Adhyaya 153

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्येश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य वायव्ये धनुषां द्वितये स्थितम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അനന്തരം, ഹേ മഹാദേവി, ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിൽ, രണ്ട് ധനുസ്സിന്റെ അകലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉത്തമ ഹിരണ്യേശ്വരനെ സമീപിക്കണം।

Verse 2

सर्वपापप्रशमनं दारिद्र्यौघविनाशनम् । कृतस्मराच्च परतो ह्यग्नितीर्थाच्च पूर्वतः

അത് സർവ്വപാപശമനവും ദാരിദ്ര്യപ്രവാഹനാശനവും ആകുന്നു; കൃതസ്മരയുടെ പടിഞ്ഞാറും അഗ്നിതീർത്ഥത്തിന്റെ കിഴക്കുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 3

यमेश्वराच्च नैरृत्ये समुद्रस्योत्तरे तथा । तस्य लिंगस्य प्राग्भागे ब्रह्मा तेपे महत्तपः । आराधयामास तदा देवदेवं त्रिलोचनम्

യമേശ്വരത്തിന്റെ നൈഋത്യത്തിലും സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും—ആ ലിംഗത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവ് മഹത്തപസ്സു ചെയ്തു; തുടർന്ന് ദേവദേവനായ ത്രിലോചനനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 4

ततस्तुष्टो महादेवो ब्रह्मन्ब्रूहि वरो मम

അപ്പോൾ പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, പറയുക; എന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് നിനക്ക് വരം അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव याज यामीति मे मतिः । स्थानं च यन्महापुण्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവാ, നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, യജ്ഞം നടത്തണമെന്നതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം; അതുപോലെ ആ മഹാപുണ്യസ്ഥലം എനിക്ക് പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 6

ईश्वर उवाच । कृतस्मराद्ब्रह्मकुंडं यमेशात्सागरावधि । एतदंतरमासाद्य पापी चापि विमुच्यते

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കൃതസ്മര മുതൽ ബ്രഹ്മകുണ്ഡം വരെ, യമേശ്വര മുതൽ സമുദ്രതീരം വരെ ഉള്ള ഈ പുണ്യാന്തരപ്രദേശത്തെ എത്തി വസിക്കുന്നവൻ പാപിയായാലും പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 7

वहेद्विषुवती तत्र सदा पुण्यात्मनां नृणाम् । यत्र तत्र कुरु विभो मनसा ते यथेप्सितम्

അവിടെ പുണ്യാത്മാക്കളായ മനുഷ്യരുടെ ഹിതത്തിനായി വിഷുവതി നദി സദാ ഒഴുകട്ടെ. ഹേ വിഭോ, നിങ്ങൾ എവിടെയെവിടെ ഇച്ഛിക്കുന്നുവോ അവിടെയവിടെ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായതു ചെയ്യുക।

Verse 8

इत्युक्तः स तदा ब्रह्मा प्रारेभे यज्ञमुत्तमम्

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്‌തപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അന്നേ സമയം ഉത്തമ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു।

Verse 9

ततो भागार्थिनो देवा इन्द्राद्यास्तत्र चागताः । ऋषयो भागकामास्तु सर्वे तत्र समागताः

പിന്നീട് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭാഗം തേടി ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ അവിടെ വന്നു; ഭാഗം ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ഋഷിമാരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 10

ततो यज्ञागतेभ्यः स दक्षिणामददात्पुनः । ततोऽथ दक्षिणा क्षीणा दीयमाना यशस्विनि

പിന്നീട് യജ്ഞത്തിൽ വന്നവർക്കു അദ്ദേഹം വീണ്ടും ദക്ഷിണ നൽകി; ഹേ യശസ്വിനി, നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ആ ദക്ഷിണ ക്ഷയിച്ചു തീർന്നു।

Verse 11

ततोब्रह्मा बहूद्विग्नो दध्यौ वै मनसा तदा । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्

അപ്പോൾ അത്യന്തം വ്യാകുലനായ ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചു. പിന്നെ കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 12

भगवन्वै विरूपाक्ष क्रतुर्नैव समाप्यते । दक्षिणाहै न्यतो देव न याति परिपूर्णताम्

ഭഗവൻ, വിരൂപാക്ഷാ! ഈ ക്രതു സമാപിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ദേവാ, ദക്ഷിണയില്ലാത്തതിനാൽ ഇത് പരിപൂർണ്ണത പ്രാപിക്കുന്നില്ല.

