Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

तत्र कृत्वाऽश्रमं श्रेष्ठं तपस्तेपे सुदारुणम् । यत्प्रभावादयं देवस्तस्मिंल्लिङ्गे व्यवस्थितः

tatra kṛtvā'śramaṃ śreṣṭhaṃ tapastepe sudāruṇam | yatprabhāvādayaṃ devastasmiṃlliṅge vyavasthitaḥ

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠമായ ആശ്രമം പണിത ശേഷം അദ്ദേഹം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു; ആ തപോപ്രഭാവത്താൽ ഈ ദേവൻ ആ ലിംഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായി വസിക്കുന്നു.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्तं अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive)
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
श्रेष्ठम्excellent
श्रेष्ठम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; ‘आश्रमम्’ इति विशेषणम्
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; कर्मरूपेण
तेपेperformed (austerity)
तेपे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्
सु-दरुणम्very severe
सु-दरुणम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय/उपसर्ग) + दरुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; ‘तपः’ इति विशेषणम्; समासः—कर्मधारयः
यत्-प्रभावात्due to whose power
यत्-प्रभावात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (यस्य प्रभावः)
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
देवःgod (the deity)
देवः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
लिङ्गेin the liṅga
लिङ्गे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
व्यवस्थितःis established/abides
व्यवस्थितः:
Karta-visheshana (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि/कर्तरि कृदन्तम् (past participle, ‘being established’); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवः’ इति विशेष्यः

Narrative context (continuation of Sūta’s narration)

Tirtha: Dhundhumāreśvara

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis at Naimiṣāraṇya (contextual)

Scene: Dhundhumāra in an austere hermitage, performing severe tapas—standing in meditation, surrounded by sacred trees; the liṅga nearby radiates, indicating the deity’s established presence.

L
Liṅga
D
Deva (Śiva)

FAQs

Severe tapas sanctifies a place and is presented as the spiritual force by which the deity’s presence becomes firmly manifest in a liṅga.

The locale of the liṅga installed by Dhundhumāra—later praised as Dhundhumāreśvara.

Establishing an āśrama and undertaking intense tapas as a sacred discipline.