Adhyaya 87

Verse 1

ईश्वर उवाच । एवं कृत्वा नरो यात्रां सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । ततो गच्छेन्महादेवि रुद्रानेकादश क्रमात्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ യഥാവിധി ശ്രദ്ധയോടെ യാത്ര നിർവഹിച്ച ശേഷം, ഹേ മഹാദേവീ, മനുഷ്യൻ തുടർന്ന് ക്രമമായി ഏകാദശ രുദ്രന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകണം.

Verse 2

प्रभासक्षेत्रमध्यस्थान्महापातकनाशनान् । यदेकादशधा पापमर्जितं मनुजैः पृथक्

പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മഹാപാതകനാശകർ (തീർത്ഥങ്ങൾ/ദേവതകൾ) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; മനുഷ്യർ വേർവേറായി സമ്പാദിച്ച പാപം যেন ഏകാദശവിധമായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 3

तदेकादशरुद्राणां पूजनात्क्षयमेष्यति । संक्रांतावयने वापि चंद्रसूर्यग्रहेऽथवा

ആ (സഞ്ചിത പാപം) ഏകാദശ രുദ്രന്മാരുടെ പൂജനയാൽ ക്ഷയിക്കും—സംക്രാന്തിയിൽ, അയനകാലത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രഗ്രഹണമോ സൂര്യഗ്രഹണമോ നടക്കുന്ന വേളയിൽ.

Verse 4

अन्यासु पुण्यतिथिषु सम्यग्भावेन भावितः । पूजयेदानुपूर्व्येण रुद्रैकादशकं क्रमात्

മറ്റു പുണ്യതിഥികളിലും, സമ്യക് ഭാവത്തിൽ ഭാവിതനായി, ക്രമാനുസൃതമായി വിധിപൂർവ്വം ഏകാദശ രുദ്രന്മാരെ പൂജിക്കണം।

Verse 5

तेषां नामानि वक्ष्यामि यान्यतीतानि मे पुरा । आद्ये कृतयुगे तानि शृणु देवि यथार्थतः

അവരുടെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അവ പുരാതന അതീതത്തിൽ മുമ്പേ എനിക്ക് അറിയപ്പെട്ടവ. ദേവീ, ആദ്യം കൃതയുഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ആ നാമങ്ങൾ യഥാർത്ഥമായി ശ്രവിക്കൂ।

Verse 6

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः । वृषाकपिश्च शंभुश्च कपर्दी चापराजितः

അജൈകപാദ്, അഹിർബുധ്ന്യ, വിരൂപാക്ഷ, റൈവത; ഹര, ബഹുരൂപ; ത്ര്യമ്പക, സുരേശ്വര; വൃഷാകപി, ശംഭു; കപർദീ, അപരാജിത—ഇവയാണ് (അവരുടെ) നാമങ്ങൾ।

Verse 7

आदौ कृतयुगे देवि त्रेतायां द्वापरेऽपि च । कलौ युगे तु संप्राप्ते जातं नामांतरं पुनः

ദേവീ, ആദിയിൽ കൃതയുഗത്തിലും, ത്രേതാ-ദ്വാപരയുഗങ്ങളിലും ഇതേ നാമങ്ങളായിരുന്നു; എന്നാൽ കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ വീണ്ടും നാമാന്തരം ഉദിച്ചു।

Verse 8

एकादशधा रुद्राणां तानि ते वच्मि सांप्रतम् । भूतेशो नीलरुद्रश्च कपाली वृषवाहनः

ഇപ്പോൾ രുദ്രന്മാരുടെ ഏകാദശ വിഭജനത്തിലെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—ഭൂതേശ, നീലരുദ്ര, കപാലീ, വൃഷവാഹന।

Verse 9

त्र्यंबको घोरनामा च महाकालोऽथ भैरवः । मृत्युंजयोऽथ कामेशो योगेश इति कीर्तितः । एकादशैते रुद्रास्ते कथिताः क्रमशः प्रिये

ത്ര്യംബകൻ, ഘോരനാമൻ, മഹാകാലൻ, ഭൈരവൻ; കൂടാതെ മൃത്യുഞ്ജയൻ, കാമേശൻ, യോഗേശൻ—ഇങ്ങനെ അവർ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രിയേ, ഇവരാണ് ക്രമമായി പറഞ്ഞ ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ.

Verse 10

अनादिनिधना देवि भेदभिन्नास्तु ते पृथक् । एकादशस्वरूपेण पृथङ्नामप्रभेदतः

ദേവി, അവർ അനാദിയും നിധനരഹിതരുമാണ്; എങ്കിലും ഭേദങ്ങളാൽ അവർ വേർതിരിഞ്ഞവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഏകാദശ സ്വരൂപങ്ങളായി, വ്യത്യസ്ത നാമഭേദങ്ങളാൽ അവർ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 11

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि लिंगैकादशकक्रमम् । स्थानसीमाप्रभेदेन माहात्म्योत्पत्तिकारणैः

ദേവി പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ഏകാദശ ലിംഗങ്ങളുടെ ക്രമം വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക; സ്ഥാന-സീമാഭേദങ്ങളോടുകൂടി, അവയുടെ മഹാത്മ്യം ഉദ്ഭവിക്കുന്ന കാരണങ്ങളും പറയുക.

