Verse 1

देवा ह वै प्रजापतिम् अब्रुवन्—का सीता, किं रूपम् इति । स होवाच प्रजापतिः—सा सीतेति । मूलप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिः स्मृता । प्रणवप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिर् उच्यते । सीता इति त्रिवर्णात्...

ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയോടു ചോദിച്ചു—“സീത ആരാണ്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്?” പ്രജാപതി പറഞ്ഞു—“അവളേ സീത.” മൂലപ്രകൃതിയുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു അവൾ പ്രകൃതിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രണവത്തിന്റെ (ഓംകാരത്തിന്റെ) പ്രകൃതിസ്വഭാവം കൊണ്ടും അവൾ പ്രകൃതി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. “സീത” മൂന്നു വർണങ്ങളുടെ ആത്മസ്വരൂപം; സാക്ഷാൽ മായാമയി. വിഷ്ണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബീജം; മായ ‘ഈ’കാരമായി പറയപ്പെടുന്നു. ‘സ’കാരൻ സത്യം, അമൃതത്വം, പ്രാപ്തി, സോമം എന്നും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; ‘ത’കാരൻ താരലക്ഷ്മിയും വൈരാജ-വിസ്താരവും എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഈ’കാരരൂപിണിയായി, സോമാമൃതാവയവങ്ങളെപ്പോലെ ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ—മാല, മുത്ത് മുതലായവ—ധരിച്ച മഹാമായ, അവ്യക്തരൂപത്തിൽ നിന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. ആദ്യത്തേത് ശബ്ദബ്രഹ്മമയി—സ്വാധ്യായകാലത്ത് പ്രസന്ന, ഉദ്ഭവനകാരി, സാത്ത്വിക; രണ്ടാമത്തേത് ഭൂമിയിൽ ഹലാഗ്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചതു; മൂന്നാമത്തേത് ‘ഈ’കാരരൂപിണി, അവ്യക്തസ്വരൂപ—ഇങ്ങനെ “സീത” എന്നു ഉദാഹരിക്കുന്നു (ശൗനകീയം).

Māyā/Prakṛti as the manifesting power (Śakti) associated with Praṇava and cosmic creation

Read More →

Verse 2

देवा ह वै प्रजापतिम् अब्रुवन्—का सीता, किं रूपम् इति । स होवाच प्रजापतिः—सा सीतेति । मूलप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिः स्मृता । प्रणवप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिर् उच्यते । सीता इति त्रिवर्णात्...

ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയോടു ചോദിച്ചു—“സീത ആരാണ്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്?” പ്രജാപതി മറുപടി പറഞ്ഞു—“അവളേ സീത.” മൂലപ്രകൃതിസ്വഭാവം കൊണ്ടു അവൾ പ്രകൃതിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രണവത്തിന്റെ പ്രകൃതിസ്വഭാവം കൊണ്ടും അവൾ പ്രകൃതി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. “സീത” മൂന്നു വർണങ്ങളുടെ ആത്മസ്വരൂപം; സാക്ഷാൽ മായാമയി. വിഷ്ണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബീജം; മായ ‘ഈ’കാരമായി പറയപ്പെടുന്നു. ‘സ’കാരൻ സത്യം, അമൃതത്വം, പ്രാപ്തി, സോമം എന്നും കീർത്തിത; ‘ത’കാരൻ താരലക്ഷ്മിയും വൈരാജ-വിസ്താരവും എന്നും സ്മൃത. ‘ഈ’കാരരൂപിണിയായി, മാല-മുത്ത് മുതലായ ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃത മഹാമായ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. ആദ്യത്തേത് ശബ്ദബ്രഹ്മമയി—സ്വാധ്യായകാലത്ത് പ്രസന്ന, ഉദ്ഭവനകാരി, സാത്ത്വിക; രണ്ടാമത്തേത് ഭൂമിയിൽ ഹലാഗ്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചത്; മൂന്നാമത്തേത് ‘ഈ’കാരരൂപിണി, അവ്യക്തസ്വരൂപ—ഇങ്ങനെ “സീത” എന്നു പറയുന്നു (ശൗനകീയം).

Śakti as Māyā/Prakṛti; phonemic theology (śabda-tattva) linked to Praṇava

Read More →

Verse 3

देवा ह वै प्रजापतिम् अब्रुवन्—का सीता, किं रूपम् इति । स होवाच प्रजापतिः—सा सीतेति । मूलप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिः स्मृता । प्रणवप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिर् उच्यते । सीता इति त्रिवर्णात्...

ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയോടു ചോദിച്ചു—“സീത ആരാണ്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്?” പ്രജാപതി ഉത്തരം പറഞ്ഞു—“അവളേ സീത.” മൂലപ്രകൃതിസ്വഭാവം കൊണ്ടു അവൾ പ്രകൃതിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രണവത്തിന്റെ പ്രകൃതിസ്വഭാവം കൊണ്ടും അവൾ പ്രകൃതി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. “സീത” മൂന്നു വർണങ്ങളുടെ ആത്മസ്വരൂപം; സാക്ഷാൽ മായാമയി. വിഷ്ണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബീജം; മായ ‘ഈ’കാരമായി പറയപ്പെടുന്നു. ‘സ’കാരൻ സത്യം, അമൃതത്വം, പ്രാപ്തി, സോമം; ‘ത’കാരൻ താരലക്ഷ്മിയും വൈരാജ-വിസ്താരവും എന്നും സ്മൃത. ‘ഈ’കാരരൂപിണിയായി, മാല-മുത്ത് മുതലായ ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃത മഹാമായ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. ആദ്യത്തേത് ശബ്ദബ്രഹ്മമയി—വേദപാരായണ/സ്വാധ്യായകാലത്ത് പ്രസന്ന, ഉദ്ഭവനകാരി, സാത്ത്വിക; രണ്ടാമത്തേത് ഭൂമിയിൽ ഹലാഗ്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചത്; മൂന്നാമത്തേത് ‘ഈ’കാരരൂപിണി, അവ്യക്തസ്വരൂപ—ഇങ്ങനെ “സീത” എന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു.

Māyā-Śakti (Prakṛti) and Śabda-Brahman; manifestation from avyakta to vyakta

Read More →

Verse 4

देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्—का सीता किं रूपमिति । स होवाच प्रजापतिः—सा सीतेति । मूलप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिः स्मृता । प्रणवप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिरुच्यते । सीता इति त्रिवर्णात्मा साक्ष...

ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയോടു പറഞ്ഞു—“സീത ആരാണ്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്?” പ്രജാപതി പറഞ്ഞു—“അവളേ സീത.” മൂലപ്രകൃതിയുടെ സ്വഭാവം ഉള്ളതിനാൽ സീതയെ പ്രകൃതി എന്നു സ്മരിക്കുന്നു; പ്രണവമായ ഓം-ന്റെ പ്രകൃതിസ്വഭാവം ഉള്ളതിനാലും അവൾ പ്രകൃതി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. “സീത” എന്നത് ത്രിവർണാത്മകവും സാക്ഷാൽ മായാമയിയും ആകുന്നു. വിഷ്ണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബീജം; മായയെ “ഈ”കാരമെന്നു വിളിക്കുന്നു. “സ”കാരത്തെ സത്യം, അമൃതത്വം, പ്രാപ്തി, സോമം എന്നും കീര്ത്തിക്കുന്നു. “ത”കാരത്തെ താര-ലക്ഷ്മിയും വൈരാജ-പ്രസ്തരവും (വിശ്വവ്യാപക പാളി) എന്നും സ്മരിക്കുന്നു. “ഈ”കാരരൂപിണിയായ മഹാമായ—അവ്യക്തരൂപത്തിൽ നിന്നു—സോമാമൃതത്തിന്റെ അംശങ്ങളാൽ, ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ, മാലകൾ, മുത്തുകൾ മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി വ്യക്തമാകുന്നു. ആദ്യാവസ്ഥ ശബ്ദബ്രഹ്മമയി—സ്വാധ്യായകാലത്ത് പ്രസന്ന, ഉദ്ഭവനകാരി, സാത്ത്വിക. രണ്ടാം അവസ്ഥ ഭൂതലത്തിൽ ഹലാഗ്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മൂന്നാം അവസ്ഥ “ഈ”കാരരൂപിണി, അവ്യക്തസ്വരൂപ—ഇങ്ങനെ അവളെ “സീത” എന്നു ഉദാഹരിക്കുന്നു. (ശൗനകീയ 1–6)

Māyā–Prakṛti (Śakti) as the manifesting power associated with Praṇava and cosmic creation

Read More →

Verse 5

देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्—का सीता किं रूपमिति । स होवाच प्रजापतिः—सा सीतेति । मूलप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिः स्मृता । प्रणवप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिरुच्यते । सीता इति त्रिवर्णात्मा साक्ष...

ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയോടു പറഞ്ഞു—“സീത ആരാണ്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്?” പ്രജാപതി പറഞ്ഞു—“അവളേ സീത.” മൂലപ്രകൃതിയുടെ സ്വഭാവം ഉള്ളതിനാൽ സീതയെ പ്രകൃതി എന്നു സ്മരിക്കുന്നു; പ്രണവമായ ഓം-ന്റെ പ്രകൃതിസ്വഭാവം ഉള്ളതിനാലും അവൾ പ്രകൃതി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. “സീത” എന്നത് ത്രിവർണാത്മകവും സാക്ഷാൽ മായാമയിയും ആകുന്നു. വിഷ്ണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബീജം; മായയെ “ഈ”കാരമെന്നു വിളിക്കുന്നു. “സ”കാരത്തെ സത്യം, അമൃതത്വം, പ്രാപ്തി, സോമം എന്നും കീര്ത്തിക്കുന്നു. “ത”കാരത്തെ താര-ലക്ഷ്മിയും വൈരാജ-പ്രസ്തരവും (വിശ്വവ്യാപക പാളി) എന്നും സ്മരിക്കുന്നു. “ഈ”കാരരൂപിണിയായ മഹാമായ—അവ്യക്തരൂപത്തിൽ നിന്നു—സോമാമൃതത്തിന്റെ അംശങ്ങളാൽ, ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ, മാലകൾ, മുത്തുകൾ മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി വ്യക്തമാകുന്നു. ആദ്യാവസ്ഥ ശബ്ദബ്രഹ്മമയി—സ്വാധ്യായകാലത്ത് പ്രസന്ന, ഉദ്ഭവനകാരി, സാത്ത്വിക. രണ്ടാം അവസ്ഥ ഭൂതലത്തിൽ ഹലാഗ്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മൂന്നാം അവസ്ഥ “ഈ”കാരരൂപിണി, അവ്യക്തസ്വരൂപ—ഇങ്ങനെ അവളെ “സീത” എന്നു ഉദാഹരിക്കുന്നു. (ശൗനകീയ 1–6)

Māyā–Prakṛti (Śakti) and mantra-ontology (sound as cosmogenic principle)

Read More →

Verse 6

देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्—का सीता किं रूपमिति । स होवाच प्रजापतिः—सा सीतेति । मूलप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिः स्मृता । प्रणवप्रकृतिरूपत्वात् सा सीता प्रकृतिरुच्यते । सीता इति त्रिवर्णात्मा साक्ष...

ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയോടു പറഞ്ഞു—“സീത ആരാണ്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്?” പ്രജാപതി പറഞ്ഞു—“അവളേ സീത.” മൂലപ്രകൃതിയുടെ സ്വഭാവം ഉള്ളതിനാൽ സീതയെ പ്രകൃതി എന്നു സ്മരിക്കുന്നു; പ്രണവമായ ഓം-ന്റെ പ്രകൃതിസ്വഭാവം ഉള്ളതിനാലും അവൾ പ്രകൃതി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. “സീത” എന്നത് ത്രിവർണാത്മകവും സാക്ഷാൽ മായാമയിയും ആകുന്നു. വിഷ്ണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബീജം; മായയെ “ഈ”കാരമെന്നു വിളിക്കുന്നു. “സ”കാരത്തെ സത്യം, അമൃതത്വം, പ്രാപ്തി, സോമം എന്നും കീര്ത്തിക്കുന്നു. “ത”കാരത്തെ താര-ലക്ഷ്മിയും വൈരാജ-പ്രസ്തരവും (വിശ്വവ്യാപക പാളി) എന്നും സ്മരിക്കുന്നു. “ഈ”കാരരൂപിണിയായ മഹാമായ—അവ്യക്തരൂപത്തിൽ നിന്നു—സോമാമൃതത്തിന്റെ അംശങ്ങളാൽ, ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ, മാലകൾ, മുത്തുകൾ മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി വ്യക്തമാകുന്നു. ആദ്യാവസ്ഥ ശബ്ദബ്രഹ്മമയി—സ്വാധ്യായകാലത്ത് പ്രസന്ന, ഉദ്ഭവനകാരി, സാത്ത്വിക. രണ്ടാം അവസ്ഥ ഭൂതലത്തിൽ ഹലാഗ്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മൂന്നാം അവസ്ഥ “ഈ”കാരരൂപിണി, അവ്യക്തസ്വരൂപ—ഇങ്ങനെ അവളെ “സീത” എന്നു ഉദാഹരിക്കുന്നു.