Verse 13

दक्षिणासहिताः सर्वे यथा यांति तथा कुरु । पितामहवचः श्रुत्वा कृत्वा ध्यानं तदा मया

‘എല്ലാവരും ദക്ഷിണയോടെ യഥാവിധി പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ ചെയ്യുക.’ പിതാമഹന്റെ വചനം കേട്ട് ഞാൻ അപ്പോൾ ധ്യാനത്തിലേർപ്പെട്ടു.

Verse 14

स्मृता सरस्वती देवी देवानां हितकाम्यया । आगता सा महापुण्या उक्ता देवी मया तदा

ദേവന്മാരുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ദേവി സരസ്വതിയെ സ്മരിച്ചു. ആ മഹാപുണ്യമയി ദേവി പ്രത്യക്ഷയായി; തുടർന്ന് ഞാൻ അവളോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു സംസാരിച്ചു.

Verse 15

पद्मयोनेर्धनं क्षीणं क्रतुर्वै न समाप्यते । तस्मान्मम प्रसादेन भव काञ्चनवाहिनी

‘പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ധനം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ക്രതു സമാപിക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ കാഞ്ചനവാഹിനി—സ്വർണ്ണധാര വഹിക്കുന്നവൾ—ആകുക.’

Verse 16

सरस्वत्यास्ततः स्रोत उत्थितं पश्चिमामुखम् । काञ्चनानां तु पद्मानि उच्छ्रितानि सहस्रशः

അപ്പോൾ സരസ്വതിയിൽ നിന്നൊരു പ്രവാഹം ഉദ്ഭവിച്ച് പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഒഴുകി; ആയിരമായിരം സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങൾ ഉയർന്ന് വിരിഞ്ഞു.

Verse 17

काञ्चनेन प्रवाहेण तोयं सारस्वतं शुभम् । दैत्यसूदनमासाद्य अग्नितीर्थावधि प्रिये । पूरयामास पद्मैश्च कोटिशश्च समंततः

സ്വർണ്ണപ്രവാഹത്തോടെ സരസ്വതിയുടെ ശുഭജലം ഒഴുകി. പ്രിയേ, ദൈത്യസൂദനത്തെ എത്തി അഗ്നിതീർത്ഥത്തിന്റെ അതി വരെ, ചുറ്റുമെങ്ങും കോടിക്കണക്കിന് പദ്മങ്ങളാൽ പ്രദേശം നിറച്ചു.

Verse 18

काञ्चनानि तु तान्येव दत्त्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । यज्ञं निर्वर्तयामास हृष्टो ब्रह्मा द्विजैः सह

അവ തന്നെ സ്വർണ്ണഖണ്ഡങ്ങളെ വിപ്രന്മാർക്ക് ദക്ഷിണയായി നൽകി, ഹൃഷ്ടനായ ബ്രഹ്മാവ് ദ്വിജപുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം യജ്ഞം സമാപിപ്പിച്ചു.

Verse 19

शेषाणि यानि पद्मानि तानि निःक्षिप्य भूतले । तदूर्ध्वं स्थापयामास लिगं तु कनके श्वरम्

ശേഷിച്ച സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങളെ ഭൂമിയിൽ വിതറി, അവയുടെ മീതെ ‘കനകേശ്വര’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 20

तत्र लिंगं प्रतिष्ठाप्य सर्वदेवनमस्कृतम् । ऋषिभ्यो दक्षिणां प्रादादेकैकस्य यथाक्रमम् । काञ्चनानां च पद्मानां प्रत्येकमयुतं ददौ

അവിടെ സർവദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, ഋഷിമാർക്ക് ക്രമമായി ഓരോരുത്തർക്കും ദക്ഷിണ നൽകി; കൂടാതെ ഓരോരുത്തർക്കും പത്തായിരം സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു.