Verse 12

कथं पूज्यानि तानीश के मंत्राः को विधिः स्मृतः । कस्मिन्पर्वणि काले वा सर्वं विस्तरतो वद

ഹേ ഈശ, അവയെ എങ്ങനെ പൂജിക്കണം? ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ, ഏത് വിധിയാണ് സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്? ഏത് പർവ്വത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഏത് സമയത്ത്—എല്ലാം വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 13

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम् । सोमनाथादितः कृत्वा सिद्धिनाथादिकारणम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവി, കേൾക്കുക; പാപനാശകമായ ഒരു രഹസ്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. സോമനാഥനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, സിദ്ധിനാഥാദികളുടെ കാരണതത്ത്വത്തോടുകൂടി.

Verse 14

यच्छ्रुत्वा मुच्यते जंतुः पातकैः पूर्वसंचितैः । ये चैकादश रुद्रा वै तव प्रोक्ता मया प्रिये

ഇതു ശ്രവിച്ചാൽ ജീവൻ മുൻസഞ്ചിത പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു. പ്രിയേ, ആ ഏകാദശ രുദ്രന്മാരെ ഞാൻ നിശ്ചയമായി നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 15

दश ते वायवः प्रोक्ता आत्मा चैकादशः स्मृतः । तेषां नामानि वक्ष्यामि वायूनां शृणु मे क्रमात्

പത്ത് വായുക്കൾ (പ്രാണവായുക്കൾ) ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആത്മാവ് പതിനൊന്നാമതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇനി അവയുടെ നാമങ്ങൾ പറയും—എന്റെ ക്രമത്തിൽ വായുക്കളെ ശ്രവിക്കൂ.

Verse 16

प्राणोऽपानः समानश्च ह्युदानो व्यान एव च । नागश्च कूर्मः कृकलो देवदत्तो धनंजयः

പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ; കൂടാതെ നാഗൻ, കൂർമൻ, കൃകലൻ, ദേവദത്തൻ, ധനഞ്ജയൻ.

Verse 17

आत्मा चेति क्रमाज्ज्ञेया रुद्राधिपतयः क्रमात् । तेषां यात्रां क्रमाद्वक्ष्ये सर्वप्राणिहिताय वै

അടുത്തതായി ക്രമത്തിൽ ‘ആത്മാവ്’ അറിയേണ്ടതാണ്; അതുപോലെ ക്രമാനുസാരമായി രുദ്രരൂപ അധിപതികളെയും. സർവ്വജീവികളുടെ ഹിതാർത്ഥം അവരുടെ യാത്രാമാർഗം ഞാൻ ക്രമമായി വിവരിക്കും.

Verse 18

रुद्राणामादिदेवोऽसौ पूर्वं सोमेश्वरः प्रिये । भूतेश्वरेति नाम्ना वै पूजयेत्तं विधानतः

പ്രിയേ, അദ്ദേഹം രുദ്രന്മാരിൽ ആദിദേവനാണ്; മുൻപ് ‘സോമേശ്വരൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. ‘ഭൂതേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തെ പൂജിക്കണം.

Verse 19

राजोपचारयोगेन श्रद्धापूतेन चेतसा । पंचामृतेन संस्नाप्य सद्योजातेन पूजयेत्

രാജോപചാരങ്ങളോടെ, ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ ചിത്തത്തോടെ, പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് (ലിംഗത്തെ) അഭിഷേകം ചെയ്ത്, സദ്യോജാത മന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം।

Verse 20

पुष्पैर्मनोहरैर्भक्त्या ध्यात्वा देवं सदाशिवम् । त्रिभिः प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं प्रणिपत्य च

മനോഹര പുഷ്പങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ അർപ്പിച്ച്, ദേവൻ സദാശിവനെ ധ്യാനിച്ച്, മൂന്നു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, പിന്നെ സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 21

रुद्रैकादशयात्रार्थी निर्विघ्नार्थं व्रजेत्ततः । भूतेश्वरेति यन्नाम प्रोक्तं तत्ते ब्रवीम्यहम्

ഏകാദശ രുദ്രയാത്ര ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, നിർവിഘ്നതയ്ക്കായി പിന്നെ അവിടേക്ക് പോകണം। ‘ഭൂതേശ്വര’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ച ആ നാമം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 22

महदादि विशेषांतं भूतजालं यदीरितम् । पंचविंशति संख्याकं तेषामीशो यतः स्मृतः

മഹത് മുതൽ വിശേഷം (തന്മാത്ര/ഭൂതം) വരെ പറയപ്പെട്ട തത്ത്വസമൂഹം ഇരുപത്തിയഞ്ച് എണ്ണമാണ്; കാരണം അവയുടെ ഈശ്വരനായി അദ്ദേഹം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 23

तेन भूतेश्वरेत्युक्तं नाम तस्य पुरा किल । पंचविंशतितत्त्वानि ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

അതുകൊണ്ട് പുരാതനകാലത്ത് തീർച്ചയായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമം ‘ഭൂതേശ്വര’ എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു। ഇരുപത്തിയഞ്ച് തത്ത്വങ്ങൾ അറിഞ്ഞാൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കാം।

Verse 24

भूतेशरुद्रं संपूज्य गच्छेद्वै मुक्तिमव्ययाम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तमादि रुद्रस्य कीर्तनम् । कीर्तनीयं द्विजातीनां कीर्तितं पुण्यवर्द्धनम्

ഭൂതേശ്വര-രുദ്രനെ സമ്യകമായി സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായി അവ്യയമായ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആദിരുദ്രന്റെ കീർത്തനം സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിച്ചു. ഇത് ദ്വിജാതികൾ കീർത്തിക്കേണ്ടത്; കീർത്തിച്ചാൽ പുണ്യം വർധിക്കുന്നു.

Verse 87

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये भूतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യവും ഏകാദശരുദ്രമാഹാത്മ്യവും ഉൾപ്പെടുന്ന ‘ഭൂതേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന എൺപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.