Adhyaya 5

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अर्बुदस्य च माहात्म्यं विस्तरेण वदस्व नः । कौतुकं सूत नो जातं कथयस्व यथा शुभम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: അർബുദത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക. ഹേ സൂതാ, ഞങ്ങളിൽ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; മംഗളമായി അത് വിവരണം ചെയ്യുക.

Verse 2

सूत उवाच । पुरासीच्च ऋषिश्रेष्ठः पुलस्त्यो भगवान्मुनिः । ययातेश्च गृहे यातस्तं नत्वा चाब्रवीन्नृपः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ഋഷിശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ മുനി പുലസ്ത്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം യയാതിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്കു ചെന്നു; അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 3

।ययातिरुवाच । स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्यजीवितम् । कथयस्व प्रसादेन कथामर्बुदसंभवाम्

യയാതി പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, സ്വാഗതം; ഇന്ന് എന്റെ ജീവിതം സഫലമായി. കരുണയോടെ അർബുദത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ എന്നോട് പറയുക.

Verse 4

अर्बुदाख्यो नगो नाम विख्यातो यो धरातले । तस्य यात्राक्रमं ब्रूहि तत्फलं द्विजसत्तम

‘അർബുദ’ എന്ന പർവ്വതം ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഹേ ദ്വിജസത്തമാ, അവിടത്തെ യാത്രാക്രമവും അതിന്റെ പുണ്യഫലവും പറയുക.

Verse 5

सर्वं विस्तरतो ब्रूहि तीर्थयात्रापरायण । तस्माद्वद मुनिश्रेष्ठ येन यात्रां करोम्यहम्

ഹേ തീർത്ഥയാത്രാപരായണാ, എല്ലാം വിശദമായി പറയുക. അതിനാൽ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം യാത്ര ചെയ്യുവാൻ പറ്റുന്നവിധം ഉപദേശിക്കൂ.

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । बहुधर्ममयो राजन्नर्बुदः पर्वतोत्तमः । अशक्तो विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, പർവ്വതോത്തമനായ അർബുദം അനേകം ധർമ്മങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും അതിന്റെ പൂർണ്ണവിവരം പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.

Verse 7

संक्षेपादेव वक्ष्यामि तीर्थमुख्यानि ते तथा । नागतीर्थं तु तत्राद्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

അവിടെയുള്ള പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളെ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു. അവയിൽ ആദ്യം നാഗതീർത്ഥം; അത് മനുഷ്യർക്കു സർവകാമങ്ങളും നൽകുന്നു.

Verse 8

नारीणां च विशेषेण पुत्रसौभाग्यदायकम् । शृणु राजन्पुरावृत्तं यतोऽत्याश्चर्यमुत्तमम्

ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്ക് പുത്രസൗഭാഗ്യം നൽകുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ഒരു പുരാതന സംഭവവൃത്തം കേൾക്കുക; അതിൽ നിന്നാണ് ഈ പരമ അത്ഭുതം അറിയപ്പെടുന്നത്.

Verse 9

गौतमी ब्राह्मणी नाम्ना सती साध्वी पतिव्रता । बालवैधव्यसंप्राप्ता तीर्थयात्रापरायणा

ഗൗതമീ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ ഉണ്ടായിരുന്നു—സതി, സാധ്വി, പതിവ്രത. ബാല്യത്തിൽ തന്നെ വൈധവ്യം പ്രാപിച്ച് അവൾ തീർത്ഥയാത്രയിൽ പൂർണ്ണമായി നിരതയായി.

Verse 10

अर्बुदं सा च संप्राप्ता नागतीर्थं विवेश ह । तस्मिञ्जले निमग्ना सा स्नातुमभ्याययौ पुरा

അവൾ അർബുദത്തിൽ എത്തി നാഗതീർത്ഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഒരിക്കൽ ആ ജലത്തിൽ മുങ്ങി, പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യാൻ അവൾ അവിടെ എത്തി.

Verse 11

नायका पुत्रसंयुक्ता तत्तीर्थं समुपागता । शुश्रूषां सा तस्तस्याश्चक्रे नानाविधां नृप

ഹേ നൃപാ, നായകാ എന്ന പേരുള്ള ഒരു സ്ത്രീ പുത്രനോടുകൂടെ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് വന്നു. ഗൗതമീ അവൾക്ക് നാനാവിധ സേവാ-ശുശ്രൂഷകൾ ചെയ്തു.

Verse 12

सर्वोपकरणैर्दर्भैः सुमनोभिः पृथग्विधैः । अथ सा चिंतयामास गौतमी पुत्रदुःखिता

ആവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളുമായി—ദർഭകുശവും നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളും കൂട്ടി—പുത്രദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായ ഗൗതമീ അപ്പോൾ ഗാഢമായി ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 13

धन्योऽयं तनयो ह्यस्याः शुश्रूषां कुरुते सदा । पुत्रयुक्ता त्वियं धन्या धिगहं पुत्रवर्जिता

ധന്യനാണ് അവളുടെ ആ പുത്രൻ; അവൻ എപ്പോഴും മാതാവിനെ ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നു. പുത്രസമ്പന്നയായ അവൾ ധന്യ; അയ്യോ, ഞാൻ പുത്രവഞ്ചിത!

