Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततोऽहं मेदिनीपृष्ठे ह्यवतीर्य समुद्रजे । तपः शक्त्या करिष्यामि भूयस्त्वां तु शुभाननाम्

Transliteration

tato'haṃ medinīpṛṣṭhe hyavatīrya samudraje | tapaḥ śaktyā kariṣyāmi bhūyastvāṃ tu śubhānanām

Translation

‘അതിനുശേഷം, ഹേ സമുദ്രജേ! ഞാൻ ഭൂമിയുടെ പൃഷ്ഠത്തിൽ അവതരിച്ച് തപശക്തിയാൽ നിന്നെ വീണ്ടും ശുഭമുഖിയാക്കും.’

Word by Word

• ततः: then/from there
• ततः: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तदर्थक-अपादान/अनन्तरार्थक-क्रियाविशेषणम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचनम्

• मेदिनीपृष्ठे: on the earth's surface
• मेदिनीपृष्ठे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मेदिनी + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (मेदिन्याः पृष्ठम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक-निपातः

• अवतीर्य: having descended
• अवतीर्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्तः (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• समुद्रजे: in/at the ocean-born (place)
• समुद्रजे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समुद्र + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (समुद्रात् जातः/समुद्रे जातः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• शक्त्या: by (my) power
• शक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्

• करिष्यामि: I will do/perform
• करिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुषः (1st), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• भूयः: again/more
• भूयः: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरर्थक-क्रियाविशेषणम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचनम्

• तु: but/and
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/अन्वयार्थक-निपातः

• शुभाननाम्: (you,) auspicious-faced (f.)
• शुभाननाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुभ + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (शुभम् आननम् यस्याः)

Speaker

Hari (Viṣṇu) (reported within Sūta’s narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ (implied)

Visual Art Cues

Scene: Hari promises the sea-born Kamalā that he will descend to earth and, through the power of austerity, restore her auspicious face.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Sea-born one (samudra-jā) (epithet: likely Lakṣmī/Kamalā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine compassion responds to suffering, and tapas (austerity) is portrayed as a sacred power that restores auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it prepares the narrative for the place where tapas will be undertaken.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is presented as the means of effecting restoration.