
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവവരൻ പ്രസന്നനായി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം രാജാവ് സുപ്രതീകനെ തന്റെ സ്വരൂപം ദർശിപ്പിച്ചു; പിന്നെ—“വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 13
एवं श्रुत्वा वचनं तस्य राजा ससम्भ्रमं देवदेवं प्रणम्य । उवाच देवेश्वर मे प्रयच्छ लयं यदास्ते परमं वपुस्ते ॥ १२.१३ ॥
അവന്റെ വചനം കേട്ട് രാജാവ് ഭക്തിസംഭ്രമത്തോടെ ദേവദേവനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ദേവേശ്വരാ, നിന്റെ പരമസ്വരൂപം അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്ന ആ ലയം എനിക്ക് നൽകണമേ.”
Verse 14
इतीरिते राजवरः क्षणेन लयं तथाऽगादसुरघ्नमूर्तौ । स्थितस्तस्मिन्नात्मभूतो विमुक्तः स भूमिपः कर्मकाण्डैरनेकैः ॥ १२.१४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അസുരഘ്നമൂർത്തിയിൽ ലയത്തെ പ്രാപിച്ചു. ആ അവസ്ഥയിൽ അവൻ സ്വയംഭൂതനായി വിമുക്തനായി നിലകൊണ്ട്, അനേകം കർമ്മകാണ്ഡങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ബന്ധനമുക്തനായി.
Verse 15
श्रीवराह उवाच । इतीरितं ते तु मया पुराणं स्वायम्भुवे चादिकृतैकदेशम् । शक्यं न चास्यैर्बहुभिः सहस्रैरपीह केनापि मुखेन वक्तुम् ॥ १२.१५ ॥
ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നോട് ഈ പുരാണം പറഞ്ഞു; സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ആദ്യം രചിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണിത്. എന്നാൽ ഇവിടെ ആരാലും, ആയിരങ്ങൾ മുഖങ്ങളുണ്ടായാലും, ഇതിനെ പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല.”
Verse 16
उद्देशतः संस्मृतमात्रमेतन् मया भद्रे कथितं ते पुराणम् । समुद्रतोयात् परिमाणसृष्टिः क्वचित् क्वचिद् वृत्तमथो ह्यनर्घ्यम् ॥ १२.१६ ॥
ഹേ ഭദ്രേ, ഓർമ്മയിൽ വന്നത്ര മാത്രം ഞാൻ ഈ പുരാണം നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. സമുദ്രജലത്തിൽ നിന്ന് അളവുകളും സൃഷ്ടിവിവരണവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ അവിടെ ഉള്ള വൃത്താന്തങ്ങൾ സത്യത്തിൽ അമൂല്യമാണ്.
Verse 17
स्वयम्भुवा कथितं ब्रह्मणाऽपि नारायणेनेपि कुतो भवेऽन्यः । अशक्यमस्माभिरितीरितं ते तन्मूर्त्तित्वात् स्मरणेनेदमाद्यम् ॥ १२.१७ ॥
ഇത് സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്), ബ്രഹ്മാവും നാരായണനും പോലും വിവരണപ്പെടുത്തിയതാണ്—അപ്പോൾ മറ്റാരാണ് പറയുക? ഞങ്ങൾക്കിത് നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ ഇത് രൂപം ധരിച്ചതിനാൽ, സ്മരണയിലൂടെ ഈ ആദിതത്ത്വം തന്നെ സ്മരിക്കേണ്ടതാണ്।
Verse 18
समुद्रे बालुकासंख्या विद्यते रजसः क्षितौ । न तु सृष्टेः पुनः संख्या क्रीडतः परमेष्ठिनः ॥ १२.१८ ॥
സമുദ്രത്തിലെ മണൽകണങ്ങളുടെ എണ്ണവും ഭൂമിയിലെ ധൂളികണങ്ങളുടെ എണ്ണവും എണ്ണിക്കൂട്ടാം; എന്നാൽ ക്രീഡാരതനായ പരമേഷ്ഠിയുടെ പുനഃപുനഃ സൃഷ്ടികളുടെ എണ്ണം എണ്ണാനാവില്ല।
Verse 19
एष नारायणस्यांशो मया प्रोक्तः शुचिस्मिते । क्रीते वृत्तान्त एषश्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१९ ॥
ഹേ ശുചിസ്മിതേ, നാരായണനെ സംബന്ധിച്ച ഈ അംശം ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു. സംഭവിച്ചതുപോലെ ഇതാണ് വൃത്താന്തം—ഇനി നീ മറ്റെന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
Frequently Asked Questions
The chapter frames remembrance and praise of the divine (smaraṇa and stuti) as a disciplined cognitive-ethical orientation that stabilizes the person amid suffering (bhavārṇava). Philosophically, it teaches a cosmology in which the deity is described as the ground of elements, mental faculties (manas, buddhi), and guṇas, and soteriologically it presents laya (absorption into the supreme form) as the requested and granted end-state.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timings) are specified in Adhyāya 12. The practice emphasized is situational and universalized—stuti and smaraṇa are presented as effective irrespective of ritual timing.
While not prescribing environmental rules directly, the chapter advances an Earth-relevant cosmology: the world’s stability (jagat-pratiṣṭhā) is described through the ordered presence of the elements (mahī, salila, vahni, vāyu, kha) and their differentiated modes. This provides a conceptual framework for terrestrial balance by portraying Earth and the wider environment as structured, interdependent expressions of a single sustaining principle—an interpretive basis often used in ecological readings of Purāṇic thought.
The narrative references King Supratīka as the central human figure and invokes major cosmological authorities—Svayambhū (Brahmā) and Nārāyaṇa—within Varāha’s concluding remarks about purāṇic transmission and the immeasurability of creation accounts. No additional dynastic genealogy is detailed in this adhyāya.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.