Adhyaya 203

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वर महालयम् । रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ! തുടർന്ന് രാമേശന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത്, ദേവമാതാവിന്റെ സമീപത്തുള്ള മങ്കീശ്വര മഹാലയത്തിലേക്ക് പോകണം।

Verse 2

अर्कस्थलात्ततो याम्ये पूर्वतश्च कृतस्मरात् । लिंगं महाप्रभावं तु मंकिना स्थापितं पुरा

അർക്കസ്ഥലത്തിന്റെ തെക്കിലും കൃതസ്മരത്തിന്റെ കിഴക്കിലും, മങ്കി പുരാതനകാലത്ത് സ്ഥാപിച്ച മഹാപ്രഭാവമുള്ള ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 3

तं दृष्ट्वा मानवः सम्यगश्वमेधफलं लभेत्

അതിനെ ശരിയായി ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ അശ്വമേധ യാഗഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 4

देव्युवाच । कोऽसौ मंकिर्महादेव कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । किं प्रभावं च तल्लिंगमेतन्मे वद विस्तरात्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ! ഈ മങ്കി ആരാണ്? ലിംഗം എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു? ആ ലിംഗത്തിന്റെ മഹിമ എന്ത്? ഇത് എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 5

ईश्वर उवाच । मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പ് മങ്കി എന്ന പേരുള്ള ഒരു ദ്വിജോത്തമൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ ശരീരം കൂനായിരുന്നു. അവൻ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തി അത്യന്തം മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 6

प्रतिष्ठाप्य महादेवं शिवभक्तिपरायणः । न तुतोष हरस्तस्य वहुवर्षगणार्चितः

അവൻ മഹാദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ശിവഭക്തിയിൽ പരായണനായി അനേകം വർഷങ്ങൾ ആരാധിച്ചു; എങ്കിലും ഹരൻ അവനിൽ സന്തുഷ്ടനായില്ല।

Verse 7

तस्यैवं तप्यमानस्य सिद्धिं प्राप्ता ह्यनेकशः । तत्राराध्य महादेवं स्वर्गलोकमितो गताः

അവൻ ഇങ്ങനെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ അനേകർ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു; അവിടെ മഹാദേവനെ ആരാധിച്ച് അവർ ഈ ലോകത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 8

ततो दुःखं समभवन्मंकेस्तत्र वरानने । कस्मान्मे भगवांस्तुष्टिं न गच्छति महेश्वरः

അപ്പോൾ, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! അവിടെ മങ്കിക്ക് ദുഃഖം ഉദിച്ചു—“ഭഗവാൻ മഹേശ്വരൻ എനിക്കു മേൽ എന്തുകൊണ്ട് പ്രസന്നനാകുന്നില്ല?”

Verse 9

ततस्तीव्ररतिं चक्रे कृत्वा तीव्रनिवर्तनम् । एवं वृद्धत्वमापन्नो जपध्यानपरायणः

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ കഠിനമായ നിയന്ത്രണം സ്വീകരിച്ചു. ഇങ്ങനെ വാർദ്ധക്യത്തിലും ജപധ്യാനങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 10

तस्य तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ । परितुष्टोऽस्मि ते मंके ब्रूहि किं करवाणि ते

അവന്റെ തപസ്സിൽ തൃപ്തനായ മഹാദേവൻ ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ ഒരു വരം നൽകി—“മങ്കേ, ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്; പറയുക, നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 11

मंकिरुवाच । किं वरेण सुरश्रेष्ठ मम वृद्धस्य सांप्रतम् । किञ्चिन्मे परमं दुःखं स्थितस्यात्र परं प्रभो

മങ്കി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ഇപ്പോൾ എന്റെ വാർദ്ധക്യത്തിൽ വരം എന്തിന്? എങ്കിലും, ഹേ പരമപ്രഭോ, ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന എനിക്ക് ഒരു മഹാദുഃഖം പീഡിപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 12

शिव उवाच । शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम् । व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते

ശിവൻ പറഞ്ഞു—“അതിനുള്ള കാരണം കേൾക്കുക; അവിടെയുള്ള ആ തപസ്വികളെ സംബന്ധിച്ച്. വ്രതാചരണത്തിന്റെ സമാപ്തിക്കായി വിപ്രന്മാർ നിന്നേക്കാൾ അധികമായി പൂജ അർപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 13

ते पुष्पाणि समानीय नानावर्णानि सर्वशः । वृक्षाणामतिगंधीनि न तेषां हर्षकारणम्

അവർ എല്ലായിടത്തുനിന്നും പല വർണ്ണങ്ങളുള്ള, വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നെടുത്ത അത്യന്തം സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്നു; എങ്കിലും അതുതന്നെയല്ല അവരുടെ ആനന്ദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം.

