Adhyaya 37

Verse 1

देव्युवाच । किमर्थं कंकणं देव क्षिप्यते लवणांभसि । तस्या पुण्यं न पूर्वोक्तं यथावद्वक्तुमर्हसि

ദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവാ, കങ്കണം ലവണജലമായ സമുദ്രത്തിൽ എന്തുകൊണ്ട് എറിയപ്പെടുന്നു? അതിന്റെ പുണ്യം മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടില്ല; യഥാവിധി സത്യതത്ത്വമായി വിശദീകരിക്കണം।

Verse 2

के मंत्राः किं विधानं तत्कस्मिन्काले महत्फलम् । किं पुराभूच्च तद्वृत्तं भगवन्कंकणाश्रितम्

ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ, എന്ത് വിധാനം, ഏത് കാലത്ത് അതിന് മഹാഫലം ലഭിക്കുന്നു? കൂടാതെ, ഹേ ഭഗവൻ, ആ കങ്കണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുരാതന വൃത്താന്തം എന്താണ്?

Verse 3

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महीपालो बृहद्रथ इति श्रुतः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना चेंदुमती प्रिया

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പുരാതനകാലത്ത് ബൃഹദ്രഥൻ എന്ന പ്രസിദ്ധനായ മഹീപാലൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ പ്രിയഭാര്യ ഇന്ദുമതി എന്ന പേരുള്ള സാദ്വി, പതിവ്രതയായിരുന്നു.

Verse 4

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च किंनरी । तादृग्रूपा महादेवि यादृशी सा सुमध्यमा

അവൾ ദേവിയുമല്ല, ഗന്ധർവകന്യയുമല്ല, അസുരിയുമല്ല, കിന്നരിയുമല്ല; എങ്കിലും, ഹേ മഹാദേവീ, ആ സുമധ്യമയ്ക്ക് അവരുടെ പോലെയുള്ള അപൂർവ സൗന്ദര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 5

शीलरूपगुणोपेता नित्यं सा तु पतिवता । सर्वयोषिद्गुणैर्युक्ता यथा साध्वी ह्यरुन्धती

ശീലം, രൂപം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നയായ അവൾ നിത്യവും പതിവ്രതയായിരുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ സകല സദ്ഗുണങ്ങളാലും യുക്തയായ അവൾ സാദ്വി അരുന്ധതിയെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 6

प्रधान हस्रस्य सौभाग्यमदगर्विता । न विना स तया रेमे मुहूर्त्तमपि पार्थिवः

സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ മദത്തിൽ ഗർവിതയായ അവൾ സ്ത്രീകളിൽ അഗ്രഗണ്യയായിരുന്നു. അവളില്ലാതെ രാജാവ് ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും ആനന്ദിച്ചില്ല.

Verse 7

एकदा तस्यराजर्षेरर्द्धासनगता सती । यावत्तिष्ठति राजेंद्रमृषिस्तावदुपागतः । कण्वो नाम महातेजास्तपस्वी वेदपारगः

ഒരിക്കൽ ആ രാജർഷിയുടെ സതിയായ റാണി അർദ്ധാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അതേസമയം രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് ഒരു ഋഷി എത്തി. അദ്ദേഹം കണ്വൻ എന്ന മഹാതേജസ്വിയായ തപസ്വി, വേദപാരംഗതൻ ആയിരുന്നു.

Verse 8

तमागतमथो दृष्ट्वा सहसोत्थाय पार्थिवः । पूजां कृत्वा यथान्यायं दत्त्वा चार्घ्यमनुत्तमम्

അവൻ വന്നെത്തുന്നതു കണ്ട രാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു. വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്ത് അത്യുത്തമമായ അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു.

Verse 9

सुखासीनं ततो मत्वा विश्रांतं मुनिपुंगवम् । आपृच्छत्कुशलं राजा स सर्वं चान्वमोदयत्

പിന്നീട് മുനിപുങ്ഗവൻ സുഖാസീനനായി വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ട രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുശലം ചോദിച്ചു; ഋഷി എല്ലാറ്റിനും പ്രസന്നമായി സമ്മതിച്ചു.

Verse 10

ततो धर्मकथां चक्रे स ऋषिर्नृपसन्निधौ

അതിനുശേഷം ആ ഋഷി രാജസന്നിധിയിൽ ധർമ്മകഥ പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 11

ततः कथावसाने सा भार्या तस्य महीपतेः । अब्रवीदमृतं वाक्यं कृतांजलिपुटा सती

പിന്നീട് കഥ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ മഹീപതിയുടെ സതിയായ ഭാര്യ കൈകൂപ്പി അമൃതസമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 12

इन्दुमत्युवाच । त्वं वेत्सि भगवन्सर्वमतीतानागतं विभो । पृच्छे त्वां कौतुकाविष्टा तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि

ഇന്ദുമതി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ വിഭോ! നിങ്ങൾ ഭൂതവും ഭാവിയും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം അറിയുന്നു. കൗതുകത്തിൽ ആകുലയായി ഞാൻ നിങ്ങളോട് ചോദിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദയവായി ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 13

अन्यदेहोद्भवं कर्म मम सर्वं प्रकीर्त्तय । ईदृशं मम सौभाग्यं पतिर्देवसुतोपमः

എന്റെ മുൻദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച എന്റെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും എനിക്കു പ്രസ്താവിച്ചുതരിക. ദേവപുത്രസമനായ ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ച ഇത്തരമൊരു സൗഭാഗ്യം എനിക്കെങ്ങനെ?

