Adhyaya 19

Verse 1

राजोवाच । गृहीत्वा दक्षिणां दैत्यान्महाविष्णुर्जनार्दनः । चकार किं ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ദാനവരെ ദക്ഷിണയായി സ്വീകരിച്ച മഹാവിഷ്ണു ജനാർദനൻ എന്തു ചെയ്തു? എനിക്കു പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തം വലുതാണ്।

Verse 2

सारस्वत उवाच । एवं स्तुतः सुरैर्देवो गृहीत्वा मेदिनीं हरिः । बलिं निर्वासयामास संपूर्णे यज्ञकर्मणि । यज्ञांते दक्षिणां लब्ध्वा संपूर्णोऽभूदथाध्वरः

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഹരി ഭൂമിയെ കൈവശപ്പെടുത്തി; യജ്ഞകർമ്മം സമാപ്തമായപ്പോൾ ബലിയെ നിർവാസിതനാക്കി. യജ്ഞാന്തത്തിൽ ദക്ഷിണ ലഭിച്ചതോടെ ആ അധ്വരവും പൂർണ്ണമായി।

Verse 3

भगवानप्यसंपूर्णे तृतीये तु क्रमे विभुः । समभ्येत्य बलिं प्राह ईषत्प्रस्फुरिताधरः

മൂന്നാം പടി ഇനിയും അപൂർണ്ണമായിരുന്നിട്ടും സർവശക്തനായ ഭഗവാൻ ബലിയെ സമീപിച്ച് സംസാരിച്ചു; അവന്റെ അധരങ്ങൾ അല്പം വിറച്ചിരുന്നു।

Verse 4

ऋणे भवति दैत्येन्द्र बंधनं घोरदर्शनम् । त्वं पूरय पदं तन्मे नोचेद्बन्धं प्रतीच्छ भोः

ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! കടം ശേഷിച്ചാൽ ഭയങ്കരമായ ബന്ധനം വരും. എന്റെ ആ പടി പൂരിപ്പിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മഹാശയാ, ബന്ധനം സ്വീകരിക്ക।

Verse 5

तन्मुरारिवचः श्रुत्वा पुरो भूत्वा बलेः सुतः । बाणो वामनमाचष्टे तदा तं विश्वरूपिणम्

മുരാരിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബലിയുടെ പുത്രൻ ബാണൻ മുന്നോട്ട് വന്ന്, അപ്പോൾ വിശ്വരൂപിയായി നിന്ന വാമനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് സംസാരിച്ചു।

Verse 6

कृत्वा महीमल्पतरां वपुः कृत्वा तु वामनम् । पदत्रयं याचयित्वा विश्वरूपमगाः कथम्

ഭൂമിയെ ചെറുതാക്കി വാമനദേഹം ധരിച്ചു നീ മൂന്നു പാദങ്ങൾ യാചിച്ചു; പിന്നെ നീ എങ്ങനെ വിശ്വരൂപനായിത്തീർന്നു?

Verse 7

यदि तृतीयं क्रमणं याचसे जगदीश्वर । पुनर्वामनतां याहि बलिर्दास्यति तत्पदम्

ഹേ ജഗദീശ്വരാ, നീ മൂന്നാം പാദം യാചിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും വാമനരൂപത്തിലേക്ക് വരിക; ബലി ആ വാമനനേയ്ക്ക് തന്നെ ആ പാദം നൽകും.

Verse 8

यादृग्विधाय बलिना वामनायोदकं कृतम् । तत्तादृशाय दातव्यमथ किं विश्वरूपिणे

ബലി വാമനനുവേണ്ടി ചെയ്തതുപോലെ ഏതു വിധത്തിൽ ഉദകദാനം ചെയ്തുവോ, അതു അതേ സ്വഭാവമുള്ളവനേയ്ക്ക് തന്നേ നൽകണം; വിശ്വരൂപനു നൽകുന്നത് എന്തു ന്യായം?

Verse 9

भवत्कृतमिदं विश्वं विश्वस्मिन्वर्तते बलिः । छद्मना नैव गृह्णन्ति साधवो ये महेश्वर

ഹേ മഹേശ്വരാ, ഈ വിശ്വം നിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്; ബലി ഈ വിശ്വത്തിനുള്ളിലേയാണ്. സദ്ജനങ്ങൾ വഞ്ചനയാൽ ഒന്നും സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 10

जगदेतज्जगन्नाथ तावकं यदि मन्यसे । ज्ञात्वा बलिममर्यादं भवद्भक्तिपराङ्मुखम्

ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഈ സമസ്ത ലോകവും നിന്റേതാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ബലിയെ മര്യാദ ലംഘിക്കുന്നവനായി, നിന്റെ ഭക്തിയിൽ നിന്ന് വിമുഖനായവനായി അറിഞ്ഞ്…

Verse 11

कंठपाशेन निष्कास्य केन वै वार्यते भवान् । गोपालमन्यं कुरुते रक्षणाय च गोपतिः । सुतृणं चारयन्पूर्वो गोपः किं कुरुते तदा

നീ കഴുത്തിൽ പാശം ഇട്ട് അവനെ പുറത്താക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിന്നെ ആരാണ് തടയുക? ഗോപതി രക്ഷാർത്ഥം മറ്റൊരു ഗോപാലനെ നിയമിക്കുമ്പോൾ, മുൻ ഗോപാലൻ—നല്ല പുല്ല് മേയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവൻ—അപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?

