Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 105

Devanagari script

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये राक्षसलिंगच्छेदनंनाम पञ्चोत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetra māhātmye rākṣasaliṃgacchedanaṃnāma pañcottaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘രാക്ഷസലിംഗച്ഛേദനം’ എന്ന നൂറ്റിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कान्दे: in the Śrī Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कान्दे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (श्री-स्कान्द = venerable Skanda[Purāṇa])

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महापुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महद् पुराणम्)

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (एकाशीति-साहस्री = of 81,000 [verses]) विशेषणम् (संहितायाम्)

• संहितायाम्: in the saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम् (नागरखण्डे)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa
• नागरखण्डे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (नागर-खण्ड)

• हाटकेश्वरक्षेत्रे: in the Hāṭakeśvara sacred area
• हाटकेश्वरक्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (हाटकेश्वर-क्षेत्र)

• माहात्म्ये: in the māhātmya (glorification section)
• माहात्म्ये: Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• राक्षसलिङ्गच्छेदनम्: the cutting of the demon’s liṅga
• राक्षसलिङ्गच्छेदनम्: Karta (Title/नामधेय)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + लिङ्ग + छेदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (राक्षसस्य लिङ्गस्य छेदनम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/नाम)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देश (marker ‘named’)

• पञ्चोत्तरशततमः: the one-hundred-and-fifth
• पञ्चोत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + उत्तर + शत + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक; तत्पुरुष-समास (शततमः + पञ्चोत्तरः = 105th) विशेषणम् (अध्यायः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Heading/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Colophon (editorial closure of the chapter)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Manuscript colophon moment: a scribe completes the chapter title ‘Rākṣasa-liṅga-cchedana’ with decorative flourishes; a small Śiva-liṅga vignette in the margin.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Nāgara-khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Rākṣasa-liṅga-cchedana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it primarily authenticates the textual location and title rather than teaching doctrine directly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the focus of the Māhātmya section.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a chapter-ending identification statement.