Verse 14

त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः । न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान्

എന്നാൽ നീ കുബ്ജരൂപനായിരിക്കുന്നു; യജ്ഞപൂജകളിൽ പരായണനായിട്ടും, അത്യധികം ശ്രമിച്ചാലും വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശാഖകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങളിൽ എത്തുവാൻ കഴിയുന്നില്ല।

Verse 15

एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम । भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഭക്തിയോടെ ലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ ഒരു പുഷ്പം മാത്രം അർപ്പിച്ചാലും യജ്ഞകർമ്മങ്ങളാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 16

लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः । वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः

ലിംഗത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്ത് സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; വാമഭാഗത്ത് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു; മദ്ധ്യത്തിൽ ഞാൻ തന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്।

Verse 17

त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम्

ആൾ വിധിപൂർവ്വം ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചാൽ, അവനാൽ മൂന്നു ദേവതകളും പൂജിക്കപ്പെട്ടവരാകുന്നു।

Verse 18

बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् । उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत्

ബില്വപത്രം, ശമീപത്രം, കരവീരം, മാലതി, ഉന്മത്തകം, ചമ്പകം—ഇവ അർപ്പിച്ചാൽ (ഭഗവാൻ) ഉടൻ തന്നെ പ്രീതനാകുന്നു।

Verse 19

चंपकाशोक कह्लारैः करवीरैस्तथा मम । पूजेष्टा द्विजशार्दूल ये चान्ये वहुगंधिनः । एतैर्हि पूजितो नित्यं शीघ्रं तुष्टिं प्रयाम्यहम्

ഹേ ദ്വിജശാർദൂലാ! ചമ്പക, അശോക, കഹ്ലാര, കരവീര എന്നീ പുഷ്പങ്ങൾ എന്റെ പൂജയ്ക്ക് അതിപ്രിയം; കൂടാതെ മറ്റു അതിസുഗന്ധ പുഷ്പങ്ങളും. ഇവകൊണ്ട് നിത്യമായി പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ शीഘ്രം പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 20

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്കു വരം നൽകേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ഇവിടെ വന്ന് സ്നാനം ചെയ്ത് ജലത്താലെങ്കിലും (ലിംഗത്തെ) സിഞ്ചിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 21

लिंगमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात् । अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये । तेषां सान्निध्यमत्रास्तु प्रसादात्तव शंकर

ഈ ലിംഗം എല്ലാ തരത്തിലുള്ള പൂജകളുടെയും ഫലം നൽകട്ടെ. ഇന്നുമുതൽ ദൈവികവും പാർത്ഥിവവും ആയ എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളുടെയും സാന്നിധ്യം ഇവിടെ നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഉണ്ടാകട്ടെ, ഹേ ശങ്കരാ.

Verse 22

भगवानुवाच । सलिलेनापि यः पूजामस्मिंल्लिंगे विधास्यति । तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति द्विजोत्तम

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ആരെങ്കിലും ഈ ലിംഗത്തിൽ വെറും ജലത്താലെങ്കിലും പൂജ ചെയ്‌താൽ, അവന് പൂജയുടെ സകല ഫലവും നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 23

वृक्षाणामत्रसान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति । अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति

ഇവിടെ എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളുടെയും സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകും. ഇന്നുമുതൽ ഈ സ്ഥലം ‘നാഗസ്ഥാനം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 24

यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्

ഇവിടെ സർവ്വ നാഗങ്ങളുടെയും സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജശാർദൂല, നീയും എന്റെ സമീപത്തേക്ക്, എന്റെ സാക്ഷാത് സന്നിധിയിലേക്കു വരും.

Verse 25

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । मंकिस्तु देहमुत्सज्य शिवलोकं ततो गतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് മങ്കി ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ശിവലോകം പ്രാപിച്ചു.

Verse 26

इत्येवं कथितं देवि मंकीशोद्भवमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः

ഹേ ദേവീ, ഇങ്ങനെ മങ്കീശ്വരന്റെ ഉത്തമ ഉദ്ഭവകഥ പറയപ്പെട്ടു. ഇത് ശരിയായും സ്ഥിരമായും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവരുടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.

Verse 203

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്ത് ‘മങ്കീശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള 203-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.