Śakti as Māyā (unmanifest-to-manifest), linked to praṇava and cosmogenesis

Read More →

Verse 7

श्रीरामसान्निध्यवशाज्जगदानन्दकारिणी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारिणी सर्वदेहिनाम् । सीता भगवती ज्ञेया मूलप्रकृतिसंज्ञिता । प्रणवत्वात्प्रकृतिरिति वदन्ति ब्रह्मवादिन इति । अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति च ॥७॥

ശ്രീരാമസാന്നിധ്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ ലോകാനന്ദം വരുത്തുന്നവളാണ്. എല്ലാ ദേഹികളുടെയും ഉത്പത്തി, സ്ഥിതി, സംഹാരം നടത്തുന്നതും അവളാണ്. സീതയെ ഭഗവതിയായി അറിയണം—മൂലപ്രകൃതി എന്ന നാമധേയത്തോടെ. പ്രണവം (ഓം) സ്വഭാവമായതിനാൽ ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു: “അവൾ പ്രകൃതി.” അതിനാൽ: “അഥാതോ ബ്രഹ്മജിജ്ഞാസാ”—ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മാന്വേഷണം.

Māyā/Prakṛti (Śakti) as the cosmic power associated with Brahman; Brahma-jijñāsā

Read More →

Verse 8

श्रीरामसान्निध्यवशाज्जगदानन्दकारिणी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारिणी सर्वदेहिनाम् । सीता भगवती ज्ञेया मूलप्रकृतिसंज्ञिता । प्रणवत्वात्प्रकृतिरिति वदन्ति ब्रह्मवादिन इति । अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति च ॥८॥

ശ്രീരാമസാന്നിധ്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ ലോകാനന്ദം വരുത്തുന്നവളാണ്. എല്ലാ ദേഹികളുടെയും ഉത്പത്തി, സ്ഥിതി, സംഹാരം നടത്തുന്നതും അവളാണ്. സീതയെ ഭഗവതിയായി അറിയണം—മൂലപ്രകൃതി എന്ന നാമധേയത്തോടെ. പ്രണവം (ഓം) സ്വഭാവമായതിനാൽ ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു: “അവൾ പ്രകൃതി.” അതിനാൽ: “അഥാതോ ബ്രഹ്മജിജ്ഞാസാ”—ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മാന്വേഷണം.

Śakti (Prakṛti/Māyā) and Brahman-inquiry

Read More →

Verse 9

श्रीरामसान्निध्यवशाज्जगदानन्दकारिणी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारिणी सर्वदेहिनाम् । सीता भगवती ज्ञेया मूलप्रकृतिसंज्ञिता । प्रणवत्वात्प्रकृतिरिति वदन्ति ब्रह्मवादिन इति । अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति च ॥९॥

ശ്രീരാമസാന്നിധ്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ ലോകാനന്ദം വരുത്തുന്നവളാണ്. എല്ലാ ദേഹികളുടെയും ഉത്പത്തി, സ്ഥിതി, സംഹാരം നടത്തുന്നതും അവളാണ്. സീതയെ ഭഗവതിയായി അറിയണം—മൂലപ്രകൃതി എന്ന നാമധേയത്തോടെ. പ്രണവം (ഓം) സ്വഭാവമായതിനാൽ ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു: “അവൾ പ്രകൃതി.” അതിനാൽ: “അഥാതോ ബ്രഹ്മജിജ്ഞാസാ”—ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മാന്വേഷണം.

Brahman–Śakti inseparability; Māyā/Prakṛti as dependent power; initiation of Brahma-jijñāsā

Read More →

Verse 10

सा सर्ववेदमयी सर्वदेवमयी सर्वलोकमयी सर्वकीर्तिमयी सर्वधर्ममयी सर्वाधारकार्यकारणमयी महालक्ष्मीर्देवेशस्य भिन्नाभिन्नरूपा चेतनाचेतनात्मिका ब्रह्मस्थावरात्मा तद्गुणकर्मविभागभेदाच्छरीरूपा देवर्षिमनुष्यगन्...