Verse 14

सौभाग्यं पतिदेवत्वं शीलं त्रैलोक्यविश्रुतम् । किं प्रभावो व्रतस्यैष उताहोपोषितस्य वा

ഈ സൗഭാഗ്യം, ഭർത്താവിനെ ദേവനായി കരുതുന്ന ഭക്തി, ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ ഈ ശീലം—ഇതിന്റെ കാരണം എന്ത്? ഇത് വ്രതത്തിന്റെ പ്രഭാവമോ, ഉപവാസത്തിന്റെ ഫലമോ?

Verse 15

दानस्य वा मुनिश्रेष्ठ यन्मे सौभाग्यमुत्तमम् । वशो राजा महाबाहुर्मम वाक्यानुगः सदा

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ദാനത്തിന്റെ ഫലത്താലോ എനിക്ക് ഈ ഉത്തമ സൗഭാഗ്യം ലഭിച്ചത്—മഹാബാഹുവായ രാജാവ് എപ്പോഴും എന്റെ വശത്തിൽ നിന്ന് എന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കുന്നതുപോലെ?

Verse 16

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

ഇതെല്ലാം എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തം വലുതാണ്.

Verse 17

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा च सुचिरं मुनिः । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं कण्वो वेदविदां वरः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനി ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ വേദവിദാം വരനായ കണ്വൻ പുഞ്ചിരിയോടെ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 18

कण्व उवाच । शृणु राज्ञि प्रवक्ष्यामि अन्यदेहोद्भवं तव । न रोषश्च त्वया कार्यो लज्जा वापि सुमध्यमे

കണ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജ്ഞീ, കേൾക്കുക; നിന്റെ മുൻദേഹത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വൃത്താന്തം ഞാൻ പറയും. ഹേ സുമധ്യമേ, നീ കോപിക്കരുത്; ലജ്ജിക്കയും അരുത്.

Verse 19

त्वमासीदन्यदेहे तु आभीरी पंचभर्तृका । सौराष्ट्रविषये हीना देवं सोमेश्वरं गता

മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ നീ അഞ്ചു ഭർത്താക്കളുള്ള ആഭീരീ സ്ത്രീയായിരുന്നു. സൗരാഷ്ട്രദേശത്ത് ദീനാവസ്ഥയിലായിരുന്നിട്ടും നീ ദേവൻ സോമേശ്വരൻ (സോമനാഥൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു.

Verse 20

ततः स्नातुं प्रविष्टा च सागरे लवणांभसि । हता कल्लोलमालाभिर्विह्वलत्वमुपागता

പിന്നീട് സ്നാനത്തിനായി അവൾ ലവണജലമുള്ള സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. തിരമാലകളുടെ തുടർച്ചയായ അടികളാൽ അവൾ വ്യാകുലയായി വിഹ്വളയായി.

Verse 21

तव हस्ताच्च्युतं तत्र हैमं कंकणमेव च । नष्टं समुद्रसलिले पश्चात्तापस्तु ते स्थितः

അവിടെ നിന്റെ കൈയിൽ നിന്നു സ്വർണ്ണകങ്കണം വഴുതി വീണു സമുദ്രജലത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം നിന്നെ ആഴമുള്ള പശ്ചാത്താപം പിടികൂടി.

Verse 22

अथ कालेन महता पंचत्वं त्वमुपागता । दशार्णाधिपतेर्गेहे ततो जातासि सुन्दरि

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നീ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഹേ സുന്ദരീ, നീ ദശാർണാധിപതിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 23

बृहद्रथेन चोढासि कंकणस्य प्रभा वतः । न व्रतं न तपो दानं त्वया चीर्णं पुरा शुभे

ഹേ ശുഭേ! നീ ബൃഹദ്രഥനോടു വിവാഹിതയായത് ആ കങ്കണത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ. മുമ്പ് നീ വ്രതവും തപസ്സും ദാനവും ഒന്നും അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നില്ല.

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तच्छ्रुत्वा सा विशालाक्षी त्रपयाऽधो मुखी तथा । आसीत्तूष्णीं तदा देवी श्रुत्वा वाक्यं च तादृशम्

‘നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു.’ അത് കേട്ട വിശാലനയനയായ അവൾ ലജ്ജയാൽ മുഖം താഴ്ത്തി; അത്തരം വാക്കുകൾ കേട്ട രാജ്ഞിദേവി അപ്പോൾ മൗനമായി നിന്നു.

Verse 25

एवं निवेद्य स मुनी राजपत्नीं वरानने । जगाम भवनं स्वं च आमंत्र्य वसुधाधिपम्

ഇങ്ങനെ വരാനനയായ രാജപത്നിയോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു, മുനി വസുധാധിപൻ (രാജാവ്)നോട് വിട വാങ്ങി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 26

ज्ञात्वा फलं कंकणस्य मुनेस्तस्य प्रभावतः । गत्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा च लवणांभसि

ആ മുനിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ കങ്കണത്തിന്റെ ഫലം അറിഞ്ഞ് അവൾ സോമേശ്വര ദേവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ലവണജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 27

प्राक्षिपत्कंकणं तत्र प्रतिवर्षं महाप्रभे । ततो देवत्वमापन्ना प्रभावात्तस्य भामिनि

അവിടെ, ഹേ മഹാപ്രഭേ, അവൾ ഓരോ വർഷവും ആ കങ്കണം അവിടെ വിസർജിച്ചു. ഹേ ഭാമിനി, അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൾ ദേവത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 28

ईश्वर उवाच । एष प्रभावः सुमहान्कंकणस्य प्रकीर्तितः । सर्वकामप्रदो देवि सर्वपापप्रणाशनः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, കങ്കണത്തിന്റെ അതിമഹത്തായ പ്രഭാവം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് സർവകാമപ്രദവും സർവപാപനാശകനുമാണ്।

Verse 37

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये कंकणमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ സോമേശ്വരമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘കങ്കണമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന മുപ്പത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।