Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

विस्तरेण च संख्या स्यादपि वर्षशतैरपि । असंख्यानीह तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । पदेपदे गृहाण्येव निर्मितानि महर्षिभिः

vistareṇa ca saṃkhyā syādapi varṣaśatairapi | asaṃkhyānīha tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca | padepade gṛhāṇyeva nirmitāni maharṣibhiḥ

വിശദമായി അവയുടെ എണ്ണം പറയുകയാണെങ്കിൽ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും പൂർത്തിയാകില്ല. ഇവിടെ അസംഖ്യ തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യാലയങ്ങളും ഉണ്ട്; പടിപടിയായി മഹർഷികൾ നിർമ്മിച്ച ആശ്രമങ്ങളും ഗൃഹങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.

विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvistara (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (Instrumental used adverbially): ‘विस्तरेण’ = in detail
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक)
संख्याcount/number
संख्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃkhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
स्यात्would be
स्यात्:
Kriyā (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (सम्भावना/अपि = even/also)
वर्ष-शतैःby hundreds of years
वर्ष-शतैः:
Karaṇa (Instrument/measure/करण)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक)
Formसमास: द्विगु (शतं वर्षाणि) = hundreds of years; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन (Instrumental plural)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (even/also)
असंख्यानिcountless
असंख्यानि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootasaṃkhyā (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (agreeing with ‘तीर्थानि’)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक adverb): here
तीर्थानिpilgrimage places
तीर्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
पुण्यानिholy, meritorious
पुण्यानि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (agreeing with ‘तीर्थानि/आयतनानि’)
आयतनानिshrines/abodes
आयतनानि:
Karta (Co-subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootāyatana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (and)
पदेat (each) step/place
पदे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootpada (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
पदेat every step
पदे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootpada (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (pade pade)
गृहाणिhouses/dwellings
गृहाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण/particle: indeed/only)
निर्मितानिbuilt/constructed
निर्मितानि:
Kriyā (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootnir-√mā (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (agreeing with ‘गृहाणि’)
महर्षिभिःby great sages
महर्षिभिः:
Karaṇa (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (‘महान्तः ऋषयः’); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन (Instrumental plural)

Pulastya

Tirtha: Arbuda (collective tīrtha-field)

Type: kshetra

Listener: Mahārāja (king)

Scene: A panoramic sacred mountain landscape: multiple small shrines, kundas, and hermitages scattered along paths; rishis building huts; pilgrims moving from one spot to another, conveying ‘at every step’ sanctity.

A
Arbuda (Arbudācala)
M
Maharṣis
T
Tīrthas

FAQs

Sacred landscapes are portrayed as inexhaustible reservoirs of merit, shaped and sanctified by ṛṣis over ages.

The Arbuda region as a whole—presented as dense with innumerable tīrthas and sanctuaries.

No specific rite; the verse motivates tīrtha-yātrā by emphasizing abundance of holy sites.