ആ ദേവി സർവ്വവേദമയി, സർവ്വദേവമയി, സർവ്വലോകമയി, സർവ്വകീർത്തിമയി, സർവ്വധർമ്മമയി; ആധാരസ്വരൂപിണി, കാര്യ-കാരണമയി. മഹാലക്ഷ്മിയായി ദേവേശ്വരനോടു ഭിന്നവും അഭിന്നവും ആയ രൂപങ്ങളാൽ യുക്തയായി, ചേതന-അചേതനാത്മിക സ്വഭാവം അവൾക്കുണ്ട്; ബ്രഹ്മവും സ്ഥാവരജഗത്തും ആത്മരൂപമായി അവളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഗുണ-കർമ്മവിഭാഗഭേദം മൂലം അവൾ ദേവ-ഋഷി-മനുഷ്യ-ഗന്ധർവ്വരൂപങ്ങളായി ശരീരധാരിണിയാകുന്നു; അസുര-രാക്ഷസ-ഭൂത-പ്രേത-പിശാചാദി ജീവികളുടെ ശരീരരൂപമായും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ഭൂതതത്ത്വങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, പ്രാണൻ എന്നീ രൂപങ്ങളായും അവൾ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു॥१०॥

Brahman–Śakti as the immanent and transcendent ground (non-duality with apparent plurality)

Read More →

Verse 11

सा देवी त्रिविधा भवति शक्त्यासना—इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिः साक्षाच्छक्तिरिति। इच्छाशक्तिस्त्रिविधा भवति—श्रीभूमिनीलात्मिका भद्ररूपिणी प्रभावरूपिणी सोमसूर्याग्निरूपा भवति। सोमात्मिका ओषधीनां प्रभवति कल्...

ആ ദേവി ശക്തിയെ തന്നെ ആസനമായി സ്വീകരിച്ച് ത്രിവിധയായി ഭവിക്കുന്നു—ഇച്ഛാശക്തി, ക്രിയാശക്തി, സാക്ഷാത് (പ്രത്യക്ഷ) ശക്തി. ഇച്ഛാശക്തിയും ത്രിവിധം—ശ്രീ-ഭൂമി-നീലാ സ്വഭാവിണി, ഭദ്ര (മംഗള) രൂപിണി, പ്രഭാ (തേജസ്) രൂപിണി; സോമ-സൂര്യ-അഗ്നി രൂപങ്ങളായും അവൾ ഭവിക്കുന്നു. സോമാത്മികയായി അവൾ ഔഷധികളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു—കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ പുഷ്പ-ഫല, ലത-ഗുല്മ സ്വരൂപമായി; ഔഷധ-ഭേഷജ സ്വരൂപമായി; അമൃതരൂപമായി; ദേവന്മാർക്ക് മഹാസ്തോമയാഗഫലം നൽകുന്നവളായി; അമൃതംകൊണ്ട് ദേവന്മാർക്കും, അന്നംകൊണ്ട് പശുക്കൾക്കും, തൃണംകൊണ്ട് തത്തത് ജീവികൾക്കും തൃപ്തി ജനിപ്പിക്കുന്നവളായി॥११–१३॥

Śakti-traya (icchā–kriyā–sākṣāt) and cosmic nourishment as the Divine’s immanent power

Read More →

Verse 12

सा देवी त्रिविधा भवति शक्त्यासना—इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिः साक्षाच्छक्तिरिति। इच्छाशक्तिस्त्रिविधा भवति—श्रीभूमिनीलात्मिका भद्ररूपिणी प्रभावरूपिणी सोमसूर्याग्निरूपा भवति। सोमात्मिका ओषधीनां प्रभवति कल्...

ആ ദേവി ശക്തിയെ തന്നെ ആസനമായി സ്വീകരിച്ച് ത്രിവിധയായി ഭവിക്കുന്നു—ഇച്ഛാശക്തി, ക്രിയാശക്തി, സാക്ഷാത് (പ്രത്യക്ഷ) ശക്തി. ഇച്ഛാശക്തി ത്രിവിധം—ശ്രീ-ഭൂമി-നീലാ സ്വഭാവിണി, ഭദ്ര (മംഗള) രൂപിണി, പ്രഭാ (തേജസ്) രൂപിണി; സോമ-സൂര്യ-അഗ്നി രൂപങ്ങളായും അവൾ ഭവിക്കുന്നു. സോമാത്മികയായി അവൾ ഔഷധികളും ഭേഷജങ്ങളും ജനിപ്പിക്കുന്നു; കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ പുഷ്പ-ഫല, ലത-ഗുല്മ സ്വരൂപമായി വ്യാപിക്കുന്നു; അമൃതരൂപമായി ദേവന്മാർക്കും പശുക്കൾക്കും സർവ്വജീവികൾക്കും യഥാക്രമം അമൃതം, അന്നം, തൃണം എന്നിവയാൽ തൃപ്തിയും പോഷണവും നൽകുന്നു॥

Śakti as the operative principle of manifestation and sustenance

Read More →

Verse 13

सा देवी त्रिविधा भवति—शक्त्यासना, इच्छाशक्तिः, क्रियाशक्तिः, साक्षाच्छक्तिरिति। इच्छाशक्तिस्त्रिविधा भवति—श्रीभूमिनीलात्मिका, भद्ररूपिणी, प्रभावरूपिणी; सोमसूर्याग्निरूपा भवति। सोमात्मिका ओषधीनां प्रभव...

