Adhyaya 219
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഈശ്വരൻ ദേവിയോട് ഉപദേശിച്ച് മാർക്കണ്ഡേയാശ്രമത്തിനടുത്തുള്ള ആഗ്നേയ (തെക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിലെ പുണ്യക്ഷേത്ര-ലിംഗസമൂഹത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നു. അവിടെ പ്രസിദ്ധമായ ഗുഹാലിംഗം—നീലകണ്ഠ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്—മുൻകാലത്ത് വിഷ്ണു പൂജിച്ചതും ‘സകല പാപാവശിഷ്ട നാശകൻ’ എന്നും വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നതുമാണ്. ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ ഐശ്വര്യം, സന്താനം, പശുസമ്പത്ത്, മനസ്സാന്ത്വനം എന്നിവ ലഭിക്കും എന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു. തുടർന്ന് തപസ്വികളുടെ ദൃശ്യമാന ആശ്രമങ്ങൾ, ഗുഹകൾ, അനേകം ലിംഗബന്ധിത സ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവ പരാമർശിക്കുന്നു. മുഖ്യവിധിയായി, മാർക്കണ്ഡേയന്റെ സമീപത്ത് ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്നത് വിപുലമായ വംശപരമ്പരകളെയും ഉയർത്തുന്ന, സമൂഹവ്യാപക പുണ്യസാധനമായ കര്മ്മമെന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. തത്ത്വമായി ‘എല്ലാ ലോകങ്ങളും ശിവമയമാണ്; എല്ലാം ശിവനിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്ന പണ്ഡിതൻ ശിവപൂജ ചെയ്യണം എന്നു ഉപദേശിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്നിവരുടെ ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ ലിംഗപൂജയും പ്രതിഷ്ഠയും സർവ്വസാധാരണമായ പരിഹാരമെന്ന് സ്ഥാപിച്ച്, ശിവതേജസ്സാൽ മഹാപാതകങ്ങളും ശമിക്കും എന്നു പറയുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വൃത്രവധാനന്തര ശുദ്ധി, സംഗമങ്ങളിൽ സൂര്യപൂജ, അഹല്യയുടെ പുനരുദ്ധാരം മുതലായ കഥകൾ തെളിവായി ചേർത്ത്, അവസാനം പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ സാരം മാർക്കണ്ഡേയാശ്രമബന്ധത്തോടെ വീണ്ടും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयकोणे तु मार्कंडेयसमीपगम् । गुहालिंगं महादेवि नीलकण्ठेति विश्रुतम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ! അവിടെ നിന്ന് അഗ്നേയ ദിക്കിൽ, മാർക്കണ്ഡേയന്റെ സമീപത്ത് ‘ഗുഹാലിംഗം’ ഉണ്ട്; അത് ‘നീലകണ്ഠ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 2
विष्णुना पूजितं पूर्वं सर्व पातकनाशनम्
ഇത് പൂർവ്വം വിഷ്ണുവാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടതാണ്; ഇത് എല്ലാ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 3
तत्र यः पूजयेद्भक्त्या तल्लिंगं पापमोचनम् । स पुत्रपशुमान्धीमान्मोदते पृथिवीतले
അവിടെ ഭക്തിയോടെ ആ പാപമോചക ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നവൻ പുത്ര‑പശുസമ്പത്തോടും സദ്ബുദ്ധിയോടും കൂടെ ഭൂമിയിൽ ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കുന്നു।
Verse 4
एवं तत्र महादेवि मार्कण्डेयेश सन्निधौ । ऋषीणामाश्रमा येऽत्र दृश्यन्तेऽद्यापि भामिनि
ഓ മഹാദേവി! മാർകണ്ഡേയേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇവിടെ ഉള്ള ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ, ഓ ഭാമിനി, ഇന്നും ദൃശ്യമാകുന്നു।
Verse 5
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तत्र स्थितानि देवेशि मार्कण्डेयाश्रमांतिके
ഓ ദേവേശി! ഊർദ്ധ്വരേതസ്സായ (ബ്രഹ്മചാരിയായ) ഋഷിമാരുടെ എൺപത്തെട്ട് ആയിരം പേർ അവിടെ മാർകണ്ഡേയ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് വസിക്കുന്നു।
Verse 6
ऋषीणां च गुहास्तत्र सर्वा लिंगसमन्विताः । दृश्यन्ते पुण्यतपसां तदाश्रमनिवासिनाम्
അവിടെ ഋഷിമാരുടെ ഗുഹകൾ—എല്ലാം ശിവലിംഗങ്ങളാൽ സമന്വിതമായവ—ദൃശ്യമാകുന്നു; അവ ആ ആശ്രമങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന പുണ്യതപസ്വികളുടേതാണ്।
Verse 7
तत्र यः स्थापयेल्लिंगं मार्कंडेशसमीपगम् । कुलानां शतमुद्धृत्य मोदते दिवि देववत्
അവിടെ മാർകണ്ഡേയേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് ശിവലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകളെ ഉദ്ധരിച്ച് സ്വർഗത്തിൽ ദേവനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു।
Verse 8
सर्वे शिवमया लोकाः शिवे सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्माच्छिवं यजेद्विद्वान्य इच्छेच्छ्रियमात्मनः
സകല ലോകങ്ങളും ശിവമയമാണ്; ശിവനിൽ എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിനാൽ സ്വശ്രി-സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനി ശിവനെ ആരാധിക്കട്ടെ.
Verse 9
शिवभक्तो न यो राजा भक्तोऽन्येषु सुरेषु च । स्वपतिं युवती त्यक्त्वा रमतेऽन्येषु वै यथा
ശിവഭക്തനല്ലാത്ത രാജാവ് മറ്റു ദേവന്മാരിൽ ഭക്തനാകുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സ്വന്തം ഭർത്താവിനെ വിട്ട് മറ്റുള്ളവരിൽ രമിക്കുന്ന യുവതിയെപ്പോലെയാണ്.
