Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

dhanyo hi sa dhanāḍhyaśca prajāṃ yatnairapālayat | rājyaṃ tasya susaṃpannaṃ brāhmaṇairupaśobhitam | samṛddhamṛddhisaṃyuktaṃ viṭataskaravarjitam

അവൻ ധന്യനും ധനവാനുമായിരുന്നു; പരിശ്രമത്തോടെ പ്രജയെ പരിപാലിച്ചു. അവന്റെ രാജ്യം സമ്പന്നം, ബ്രാഹ്മണന്മാർ അലങ്കരിച്ചതും, സമൃദ്ധിയാൽ നിറഞ്ഞതും, ദുഷ്ടരും കള്ളന്മാരും ഇല്ലാത്തതുമായിരുന്നു।

धन्यःfortunate, blessed
धन्यः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अर्थे—खलु/नूनम् (indeed)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
धनाढ्यःwealthy
धनाढ्यः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधन-आढ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः—धनेन आढ्यः (instrumental sense)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
प्रजाम्the subjects, people
प्रजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
यत्नैःwith efforts
यत्नैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
अपालयत्protected, governed
अपालयत्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः—अ (here as augment in लङ्)
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karta (Subject of implied ‘āsīt’/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र प्रथमा (वर्ण्य-विषय)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
सु-संपन्नम्very prosperous
सु-संपन्नम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of rājya/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-सम्पन्न (सम्+पद् धातु, कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त (क्त), ‘सम्पन्न’ = सम्पन्नम्/समृद्धम्; उपपद ‘सु’
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
उपशोभितम्adorned
उपशोभितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-शुभ् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘शोभित’ = adorned
समृद्धम्abundant, flourishing
समृद्धम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमृद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ऋद्धिसंयुक्तम्endowed with prosperity
ऋद्धिसंयुक्तम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋद्धि-संयुक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः—ऋद्ध्या संयुक्तम् (तृतीया-तत्पुरुष); ‘संयुक्त’ (क्त)
विटतस्करवर्जितम्free from rogues and thieves
विटतस्करवर्जितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविट-तस्कर-वर्जित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—विटाश्च तस्कराश्च (द्वन्द्व-समाहार) + तैः वर्जितम् (तृतीया-तत्पुरुष); ‘वर्जित’ (क्त)

Īśvara (Śiva) (narrating)

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra (implied causal backdrop)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: A panoramic description of Sudarśana’s ideal kingdom: wealthy, orderly, adorned by brāhmaṇas, abundant, and free from thieves—an image of dharma made visible.

B
Brāhmaṇas
K
King Sudarśana (implied)

FAQs

Dharmic kingship protects subjects, honors the learned, and creates a society free from exploitation and crime.

The verse supports the Prabhāsa Māhātmya narrative context, though no separate tīrtha-name is stated here.

None; it describes the fruits and marks of righteous rule (rājadharma).