ആ ദേവി ത്രിവിധയായി ഭവിക്കുന്നു—ആസനരൂപശക്തി, ഇച്ഛാശക്തി, ക്രിയാശക്തി, സാക്ഷാത് (തത്സമയം) ശക്തി. ഇച്ഛാശക്തിയും ത്രിവിധം—ശ്രീ-ഭൂമി-നീലാ സ്വഭാവിനി, ഭദ്ര (മംഗള) രൂപിണി, പ്രഭാ (തേജസ്) രൂപിണി; അവൾ സോമ-സൂര്യ-അഗ്നി രൂപങ്ങളായും ഭവിക്കുന്നു. സോമാത്മികയായി അവൾ ഔഷധികളെ പ്രസവിക്കുന്നു—കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ പുഷ്പ-ഫല-ലതാ-ഗുല്മ സ്വരൂപമായി, ഔഷധ-ഭേഷജ സ്വരൂപമായി, അമൃതരൂപമായി; ദേവന്മാർക്ക് മഹാസോമയാഗഫലം നൽകുന്നവൾ, അമൃതംകൊണ്ട് തൃപ്തി ജനിപ്പിക്കുന്നവൾ; ദേവന്മാരെ അന്നംകൊണ്ടും, പശുക്കളെ തൃണംകൊണ്ടും, ഓരോ ജീവജാലത്തെയും അതത്ഭക്ഷ്യത്താൽ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൾ.

Śakti (Māyā/Prakṛti as Brahman’s power; cosmic nourishment and manifestation)

Read More →

Verse 14

सूर्यादिसकलभुवनप्रकाशिनी दिवा च रात्रिः कालकलानिमेषमारभ्य घटिकाष्टयामदिवसवाररात्रिभेदेन पक्षमासर्त्वयनसंवत्सरभेदेन मनुष्याणां शतायुःकल्पनया प्रकाशमाना चिरक्षिप्रव्यपदेशेन निमेषमारभ्य परार्धपर्यन्तं का...

സൂര്യനിൽ ആരംഭിച്ച് സകല ഭുവനങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന അവൾ (ദേവി) ദിന-രാത്രി രൂപമാണ്; നിമേഷത്തിൽ ആരംഭിച്ച് അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, ഘടിക, യാമം, ദിവസം, വാരം, രാത്രി എന്നീ ഭേദങ്ങൾ; പക്ഷം, മാസം, ഋതു, അയനം, സംവത്സരം എന്നീ ഭേദങ്ങൾ; മനുഷ്യരുടെ ശതായുസ്സെന്ന പരമ്പരാഗത കണക്കുകൂട്ടലിലൂടെ—ദീർഘവും ക്ഷിപ്രവും (നീളം-ചുരുക്ക്) ആയ കാലമായി, നിമേഷത്തിൽ നിന്ന് പരാർദ്ധം വരെ—കാലചക്രം, ജഗച്ചക്രം മുതലായ രൂപങ്ങളിൽ ചക്രംപോലെ പരിവർത്തമാനയായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഇവയൊക്കെയും അതേ കാലത്തിന്റെ പ്രത്യേക വിഭജനങ്ങൾ—പ്രകാശസ്വരൂപവും കാലസ്വരൂപവും തന്നെയാണ്.

Kāla (time) as a manifestation of Śakti/Brahman; cosmic order (ṛta)

Read More →

Verse 15

अग्निरूपा अन्नपानादिप्राणिनां क्षुत्तृष्णात्मिका देवानां मुखरूपा वनौषधीनां शीतोष्णरूपा काष्ठेष्वन्तर्बहिश्च नित्यानित्यरूपा भवति॥१५॥

അഗ്നിരൂപയായി അവൾ അന്ന-പാനാദികളിൽ ആശ്രിതമായ പ്രാണികളിൽ ക്ഷുധയും തൃഷ്ണയും എന്ന സ്വഭാവമാണ്; ദേവന്മാരിൽ മുഖരൂപമാണ്; വനൗഷധികളിൽ ശീതവും ഉഷ്ണവും എന്ന രൂപമാണ്; കാഷ്ഠത്തിൽ അകത്തും പുറത്തും—നിത്യവും അനിത്യവും എന്ന രൂപങ്ങളായി അവൾ ഭവിക്കുന്നു.