Verse 21

ततः शेषाणि पद्मानि निहितानि धरातले । ब्रह्मकुण्डस्य मध्ये तु नापुण्यो लभते नरः

അതിനുശേഷം ശേഷിച്ച പദ്മങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അപുണ്യനായ മനുഷ്യന്‍ യാതൊരു ഫലവും അവകാശവും ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 22

तत्कुण्डतोयमद्यापि नानावर्णं प्रदृश्यते । तत्राधः पद्मसंयोगान्नीरं स्वर्णायते क्षणात्

ആ കുണ്ഡത്തിലെ ജലം ഇന്നും പല വർണങ്ങളായി ദൃശ്യമാകുന്നു. അവിടെ താഴെയുള്ള പദ്മസംയോഗം മൂലം ജലം ക്ഷണത്തിൽ സ്വർണ്ണവർണ്ണമാകുന്നു.

Verse 23

हिरण्मयानि पद्मानि अधः कृत्वा प्रजापतिः । लिंगमूर्ध्वं प्रतिष्ठाप्य स्वयं पूजितवांस्तदा । हिरण्यकमलैर्दिव्यैर्हिरण्येशस्ततोऽभवत्

പ്രജാപതി താഴെ സ്വർണ്ണമയ പദ്മങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി, ലിംഗത്തെ ഊർദ്ധ്വമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അന്ന് സ്വയം പൂജിച്ചു. ആ ദിവ്യ സ്വർണ്ണകമലങ്ങളാൽ പ്രഭു ‘ഹിരണ്യേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 24

सर्वपापप्रशमनं तथा दारिद्र्यनाशनम् । दृष्ट्वा हिरण्मयेशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഇത് സർവ്വപാപശമനവും ദാരിദ്ര്യനാശനവും ആകുന്നു. ഹിരൺമയേശാനെ ദർശിച്ചമാത്രത്തിൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 25

माघ मासे चतुर्दश्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । पूजितं तेन सकलं ब्रह्माण्डं सचराचरम्

മാഘമാസത്തിലെ ചതുര്ദശിയിൽ ആരെങ്കിലും ആ ലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ, അവനാൽ ചരാചരസഹിതമായ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡവും പൂജിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 26

सर्वदानानि दत्तानि सर्वे देवाश्च तोषिताः । ब्रह्माण्डं तेन दत्तं स्याद्येन तल्लिंगमर्चितम्

ആ ലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ അർച്ചിക്കുന്നവൻ എല്ലാ ദാനങ്ങളും നൽകിയവനായി, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ സർവ്വബ്രഹ്മാണ്ഡം തന്നെ ദാനം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 27

एतन्मया ते कथितं स्नेहेन वरवर्णिनि । न कस्यचिन्मयाऽख्यातं महागोप्यं वरानने

ഹേ മനോഹരവർണ്ണിനീ, സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഇത് നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഹേ സുന്ദരാനനീ, ഈ മഹാഗൂഢരഹസ്യം ഞാൻ മറ്റാരോടും വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.

Verse 28

य इदं शृयुयाद्भक्त्या पठेद्वा भक्तिसंयुतः । स गच्छेद्देवलोकं तु मुक्तः सर्वैस्तु पातकैः

ഇത് ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുകയോ ഭക്തിസഹിതം പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനായി ദേവലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 29

इति ते चातिविख्याताः पवित्राः पञ्च भैरवाः । ब्रह्मकुण्डसमीपस्थाः कथितास्तव सुन्दरि

ഹേ സുന്ദരീ, ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിനടുത്ത് വസിക്കുന്ന അതിവിഖ്യാതവും പവിത്രവുമായ അഞ്ചു ഭൈരവന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 153

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये हिरण्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിനകത്തെ ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘ഹിരണ്യേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നൂറ്റി അമ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.