Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

नाड्यैकया मृकण्डस्तु ध्यानयोगाद्वरानने । तत्रैव स्थापितं लिंगं मार्कंडेश्वरनामतः । सर्वपापोपशमनं दर्शनात्पूजनादपि

Transliteration

nāḍyaikayā mṛkaṇḍastu dhyānayogādvarānane | tatraiva sthāpitaṃ liṃgaṃ mārkaṃḍeśvaranāmataḥ | sarvapāpopaśamanaṃ darśanātpūjanādapi

Translation

ഹേ വരാനനേ! മൃകണ്ഡൻ ധ്യാനയോഗബലത്താൽ ഒരു നാഡീ-ക്ഷണത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അവിടെ മാർകണ്ഡേശ്വരനാമക ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അതിന്റെ ദർശനവും പൂജയും സർവ്വപാപങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു.

Word by Word

• नाड्या: by (means of) a nāḍī
• नाड्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नाडी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन

• एकया: with one (single)
• एकया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन; संख्याविशेषणम्

• मृकण्डः: Mṛkaṇḍa
• मृकण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृकण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)

• ध्यानयोगात्: through the yoga of meditation
• ध्यानयोगात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: ध्यान-योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th); एकवचन; तत्पुरुषः (ध्यानस्य योगः)

• वरानने: O fair-faced one
• वरानने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर-आनना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति; एकवचन; कर्मधारयः (वरा आनना यस्याः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (there)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (indeed/just)

• स्थापितम्: installed
• स्थापितम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु √स्था)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘placed/installed’

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• मार्कण्डेश्वरनामतः: by the name ‘Mārkaṇḍeśvara’
• मार्कण्डेश्वरनामतः: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मार्कण्ड-ईश्वर-नामतः (प्रातिपदिक/अव्यय)
• Form: अव्यय; तद्धितान्त ‘नामतः’ (from the name/known as); तत्पुरुषसमासः (मार्कण्डेश्वर-नामतः)

• सर्वपापोपशमनम्: the pacification of all sins
• सर्वपापोपशमनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व-पाप-उपशमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषां पापानाम् उपशमनम्)

• दर्शनात्: from seeing (it)
• दर्शनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति; एकवचन

• पूजनात्: from worshipping (it)
• पूजनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पूजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति; एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mārkaṇḍeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī) / audience of the māhātmya

Visual Art Cues

Scene: Sage Mṛkaṇḍa in deep dhyāna; a liṅga manifests/stands established in Prabhāsa; devotees approach for darśana and pūjā as a luminous aura suggests pāpa-śamana.

Characters & Entities

• Mṛkaṇḍa
• Mārkaṇḍeśvara
• Liṅga
• Mahādevī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa teaches that realized sages sanctify geography, and that darśana and pūjā at such liṅgas are potent means of purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mārkaṇḍeśvara liṅga shrine in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (reverent viewing) and pūjā (worship) of the Mārkaṇḍeśvara liṅga are stated as sin-pacifying acts.