Agni/Tejas as Śakti; prāṇa and yajña as cosmic exchange; māyā’s mutable forms grounded in an underlying power

Read More →

Verse 16

श्रीदेवी त्रिविधं रूपं कृत्वा भगवत्सङ्कल्पानुगुण्येन लोकरक्षणार्थं रूपं धारयति। श्रीरिति लक्ष्मीरिति लक्ष्यमाणा भवतीति विज्ञायते॥१६॥

ഭഗവാന്റെ സങ്കൽപ്പത്തിന് അനുസരിച്ച് ലോകസംരക്ഷണാർത്ഥം ശ്രീദേവി ത്രിവിധ രൂപം ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു. അവൾ ‘ശ്രീ’, ‘ലക്ഷ്മി’, കൂടാതെ ‘ലക്ഷ്യമാണാ’—സാധകർ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നവൾ—എന്നായി അറിയപ്പെടുന്നു॥१६॥

Māyā/Śakti as Brahman’s power (īśvara-saṅkalpa) manifesting for loka-saṃgraha; auspiciousness (śrī) as a soteriological principle

Read More →

Verse 17

भूदेवी ससागराम्भःसप्तद्वीपा वसुन्धरा भूरादिचतुर्दशभुवनानामाधाराधेया प्रणवात्मिका भवति॥१७॥

ഭൂദേവി—സമുദ്രജലങ്ങളോടുകൂടി സപ്തദ്വീപങ്ങളെ ധരിക്കുന്ന ഭൂമി—വസുന്ധരയാണ്. ഭൂ മുതലായ ചതുര്ദശ ഭുവനങ്ങളുടെ അവൾ ആധാരവും ആധേയവും ആയി, പ്രണവാത്മിക (ഓംകാരസ്വരൂപിണി) ആകുന്നു॥१७॥

Brahman as cosmic support (ādhāra) and immanence; Praṇava (Oṃ) as the essence of all worlds; Devī as the embodied cosmos

Read More →

Verse 18

नीला च मुखविद्युन्मालिनी सर्वौषधीनां सर्वप्राणिनां पोषणार्थं सर्वरूपा भवति॥१८॥

അവൾ നീലാ—മുഖത്തിൽ മിന്നലിന്റെ മാലപോലെ ദീപ്തിയുള്ളവൾ. സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുടെയും സർവ്വ ജീവികളുടെയും പോഷണാർത്ഥം അവൾ സർവ്വരൂപിണിയായി ഭവിക്കുന്നു॥१८॥

Jagat-kāraṇa and jagat-poṣaṇa (cosmic causality and sustenance); Devī as all-forms (sarvarūpā) indicating non-dual immanence

Read More →

Verse 19

समस्तभुवनस्याधोभागे जलाकारात्मिका मण्डूकमयीति भुवनाधारेति विज्ञायते॥१९॥

സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അധോഭാഗത്തിൽ, ജലാകാരസ്വരൂപിണിയായ ദേവി ‘മണ്ഡൂകമയി’ എന്നും ‘ഭുവനാധാര’—ലോകങ്ങളുടെ ആധാരശക്തി—എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു॥૧૯॥

Śakti as cosmic support (Ādhāra), Māyā/Prakṛti symbolism

Read More →

Verse 20

क्रियाशक्तिस्वरूपं हरेर्मुखान्नादः । तन्नादाद्बिन्दुः । बिन्दोरोङ्कारः । ओङ्कारात्परतो राम वैखानसपर्वतः । तत्पर्वते कर्मज्ञानमयीभिर्बहुशाखा भवन्ति॥२०॥

ഹരിയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ക്രിയാശക്തിസ്വരൂപമായ നാദം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ആ നാദത്തിൽ നിന്ന് ബിന്ദു, ബിന്ദുവിൽ നിന്ന് ഓങ്കാരം ജനിക്കുന്നു. ഓങ്കാരത്തിനപ്പുറം, ഹേ രാമാ, വൈഖാനസപർവ്വതം ഉണ്ട്; ആ പർവ്വതത്തിൽ കർമ്മ-ജ്ഞാനമയമായ അനേകം ശാഖകൾ വിരിയുന്നു॥૨૦॥

Nāda–Bindu–Oṃ genesis; Śabda as creative principle; Karma–Jñāna synthesis

Read More →

Verse 21

तत्र त्रयीमयं शास्त्रमाद्यं सर्वार्थदर्शनम् । ऋग्यजुःसामरूपत्वात्त्रयीति परिकीर्तिता । कार्यसिद्धेन चतुर्धा परिकीर्तिता । ऋचो यजूंषि सामानि अथर्वाङ्गिरसस्तथा । चातुर्होत्रप्रधानत्वाल्लिङ्गादित्रितयं त...