Verse 12

इत्येवमुक्ते तेनाथ वचने बलिसूनुना । प्रोवाच भगवान्वाक्यमादिकर्ता जनार्दनः

ബലിയുടെ പുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആദികർത്താവായ ഭഗവാൻ ജനാർദനൻ ഈ വചനങ്ങളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 13

यान्युक्तानि वचांसीत्थं त्वया बालेन सांप्रतम् । तेषां त्वं हेतुसंयुक्तं शृणु प्रत्युत्तरं मम

ഹേ ബാലകാ! നീ ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ വചനങ്ങൾക്ക്, കാരണസഹിതവും ഉറച്ചതുമായ എന്റെ മറുപടി ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക.

Verse 14

पूर्वमुक्तस्तव पिता मया बाण पदत्रयम् । देहि मह्यं प्रमाणेन तदेतत्समनुष्ठितम्

ഹേ ബാണാ! മുമ്പ് ഞാൻ നിന്റെ പിതാവിനോട് ‘മൂന്ന് പടി’ ഭൂമി ചോദിച്ചിരുന്നു; അത് യഥാവിധി നടപ്പാക്കിയതാണെന്ന് യുക്തമായ തെളിവോടെ കാണിക്കൂ.

Verse 15

किं न वेत्ति प्रमाणं मे बलिस्तव पिता सुत । बलेरपि हितार्थाय कृतमेतत्पदत्रयम्

ഹേ പുത്രാ! നിന്റെ പിതാവായ ബലി എന്റെ യഥാർത്ഥ അളവ് അറിയുന്നില്ലേ? ഈ ‘മൂന്ന് പടി’ പ്രവർത്തി ബലിയുടെ തന്നെ ഹിതത്തിനായിട്ടാണ് ചെയ്തതു.

Verse 16

तस्माद्यन्मम बालेय त्वत्पित्रांऽबु करे महत् । दत्तं तेनास्य सुतले कल्पं यावद्वसिष्यति

അതുകൊണ്ട്, പ്രിയ ബാലകാ, നിന്റെ പിതാവ് ജലാർഘ്യത്തോടെ എന്റെ കൈയിൽ മഹാദാനം അർപ്പിച്ചതിനാൽ, അവൻ കല്പാന്തം വരെ സുതലത്തിൽ വസിക്കും.

Verse 17

गते मन्वन्तरे बाण श्राद्धदेवस्य साम्प्रतम् । सावर्णिके त्वागते च बलिरिन्द्रो भविष्यति

ഹേ ബാണാ, ശ്രാദ്ധദേവന്റെ നിലവിലെ മന്വന്തരമൊഴിഞ്ഞ് സാവർണിക മന്വന്തരം വന്നാൽ, ബലി ഇന്ദ്രനാകും.

Verse 18

इति प्रोक्त्वा बलिसुतं बाणं देवस्त्रिविक्रमः । प्रोवाच बलिमभ्येत्य वचनं मधुराक्षरम्

ഇങ്ങനെ ബലിയുടെ പുത്രനായ ബാണനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം ത്രിവിക്രമദേവൻ ബലിയെ സമീപിച്ച് മധുരവും സൌമ്യവുമായ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । अपूर्णदक्षिणे यागे गच्छ राजन्महातलम् । सुतलंनाम पातालं वस तत्र निरामयः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാജാവേ, യാഗദക്ഷിണ അപൂർണ്ണമായി; അതിനാൽ മഹാതലത്തിലേക്ക് പോകുക. ‘സുതല’ എന്ന പാതാളലോകത്തിൽ അവിടെ രോഗമില്ലാതെ വസിക്കൂ.

Verse 20

बलिरुवाच । सुतलस्थस्य मे नाथ कथं चरणयोस्तव । दर्शनं पूजनं भोगो निवसामि यथासुखम्

ബലി പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ, ഞാൻ സുതലത്തിൽ വസിക്കേണ്ടിവന്നാൽ, നിങ്ങളുടെ പാദദർശനം, പൂജ, കൂടാതെ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യാനുഭൂതി എനിക്ക് എങ്ങനെ ലഭിക്കും, ഞാൻ സമാധാനത്തോടെ വസിക്കുവാൻ?