Verse 10
ब्रह्मादयः सुराः सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च
ബ്രഹ്മാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും, മഹാസമ്പന്നരായ രാജാക്കന്മാരും, മനുഷ്യരും മുനിമാരും—എല്ലാവരും ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു.
Verse 11
स्वनामकृतचिह्नानि लिंगानींद्रादिभिः क्रमात् । स्थापितानि यथा स्थाने मानवैरपि भूरिशः
ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ നാമചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടിയ ലിംഗങ്ങളെ ക്രമമായി യഥാസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചു; അനേകം മനുഷ്യരും അതുപോലെ സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 12
स्थापनाद्ब्रह्महत्यां च भ्रूणहत्यां तथैव च । महापापानि चान्यानि निस्तीर्णाः शिवतेजसा
ലിംഗസ്ഥാപനത്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യ, ഭ്രൂണഹത്യ എന്നിവയും മറ്റു മഹാപാപങ്ങളും ശിവതേജസ്സാൽ അതിക്രമിച്ച് കടന്നുപോകുന്നു.
Verse 13
वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो माहेन्द्रं स्थाप्य शंकरम् । लिंगं च मुक्तपापौघस्ततोऽसौ त्रिदिवं गतः
പൂർവ്വം വൃത്രനെ വധിച്ച ശേഷം ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ശങ്കരനെ ‘മാഹേന്ദ്ര ലിംഗ’മായി സ്ഥാപിച്ചു; പാപപ്രവാഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പിന്നെ ത്രിദിവത്തിലേക്ക് (സ്വർഗ്ഗം) ഗമിച്ചു।
Verse 14
स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधेः
ഗംഗാ-സാഗര സംഗമത്തിൽ സൂര്യൻ ശിവനെ സ്ഥാപിച്ച് നിരാമയനായി; പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രത്തിലെ പ്രഭാസത്തിൽ സോമൻ (ചന്ദ്രൻ)യും രോഗമുക്തനായി।
Verse 15
काश्यां चैव तथादित्यः सह्ये गरुडकाश्यपौ । प्रतिष्ठां परमां प्राप्तौ प्रतिष्ठाप्य जगत्पतिम्
കാശിയിലും ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ) ജഗത്പതിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പരമ പ്രതിഷ്ഠ നേടി; സഹ്യപർവ്വതങ്ങളിൽ ഗരുഡനും കശ്യപനും ലോകനാഥനെ സ്ഥാപിച്ച് ഉന്നത പ്രതിഷ്ഠ പ്രാപിച്ചു।
Verse 16
ख्यातदोषा ह्यहिल्याऽपि भर्तृशप्ताऽभवत्तदा । स्थाप्येशानं पुनः स्त्रीत्वं लेभे पुत्रांस्तथोत्तमान्
പ്രസിദ്ധമായ ദോഷമുള്ള അഹല്യയും അന്ന് ഭർത്താവിന്റെ ശാപത്തിൽ ശപ്തയായി; എന്നാൽ ഈശാനനെ (ശിവനെ) സ്ഥാപിച്ച് അവൾ വീണ്ടും സ്ത്രീത്വം പ്രാപിക്കുകയും ഉത്തമ പുത്രന്മാരെ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു।
Verse 17
पश्यंत्यद्यापि याः स्नात्वा तत्राहिल्येश्वरं स्त्रियः । पुरुषाश्चापि तद्दोषैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് അഹില്യേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ ഇന്നും ആ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു; പുരുഷന്മാരും അതേ മലിനതകളിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 18
स्थापयित्वेश्वरं श्वेतशैले बलिविरोचनौ । उभावपि हि संजातावमरौ बलिनां वरौ
ശ്വേതശൈലത്തിൽ ഈശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ശേഷം ബലിയും വിരോചനനും—ഇരുവരും—അമരത്വം പ്രാപിച്ച് ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായി।
Verse 19
रामेण रावणं हत्वा ससैन्यं त्रिदशेश्वरम् । स्थापितो विधिवद्भक्त्या तीरे नदनदीपतेः
രാമൻ രാവണനെ അവന്റെ സൈന്യത്തോടുകൂടി വധിച്ച ശേഷം, നദീനദീപതിയുടെ തീരത്ത് വിധിപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ ത്രിദശേശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।
Verse 20
स्वायंभुवर्षिदैवादिलिंगहीना न भूः क्वचित व्या । पारान्सकलांस्त्यक्त्वा पूजयध्वं शिवं सदा । निकटा इव दृश्यंते कृतांतनगरोपगाः
ദേവി, ഭൂമിയിൽ എവിടെയും—സ്വായംഭുവർ, ഋഷികൾ, ദേവന്മാർ എന്നിവരുടെ പ്രദേശങ്ങളിലും—ലിംഗമില്ലാത്ത ഭൂമി ഇല്ല. മറ്റു എല്ലാ ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച് സദാ ശിവനെ പൂജിക്കൂ; കൃതാന്തനഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നവർ അടുത്തുതന്നെ ഉള്ളവരെന്നപോലെ തോന്നുന്നു।
Verse 21
देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनः पुनः । प्रभासक्षेत्रसारं तु मार्कण्डेयाश्रमं प्रति
ദേവി, വീണ്ടും വീണ്ടും അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ സാരം മാർകണ്ഡേയാശ്രമത്തിന്റെ ദിശയിലാണു।
Verse 219
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘മാർകണ്ഡേയേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 219-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।