അവിടെ ത്രയീമയമായ ആദി ശാസ്ത്രം സർവ്വ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളെയും ദർശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഋഗ്, യജുസ്, സാമൻ എന്ന മൂന്നു രൂപങ്ങളുള്ളതിനാൽ അതിനെ ‘ത്രയീ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പ്രവർത്തനസിദ്ധിയനുസരിച്ച് അത് ചതുര്ധാ എന്നും പറയുന്നു: ഋക്കുകൾ, യജൂംഷികൾ, സാമങ്ങൾ, അതുപോലെ അഥർവാങ്ഗിരസം. ചാതുർഹോത്രം പ്രധാനം ആകയാൽ ലിംഗാദി ത്രിതയവും ‘ത്രയീ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അഥർവാങ്ഗിരസ രൂപം സാമ-ഋഗ്-യജുസ് സ്വഭാവമുള്ളതാണ്॥২১-২৩॥

Śruti as pramāṇa; unity of Veda (trayī/caturdhā) and integrative revelation

Read More →

Verse 22

तत्र त्रयीमयं शास्त्रमाद्यं सर्वार्थदर्शनम् । ऋग्यजुःसामरूपत्वात् त्रयीति परिकीर्तिता । कार्यसिद्धेन चतुर्धा परिकीर्तिता । ऋचो यजूंषि सामानि अथर्वाङ्गिरसस्तथा । चातुर्होत्रप्रधानत्वाल्लिङ्गादित्रितयं ...

അവിടെ ‘ത്രയീമയ’മായ ആദിശാസ്ത്രം സർവ്വപുരുഷാർത്ഥങ്ങളെയും അർത്ഥങ്ങളെയും ദർശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഋഗ്, യജുസ്, സാമൻ എന്ന രൂപം ഉള്ളതിനാൽ അതിനെ ‘ത്രയീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കർമ്മസിദ്ധിക്കായി അതിനെ ചതുര്വിധമായും പറയുന്നു—ഋക്‌വാക്യങ്ങൾ, യജുസ്‌മന്ത്രങ്ങൾ, സാമഗാനങ്ങൾ, അതുപോലെ അഥർവാംഗിരസും. ചാതുർഹോത്ര (നാലു പുരോഹിതകൃത്യങ്ങൾ) പ്രാധാന്യമാകയാൽ ലിംഗാദി ത്രിതയത്തിലൂടെ ‘ത്രയീ’ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; അഥർവാംഗിരസരൂപവും സാമ-ഋഗ്-യജുസ്സ്വഭാവമുള്ളതുതന്നെ.

Śruti-prāmāṇya and Veda-trayī/caturveda classification (authority and structure of revelation)

Read More →

Verse 23

तत्र त्रयीमयं शास्त्रमाद्यं सर्वार्थदर्शनम् । ऋग्यजुःसामरूपत्वात् त्रयीति परिकीर्तिता । कार्यसिद्धेन चतुर्धा परिकीर्तिता । ऋचो यजूंषि सामानि अथर्वाङ्गिरसस्तथा । चातुर्होत्रप्रधानत्वाल्लिङ्गादित्रितयं ...

അവിടെ ‘ത്രയീമയ’മായ ആദിശാസ്ത്രം സർവ്വപുരുഷാർത്ഥങ്ങളെയും അർത്ഥങ്ങളെയും ദർശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഋഗ്, യജുസ്, സാമൻ എന്ന രൂപം ഉള്ളതിനാൽ അതിനെ ‘ത്രയീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കർമ്മസിദ്ധിക്കായി അതിനെ ചതുര്വിധമായും പറയുന്നു—ഋക്‌വാക്യങ്ങൾ, യജുസ്‌മന്ത്രങ്ങൾ, സാമഗാനങ്ങൾ, അതുപോലെ അഥർവാംഗിരസും. ചാതുർഹോത്ര (നാലു പുരോഹിതകൃത്യങ്ങൾ) പ്രാധാന്യമാകയാൽ ലിംഗാദി ത്രിതയത്തിലൂടെ ‘ത്രയീ’ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; അഥർവാംഗിരസരൂപവും സാമ-ഋഗ്-യജുസ്സ്വഭാവമുള്ളതുതന്നെ.

Śruti taxonomy; unity of Vedic revelation across apparent divisions

Read More →

Verse 24