Adhyaya 30

Verse 1

देव्युवाच । स्नात्वा तत्राग्नितीर्थेषु कं देवं पूर्वमर्च्चयेत् । निर्विघ्ना जायते येन यात्रा नृणां सुरेश्वर । तन्मे यात्राविधानं तु यथावद्वक्तुमर्हसि

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ സുരേശ്വരാ! അവിടെ അഗ്നിതീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം ആദ്യം ഏത് ദേവനെ ആരാധിക്കണം, അതുവഴി മനുഷ്യരുടെ തീർത്ഥയാത്ര നിർവിഘ്നമാകുന്നു? അതിനാൽ യാത്രാവിധാനം യഥാവിധി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരണമേ.

Verse 2

ईश्वर उवाच । एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वार्घ्यं च महोदधौ । संपूज्य गंधपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पावलेपनैः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് മഹാസമുദ്രത്തിൽ അർഘ്യം അർപ്പിച്ച ശേഷം, സുഗന്ധം, പുഷ്പം, വസ്ത്രം, പുഷ്പലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം।

Verse 3

हिरण्मयं यथाशक्त्या प्रक्षिपेत्तत्र कंकणम् । ततः पितॄंस्तर्पयित्वा गच्छेद्देवं कपर्दिनम्

ശക്തിയനുസരിച്ച് അവിടെ സ്വർണമയ കങ്കണം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്ത് ജടാധാരിയായ കപർദിൻ ദേവൻ (ശിവൻ) അടുക്കൽ പോകണം।

Verse 4

पुष्पैर्धूपैस्तथा गन्धैर्वस्त्रैः संपूज्य भक्तितः । गणानां त्वेति मन्त्रेण अर्घ्यं चास्मै निवेदयेत्

പുഷ്പം, ധൂപം, സുഗന്ധം, വസ്ത്രം എന്നിവകൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ സമ്യക് പൂജ ചെയ്ത്, ‘ഗണാനാം ത്വേ…’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ അവനു അർഘ്യം നിവേദിക്കണം।

Verse 5

शूद्राणामथ देवेशि मंत्रश्चाष्टाक्षरः स्मृतः । तत्र सोमेश्वरं गच्छेद्देवं पापहरं परम्

ഹേ ദേവേശി! ശൂദ്രർക്കായി അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രം നിർദ്ദേശിച്ചതായി സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. തുടർന്ന് അവിടെ പാപഹരനായ പരമദേവൻ സോമേശ്വരനെ ദർശിക്കാൻ പോകണം।

Verse 6

स्नापयित्वा विधानेन जपेच्च शतरुद्रियम् । तथा रुद्रान्सपञ्चांगास्तथान्या रुद्रसंहिताः

വിധിപ്രകാരം (ദേവതയെ) സ്നാപനം ചെയ്ത് ശതരുദ്രീയം ജപിക്കണം; അതുപോലെ പഞ്ചാംഗസഹിതമായ രുദ്രമന്ത്രങ്ങളും മറ്റു രുദ്രസംഹിതകളും പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 7

स्नापयेत्पयसा चैव दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्

ഭഗവാനെ പാലാൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, നെയ്യ് ചേർത്ത തൈരാലും അഭിഷേകം ചെയ്യണം. തേനും കരിമ്പിൻ നീരും കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്ത്, കുങ്കുമം കൊണ്ട് ലേപനം ചെയ്യണം.

Verse 8

कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभियुतेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पूज्यं संपूजयेत्ततः

പിന്നീട് കർപ്പൂരം, ഉശീരം ചേർത്തതും കസ്തൂരി യുക്തവുമായ സുഗന്ധ ചന്ദനത്താൽ പൂജ്യനായ പ്രഭുവിനെ സമ്യകമായി പൂജിക്കണം.

Verse 9

धूपैर्बहुविधैर्देवं धूपयित्वा यथाविधि । वस्त्रैः संवेष्टयेत्पश्चाद्दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम्

വിധിപൂർവ്വം പലവിധ ധൂപങ്ങളാൽ ദേവനെ ധൂപിച്ച്, തുടർന്ന് വസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, അത്യുത്തമ നൈവേദ്യം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 10

आरार्तिकं ततः कृत्वा नृत्यं कुर्याद्यथेच्छया । अष्टांगं प्रणिपत्यैवं गीतवाद्यादिकं ततः

പിന്നീട് ആരാർത്തികം നടത്തി, ഇഷ്ടാനുസരണം നൃത്തം ചെയ്യാം. അഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഗീത-വാദ്യാദികളാൽ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കണം.