Verse 21

श्रीभगवानुवाच । दैत्येन्द्र हदये नित्यं तावके निवसाम्यहम् । अतस्ते दर्शनं प्राप्तः पुनः स्थास्ये तवान्तिकम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! ഞാൻ നിത്യം നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നിനക്ക് എന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു; പിന്നെയും ഞാൻ നിന്റെ സമീപത്ത് തന്നെ നിലകൊള്ളും.

Verse 22

तथान्यमुत्सवं पुण्यं वृत्ते शक्रमहोत्सवे । दीपप्रतिपन्नामाऽसौ तत्र भावी महोत्सवः

ശക്ര (ഇന്ദ്ര) മഹോത്സവം കഴിഞ്ഞാൽ അവിടെ മറ്റൊരു പുണ്യോത്സവം ഉദിക്കും. ‘ദീപ-പ്രതിപന്നാ’ എന്ന നാമത്തിൽ ആ മഹോത്സവം ഭാവിയിൽ നടക്കും.

Verse 23

तत्र त्वां नरशार्दूला हृष्टाः पुष्टाः स्वलंकृताः । पुष्पदीपप्रदानेन अर्चयिष्यंति यत्नतः

അവിടെ, ഹേ നരശാർദൂലാ! ജനങ്ങൾ ഹർഷിതരായി, സമൃദ്ധരായി, അലങ്കൃതരായി പുഷ്പവും ദീപവും അർപ്പിച്ച് പരിശ്രമത്തോടെ നിന്നെ ആരാധിക്കും.

Verse 24

तत्रोत्सवः पुण्यतमो भविष्यति धरातले । तव नामांकितो दैत्य तेन त्वं वत्सरं सुखी

അവിടത്തെ ഉത്സവം ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും പുണ്യപ്രദമായിരിക്കും. ഹേ ദൈത്യാ! അത് നിന്റെ നാമത്തിൽ അങ്കിതമാകും; അതിനാൽ നീ ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം സുഖത്തോടെ ഇരിക്കും.

Verse 25

भविष्यसि नरा ये तु दृढभक्तिसहा न्विताः । त्वामर्चयन्ति विधिवत्तेऽपि स्युः सुखभागिनः

ദൃഢഭക്തിയോടെ വിധിപൂർവം നിന്നെ അർച്ചിക്കുന്നവർ അവരും സുഖത്തിന്റെ ഭാഗഭാക്കരാകും.

Verse 26

यथैव राज्यं भवतस्तु सांप्रतं तथैव सा भाव्यथ कौमुदीति । इत्येवमुक्त्वा मधुमदितीश्वरं निवासयित्वा सुतलं सभार्यकम्

“നിന്റെ രാജ്യം ഇപ്പോൾ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നതോ, അതുപോലെ ‘കൗമുദീ’ എന്ന ആ ഉത്സവവും ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞ് മധുമർദനന്റെ പ്രഭു ആ ദൈത്യേന്ദ്രനെ ഭാര്യാസഹിതം സുതലത്തിൽ പാർപ്പിച്ചു।

Verse 27

उर्वी समादाय जगाम तूर्णं स शक्रसद्मामरसंघजुष्टम् । दत्त्वा मघोने मधुजित्त्रिविष्टपं कृत्वा तु देवान्मखभागभोगिनः

ഭൂമിയുടെ ഭാരമേറ്റു അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ അമരസംഘങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്ന ശക്രന്റെ വസതിയിലേക്കു പോയി. പിന്നെ മധുജിത് നേടിയ ത്രിവിഷ്ടപം മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) ന് നൽകി, ദേവന്മാരെ യജ്ഞഭാഗഭോക്താക്കളാക്കി।

Verse 28

अन्तर्दधे विश्वपतिर्महेशः संपश्यतां वै वसुधाधिपानाम्

ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ നോക്കി നിൽക്കേ വിശ്വപതി മഹേശൻ അപ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 29

गृहीत्वेति बले राज्यं मनुपुत्रे नियोजितम् । द्वीपांतरे च ते दैत्याः प्रेषिताश्चाज्ञया स्वयम्

ഇങ്ങനെ ബലിയിൽ നിന്ന് രാജ്യം തിരിച്ചെടുത്തു മനുപുത്രനിൽ ഏല്പിച്ചു. ആ ദൈത്യന്മാരെയും സ്വയം കല്പനപ്രകാരം മറ്റൊരു ദ്വീപാന്തരത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 30

पातालनिलया ये तु ते तत्रैव निवेशिताः । देवानां परमो हर्षः संजातो बलिनिग्रहे

പാതാളനിവാസികളായവർ അവിടെയേ തന്നെ പാർപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ബലിയുടെ നിഗ്രഹത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് പരമാനന്ദം ജനിച്ചു।