Verse 14

अहं भर्त्रा वियुक्ता च पुत्रहीना सुदुःखिता । अथ सा निर्गता तस्मात्सलिलान्नृपसत्तम

ഞാൻ ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവളും പുത്രഹീനയും—അത്യന്തം ദുഃഖിതയും. പിന്നെ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അവൾ ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു।

Verse 15

विनाऽपि भर्तृसंयोगात्सद्यो गर्भवती ह्यभूत् । सा गर्भलक्षणैर्युक्ता सुजनव्रीडयाऽन्विता

ഭർത്തൃസംയോഗമില്ലാതെയും അവൾ ഉടൻ ഗർഭവതിയായി. ഗർഭലക്ഷണങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതയായി, സജ്ജനരുടെ മുമ്പിൽ അവൾക്ക് ലജ്ജയും തോന്നി।

Verse 16

चकार मरणे बुद्धिं ज्वालयामास पावकम् एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी

അവൾ മരണനിശ്ചയം ചെയ്തു അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു. അതേ സമയത്ത് ഒരു അശരീരവാണി സംസാരിച്ചു।

Verse 17

वागुवाच । नो त्वं गौतमि चित्याग्नौ प्रवेशं कर्तुमर्हसि । दोषो नास्ति तवात्रार्थे तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ആകാശവാണി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഗൗതമീ, നീ ചിതാഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കേണ്ടതല്ല. ഈ കാര്യത്തിൽ നിനക്കൊരു ദോഷവും ഇല്ല; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്.

Verse 18

यो यद्वांछति चित्ते च जलमध्ये स्थितो नरः । चिन्तितं च तदाप्नोति नारी वा नात्र संशयः

ഈ ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ എന്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, ആ ചിന്തിച്ചതുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു; ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആയാലും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 19

त्वया तस्याः सुतं दृष्ट्वा पुत्रवांछा कृता हृदि । तव गर्भगतो नूनं पुत्रः पुत्रि भविष्यति

നീ അവളുടെ പുത്രനെ കണ്ടപ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ പുത്രകാംക്ഷ ഉണർന്നു. അതിനാൽ നിന്റെ ഗർഭസ്ഥ ശിശു നിശ്ചയമായും നിന്റെ പുത്രനാകും, ഹേ പുത്രി.

Verse 20

तस्माद्विरम भद्रं ते निर्दोषासि पतिव्रते । विरराम ततः साध्वी गौतमी मरणान्नृप

അതുകൊണ്ട് വിരമിക്കൂ—നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ; ഹേ പതിവ്രതേ, നീ നിർദോഷിണിയാണ്. തുടർന്ന് സാധ്വിയായ ഗൗതമീ, ഹേ രാജാവേ, മരണത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു.

Verse 21

श्रुत्वाऽकाशगतां वाणीं देवदूतेन भाषिताम् । दृष्ट्वा पतिं विना गर्भं वाक्यमेत दुवाच ह

ആകാശത്തിൽ മുഴങ്ങിയ, ദേവദൂതൻ അരുളിച്ചെയ്ത വാണി കേട്ടു, ഭർത്തൃസംഗമമില്ലാതെ ഗർഭം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, അവൾ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 22

अहो तीर्थप्रभावोऽयमपूर्वः प्रतिभाति मे । यत्र संजायते गर्भः स्त्रीणां शुक्ररजोविना

അഹോ! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ എനിക്കു അപൂർവമായി തോന്നുന്നു; ഇവിടെ സ്ത്രീകൾക്ക് ശുക്രവും രജസ്സും ഇല്ലാതെയും ഗർഭം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 23

नाहं कुत्रापि यास्यामि मुक्त्वेदं तीर्थमुत्तमम् । एवमुक्त्वा ततः साध्वी तत्रैव न्यवसत्सदा

ഈ ഉത്തമ തീർത്ഥം വിട്ട് ഞാൻ എവിടെയും പോകുകയില്ല. എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ സാദ്വി പിന്നീടു എല്ലായ്പ്പോഴും അവിടെയേ താമസിച്ചു.

Verse 24

पुत्रं वै जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम् । तत्र पार्थिवशार्दूल कृष्णपक्षे ऽश्विनस्य च

അവൾ അവിടെ സർവ്വശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും ലക്ഷിതനായ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ഹേ രാജശാർദൂലാ! അത് ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലായിരുന്നു.

Verse 25

यः पुनः कुरुते श्राद्धं तस्य वंशो न नश्यति । न प्रेतो जायते राजन्वंशे तस्य कदाचन

കൂടാതെ, ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ അവന്റെ വംശം നശിക്കുകയില്ല. ഹേ രാജാവേ! അവന്റെ കുലത്തിൽ ഒരിക്കലും ‘പ്രേത’ അവസ്ഥ ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 26

यः पुमान्कामरहितः स्नानं तत्र समाचरेत् । श्राद्धं च पार्थिवश्रेष्ठ तस्य लोकाः सनातनाः

കാമരഹിതനായ പുരുഷൻ അവിടെ സ്നാനം അനുഷ്ഠിച്ച് ശ്രാദ്ധവും ചെയ്താൽ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! അവന് സനാതന ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും.

Verse 27

या स्त्री पुष्पफलान्येव तीर्थे चास्मिन्विसर्जयेत् । सा स्यात्पुत्रवती धन्या सौभाग्यं च प्रपद्यते

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഭക്തിയോടെ പുഷ്പഫലങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്ന സ്ത്രീ പുത്രവതിയായി, ധന്യയായി, സൗഭാഗ്യവും മംഗളവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 28

निष्कामा स्वर्गमाप्नोति दुष्प्राप्यं त्रिदशैरपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तस्य समाचरेत्

നിഷ്കാമൻ ദേവന്മാർക്കും ദുഷ്പ്രാപ്യമായ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു; അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ആ തീർത്ഥയാത്ര ആചരിക്കണം।