Verse 11

धर्मश्रवणसंयुक्तं कार्यं प्रेक्षणकं विभोः । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यस्तपस्विभ्यश्च शक्तितः

ധർമ്മശ്രവണത്തോടുകൂടിയ പ്രഭുവിന്റെ പവിത്ര പ്രേക്ഷണകം (ധാർമ്മിക പരിപാടി) നടത്തണം. തുടർന്ന് ശേഷിയനുസരിച്ച് ദ്വിജന്മാർക്കും തപസ്വികൾക്കും ദാനം നൽകണം.

Verse 12

दीनांधकृपणेभ्यश्च दानं कार्पटिकेषु च । वृषभस्तत्र दातव्यः प्रवृत्ते क्रूरकर्मणि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि भामिनि

ദീനരും അന്ധരും കൃപണരും ദരിദ്രഭിക്ഷുക്കളും ആയവർക്കു യഥാശക്തി ദാനം ചെയ്യണം. ആ സ്ഥലത്ത് ക്രൂരകർമ്മപ്രവൃത്തി ഉയരുമ്പോൾ വൃഷഭദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; തുടർന്ന്, ഹേ സുന്ദരീ, ആ ദിനത്തിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 13

यस्मिन्नहनि पश्येत देवं सोमेश्वरं नरः । सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

മനുഷ്യൻ ഏത് ദിനത്തിൽ സോമേശ്വരദേവനെ ദർശിക്കുമോ, ആ തിഥി ഭക്തിപരർ ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം ഉപവാസത്തോടെ ആചരിക്കണം.

Verse 14

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तथा च सर्वतीर्थानां सकलं लभते फलम्

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ മനുഷ്യജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; അതുപോലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സമ്പൂർണ്ണ പുണ്യഫലവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 15

उद्धरेत्पितृवर्गं च मातृवर्गं च भामिनि । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्धक्ये यौवनेऽपि वा

ഹേ സുന്ദരീ, അവൻ പിതൃവംശത്തെയും മാതൃവംശത്തെയും രണ്ടിനെയും ഉദ್ಧരിക്കുന്നു; ബാല്യത്തിൽ, യൗവനത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ വാർദ്ധക്യത്തിൽ ചെയ്ത ഏതു പാപമായാലും—

Verse 16

क्षालयेच्चैव तत्सर्वं दृष्ट्वा सोमेश्वरं नरः । न दुःखितो न दारिद्रो दुर्भगो वा न जायते

സോമേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ആ സകല പാപവും കഴുകിമാറ്റുന്നു. അവൻ ദുഃഖത്തോടെ ജനിക്കുകയില്ല, ദാരിദ്ര്യത്തിലാകുകയില്ല, ദുര്ഭാഗ്യവാനും ആകുകയില്ല.

Verse 17

सप्तजन्मान्तरेणैव दृष्टे सोमेश्वरे विभौ । धनधान्यसमायुक्ते स्फीते सञ्जायते कुले

ഏഴ് ജന്മാന്തരങ്ങൾക്കപ്പുറവും വിഭുവായ സോമേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്നവൻ ധനധാന്യസമൃദ്ധമായ പുഷ്ടകുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 18

भक्तिर्भवति भूयोऽपि सोमनाथं प्रति प्रभुम् । क्षीरेण स्नपनं पूर्वं ततो धारासमुद्भवम्

സോമനാഥപ്രഭുവിനോടുള്ള ഭക്തി വീണ്ടും വീണ്ടും വർധിക്കുന്നു. ആദ്യം ക്ഷീരസ്നാനം, തുടർന്ന് ധാരാരൂപത്തിൽ നിരന്തര അർപ്പണപ്രവാഹം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 19

प्रथमे प्रथमे यामे महास्ना नमतः परम् । मध्याह्ने देवदेवस्य ये प्रपश्यन्ति मानवाः । संध्यामारार्तिकं भूयो न जायन्ते च मानुषाः

ഓരോ ആദ്യ യാമത്തിലും മഹാസ്നാനം ചെയ്ത് നമസ്കരിക്കുന്നവർ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ ദേവദേവനെ ദർശിക്കുന്നവർ, സന്ധ്യയിൽ വീണ്ടും ആരതി കാണുന്നവർ—അവർ വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 20

मत्वा कलियुगं रौद्रं बहुपापं वरानने । नान्येन तरते दुर्गां कर्मणा दुर्गतिं नरः

ഹേ വരാനനേ! കലിയുഗം ക്രൂരവും അനേകം പാപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, മനുഷ്യൻ മറ്റേതൊരു കർമത്താലും ഈ ദുർഗമ ദുർഗതി കടക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 30

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये सोमेश्वरपूजामाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ സോമേശ്വരമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘സോമേശ്വരപൂജാമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നാമധേയമുള്ള മുപ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.