Verse 31

निवासाय पुनश्चक्रे वामनो वामनो मनः । तत्र क्षेत्रे स्वनगरे वामनः स न्युवास ह

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വാമനൻ വീണ്ടും അവിടെ വസിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ, സ്വന്തം നഗരത്തിൽപോലെ, വാമനൻ നിശ്ചയമായും വസിച്ചു।

Verse 32

सारस्वत उवाच । प्रादुर्भावस्ते कथितो नरेन्द्र पुण्यः शुचिर्वामनस्याघहारी । स्मृते यस्मिन्संश्रुते कीर्तिते च पापं यायात्संक्षयं पुण्यमेति

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരേന്ദ്രാ! പാപഹാരിയായ വാമനഭഗവാന്റെ പുണ്യവും ശുദ്ധിയുമുള്ള പ്രാദുര്ഭാവം ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഇത് സ്മരിച്ചാലും, ശ്രവിച്ചാലും, കീർത്തിച്ചാലും പാപം ക്ഷയിച്ച് പുണ്യം ലഭിക്കും।

Verse 33

ईश्वर उवाच । इति सारस्वतवचः श्रुत्वा भोजः स भूपतिः । नमस्कृत्य मुनिश्रेष्ठं पूजयामास भक्तितः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സാരസ്വതന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട രാജാവ് ഭോജൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനെ നമസ്കരിച്ചു ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 34

ततो यथोक्तविधिना स भोजो नृपसत्तमः । वस्त्रापथक्षेत्र यात्रां परिवारजनैः सह । कृत्वा कृतार्थतां प्राप्तो जगामान्ते परं पदम्

പിന്നീട് നൃപശ്രേഷ്ഠനായ ഭോജൻ പറഞ്ഞവിധിപ്രകാരം കുടുംബജനങ്ങളോടുകൂടെ വസ്ത്രാപഥക്ഷേത്രയാത്ര നടത്തി. ഇങ്ങനെ കൃതാർത്ഥനായി അവസാനം പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 35

एतन्मया पुण्यतमं प्रभासक्षेत्रे च वस्रापथमीरितं ते । श्रुत्वा पठित्वा परया समेतो भक्त्या तु विष्णोः पदमभ्युपैति

പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെ വസ്ത്രാപഥത്തിന്റെ അത്യന്തം പുണ്യകരമായ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചു. പരമഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിച്ച് പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ വിഷ്ണുപദം പ്രാപിക്കും।

Verse 36

यथा पापानि धूयंते गंगावारिविगाहनात् । तथा पुराणश्रवणाद्दुरितानां विना शनम्

ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ, പുരാണശ്രവണത്താൽ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ നാശം ക്രമേണ സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 37

इदं रहस्यं परमं तवोक्तं न वाच्यमेतद्धरिभक्तिवर्जिते । द्विजस्य निन्दानिरतेऽतिपापे गुरावभक्ते कृतपापबुद्धौ

ഇത് നിങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്ത പരമ രഹസ്യം; ഹരിഭക്തിയില്ലാത്തവനോട് പറയരുത്. ബ്രാഹ്മണനിന്ദയിൽ രതനായ അതിപാപിയോടും, ഗുരുവിൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവനോടും, പാപബുദ്ധിയുള്ളവനോടും പറയരുത്।

Verse 38

इदं पठेद्यो नियतं मनुष्यः कृतभावनः । तस्य भक्तिः शिवे कृष्णे निश्चला जायते धुवम्

നിയമത്തോടെ, ഏകാഗ്രഭാവത്തോടെ, ഇതു നിത്യം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന് ശിവനോടും കൃഷ്ണനോടും അചഞ്ചലമായ ഭക്തി നിശ്ചയമായി ഉദിക്കുന്നു।

Verse 39

तद्भक्त्या सकलानर्थान्प्राप्नोति पुरुषोत्तमः । पुराणवाचिने दद्याद्गोभूस्वर्णविभूषणम्

ആ ഭക്തിയാൽ ഭക്തൻ എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു. പുരാണം വാചിക്കുന്നവന് ഗോ, ഭൂമി, സ്വർണം, ആഭരണങ്ങൾ മുതലായ ദാനങ്ങൾ നൽകണം।

Verse 40

वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं कुर्वन्दारिद्र्यमाप्नुयात् । त्रिःकृत्वा प्रपठञ्छृण्वंन्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ധനത്തിൽ കഞ്ഞിത്തനം ചെയ്യരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ ദാരിദ്ര്യം പ്രാപിക്കും. എന്നാൽ ഇത് മൂന്നു പ്രാവശ്യം പാരായണം ചെയ്ത് ശ്രവിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും।