Adhyaya 40
അഗസ്ത്യൻ, പാർവതിയുടെ ഹർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ച പാപനാശക വിഷയത്തെ വിശദമായി ചോദിക്കുന്നു. സ്കന്ദൻ ഗൃഹ്യ-ദൈവിക സംഭവമെന്ന നിലയിൽ പറയുന്നു—മേനാദേവി പാർവതിയോട് വിവാഹാനന്തര വാസസ്ഥലം കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ, പാർവതി ശിവനെ സമീപിച്ച് തന്റെ വാസം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം ധാമത്തിൽ തന്നെ ആക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ അവളെ ഹിമാലയത്തിൽ നിന്ന് ആനന്ദവനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അത് പരമാനന്ദത്തിന്റെ കാരണമെന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ പാർവതിയുടെ സ്വരൂപം ആനന്ദത്തിൽ നിറയുന്നു. ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ അഖണ്ഡാനന്ദത്തിന്റെ ഉറവിടം എന്തെന്നു പാർവതി ചോദിക്കുന്നു. ശിവൻ പറയുന്നു—ഈ മോക്ഷക്ഷേത്രത്തിന്റെ പഞ്ചക്രോശ പരിധിയിൽ എല്ലായിടത്തും ലിംഗങ്ങളാണ്; ലിംഗമില്ലാത്ത ഇടമൊന്നുമില്ല. ത്രിലോകങ്ങളിലെ പുണ്യവാന്മാർ സ്ഥാപിച്ച ‘പരമാനന്ദരൂപ’ അനന്ത ലിംഗങ്ങൾ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. പാർവതി ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അനുമതി തേടുമ്പോൾ, ശിവന്റെ സമ്മതത്തോടെ മഹാദേവന്റെ സമീപത്ത് പാർവതീശ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനമാത്രം ബ്രഹ്മഹത്യാദി മഹാപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും ദേഹബന്ധനം മുറിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കാശിയിൽ പൂജ ചെയ്താൽ साधകൻ ‘കാശീ-ലിംഗ’ ഭാവം പ്രാപിച്ച് അവസാനം ശിവനിൽ ലയിക്കുന്നു. പ്രത്യേക ആചാരം—ചൈത്ര ശുക്ല തൃതീയയിൽ പൂജ ചെയ്താൽ ഇഹലോക മംഗളവും പരലോക ശുഭഗതിയും ലഭിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നത് ഇഹ-പര ലക്ഷ്യങ്ങൾ സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
अगस्त्य उवाच । पार्वतीहृदयानंद पार्वतीश समुद्भवम् । कथयेह यदुद्दिष्टं भवता प्रागघापहम्
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർവതീഹൃദയാനന്ദാ, ഹേ പാർവതീശ്വരാ! നിങ്ങൾ മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ച പാപഹരമായ ആ വൃത്താന്തം ഇവിടെ പറയുക।
Verse 2
स्कंद उवाच । शृण्वगस्ते यदा मेना हिमाचलपतिव्रता । गिरींद्रजां सुतामाह पुत्रि तेस्य महेशितुः
സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അഗസ്ത്യ, കേൾക്കുക. ഒരിക്കൽ ഹിമാചലന്റെ പതിവ്രതയായ മേന ഗിരീന്ദ്രജയായ മകളോട് പറഞ്ഞു—‘മകളേ, ആ മഹേശ്വരന്റെ…’
Verse 3
किं स्थानं वसतिर्वा का को बंधुर्वेत्सि किंचन । प्रायो गृहं न जामातुरस्य कोपि च कुत्रचित्
‘അവന്റെ സ്ഥലം ഏത്, വാസസ്ഥലം എങ്ങനെയാണ്? ബന്ധുക്കൾ ആരെല്ലാം—നിനക്ക് എന്തെങ്കിലും അറിയുമോ? സാധാരണയായി എവിടെയും ആര്ക്കും മരുമകന്റെ വീട് അറിയപ്പെടാറില്ല।’
Verse 4
निशम्येति वचो मातुरतिह्रीणा गिरींद्रजा । आसाद्यावसरं शंभुं नत्वा गौरी व्यजिज्ञपत्
മാതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അത്യന്തം ലജ്ജിതയായ ഗിരീന്ദ്രജാ ഗൗരി അവസരം കണ്ടു ശംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ചു തന്റെ അപേക്ഷ അറിയിച്ചു।
Verse 5
मया श्वश्रूगृहं कांत गम्यमद्य विनिश्चितम् । नाथात्र नैव वस्तव्यं नय मां स्वं निकेतनम्
‘പ്രിയനേ, ഇന്ന് ഞാൻ ശ്വശ്രൂഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകാൻ നിശ്ചയിച്ചു. ഹേ നാഥാ, ഇവിടെ താമസിക്കരുത്—എന്നെ നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം നിവാസത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുക।’
Verse 6
गिरींद्रजागिरं श्रुत्वा गिरीश इति तत्त्ववित् । हित्वा हिमगिरिं प्राप्तो निजमानंदकाननम्
ഗിരിരാജന്റെ ആജ്ഞാവാണി ശ്രവിച്ച് തത്ത്വജ്ഞനായ ഗിരീശൻ—ശിവൻ—ഹിമഗിരി വിട്ട് തന്റെ സ്വന്തം ആനന്ദകാനനമായ കാശിയിലെ ആനന്ദവനത്തിലേക്ക് എത്തി।
Verse 7
प्राप्यानंदवनं देवी परमानंदकारणम् । विस्मृत्य पितृसंवासं जाता चानंदरूपिणी
ആനന്ദവനം പ്രാപിച്ച പരമാനന്ദകാരിണിയായ ദേവി പിതൃഗൃഹവാസം പോലും മറന്ന് സ്വയം ആനന്ദസ്വരൂപിണിയായി മാറി।
Verse 8
अथ विज्ञापयांचक्रे गौरी गिरिशमेकदा । अच्छिन्नानंदसंदोहः कुतः क्षेत्रेऽत्र तद्वद
പിന്നീട് ഒരിക്കൽ ഗൗരി ഗിരീശനോട് അപേക്ഷിച്ചു—“പറയുക; ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ അച്ഛിന്നമായ ആനന്ദസമൂഹം നിലകൊള്ളുന്നു?”
Verse 9
इति गौरीरितं श्रुत्वा प्रत्युवाच पिनाकधृक् । पंचक्रोशपरीमाणे क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिसद्मनि
ഗൗരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പിനാകധാരി ശിവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“പഞ്ചക്രോശപരിമിതമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഇത് മുക്തിധാമം…”
Verse 10
तिलांतरं न देव्यस्ति विना लिंगं हि कुत्रचित् । एकैकं परितो लिंगं क्रोशं क्रोशं च यावनिः
“ഹേ ദേവി, ഇവിടെ ലിംഗം കൂടാതെ എള്ളളവോളം ഇടവും ഇല്ല. ചുറ്റും ഒന്നിന് പിന്നാലെ ഒന്നായി ലിംഗങ്ങളേ ലിംഗങ്ങൾ—ക്രോശം ക്രോശമായി, ഭൂമി എത്രത്തോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നുവോ അത്രത്തോളം।”
Verse 11
अन्यत्रापि हि सा देवि भवेदानंदकारणम् । अत्रानंदवने देवि परमानंदजन्मनि
മറ്റിടങ്ങളിലും, ഹേ ദേവി, അത് നിശ്ചയമായും ആനന്ദത്തിന്റെ കാരണമാകാം; എന്നാൽ ഇവിടെ ആനന്ദവനത്തിൽ, ഹേ ദേവി, അതുതന്നെ പരമാനന്ദത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥാനമാണ്.
Verse 12
परमानंदरूपाणि संति लिंगान्यनेकशः । चतुर्दशसु लोकेषु कृतिनो ये वसंति हि
പരമാനന്ദസ്വരൂപമായ ലിംഗങ്ങൾ അനേകംവിധമായി നിലനിൽക്കുന്നു. ചതുര്ദശ ലോകങ്ങളിൽ പുണ്യവാന്മാർ വസിക്കുന്നു…
Verse 13
तैः स्वनाम्नेह लिंगानि कृत्वाऽपि कृतकृत्यता । अत्र येन महादेवि लिंगं संस्थापितं मम
അവർ തങ്ങളുടെ പേരിൽ ഇവിടെ ലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചാലും കൃതാർത്ഥരാകുന്നു; എന്നാൽ ഹേ മഹാദേവി, ഇവിടെ എന്റെ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ…
Verse 14
वेत्ति तच्छ्रेयसः संख्यां शेषोपि न विशेषवित्
ആ ശ്രേയസ്സിന്റെ അളവ്—അതിന്റെ എണ്ണം—ആർക്കറിയാം? ശേഷനും അതിന്റെ പൂർണ്ണ വ്യാപ്തി അറിയുന്നില്ല.
Verse 15
परिच्छेदव्यतीतस्यानंदस्य परकारणम् । अतस्त्विदं परं क्षेत्रं लिर्गैर्भूयोभिरद्रिजे
ഇത് പരിധിയെ അതിക്രമിക്കുന്ന ആനന്ദത്തിന്റെ പരമ കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ അദ്രിജേ, ഇതാണ് പരമ ക്ഷേത്രം—കൂടുതൽ ലിംഗങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായത്.
Verse 16
निशम्येति महादेवी पुनः पादौ प्रणम्य च । देह्यनुज्ञां महादेव लिंगसंस्थापनाय मे
ഇതു കേട്ട മഹാദേവി വീണ്ടും ശിവന്റെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാദേവാ, ലിംഗസ്ഥാപനത്തിനായി എനിക്ക് അനുവാദം തരണമേ.”
Verse 17
पत्युराज्ञां समासाद्य यच्छेच्छ्रेयः पतिव्रता । न तस्याः श्रेयसो हानिः संवर्तेपि कदाचन
ഭർത്താവിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച പതിവ്രതയ്ക്ക് ആത്മഹിതകരമായ ഏതു ശ്രേയസ്സും ആചരിക്കാം; അവളുടെ പുണ്യം ഒരിക്കലും കുറയുകയില്ല—പ്രളയകാലത്തും പോലും.
Verse 18
इति प्रसाद्य देवेशमाज्ञां प्राप्य महेशितुः । लिंगं संस्थापितं गौर्या महादेव समीपतः
ഇങ്ങനെ ദേവേശനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് മഹേശ്വരന്റെ അനുവാദം നേടി, ഗൗരി മഹാദേവന്റെ സമീപത്ത് ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.
Verse 19
तल्लिंगदर्शनात्पुंसां ब्रह्महत्यादिपातकम् । विलीयेत न संदेहो देहबंधोपि नो पुनः
ആ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ നിശ്ചയമായി ലയിക്കുന്നു; സംശയമില്ല. ദേഹബന്ധവും വീണ്ടും വരികയില്ല.
Verse 20
तत्र लिंगे वरो दत्तो देवदेवेन यः पुनः । निशामय मुने तं तु भक्तानां हितकाम्यया
അപ്പോൾ ആ ലിംഗത്തിന് ദേവദേവൻ നൽകിയ വരം കേൾക്കുക, ഹേ മുനേ; ഭക്തരുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഇത് പ്രസ്താവിക്കുന്നത്.
Verse 21
लिंगं यः पार्वतीशाख्यं काश्यां संपूजयिष्यति । तद्देहावसितिं प्राप्य काशीलिंगं भविष्यति
കാശിയിൽ ‘പാർവതീശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ലിംഗത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവൻ, ദേഹാന്തത്തിൽ കാശീലിംഗത്വം പ്രാപിച്ച് കാശീലിംഗമാകുന്നു.
Verse 22
काशीलिंगत्वमासाद्य मामेवानुप्रवेक्ष्यति । चैत्रशुक्लतृतीयायां पार्वतीशसमर्चनात्
കാശീലിംഗത്വം പ്രാപിച്ചവൻ എന്നിലേക്കു മാത്രമേ പ്രവേശിക്കൂ; ചൈത്ര ശുക്ല തൃതീയയിൽ പാർവതീശനെ സമർച്ചിച്ചതിന്റെ ഫലമാണിത്.
Verse 23
इह सौभाग्यमाप्नोति परत्र च शुभां गतिम् । पार्वतीश्वरमाराध्य योषिद्वा पुरुषोपि वा
പാർവതീശ്വരനെ ആരാധിച്ചാൽ, സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—ഇഹലോകത്തിൽ സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കുകയും പരലോകത്തിൽ ശുഭഗതി പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യും.
Verse 24
न गर्भमाविशेद्भूयो भवेत्सौभाग्यभाजनम् । पार्वतीशस्य लिंगस्य नामापि परिगृह्णतः
പാർവതീശ ലിംഗത്തിന്റെ നാമം പോലും ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല; സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ പാത്രമാകും.
Verse 25
अपि जन्मसहस्रस्य पापं क्षयति तत्क्षणात् । पार्वतीशस्य माहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । ऐहिकामुष्मिकान्कामान्स प्राप्स्यति महामतिः
ആയിരം ജന്മങ്ങളുടെ പാപവും അതിക്ഷണത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു. പാർവതീശന്റെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്ന നരോത്തമൻ, ആ മഹാമതി ഇഹലോക-പരലോക സംബന്ധമായ ആഗ്രഹഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 90
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे पार्वतीशवर्णनं नाम नवतितमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ചതുര്ഥ ഭാഗത്തിൽ, കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ “പാർവതീശ (ശിവ) വർണ്ണനം” എന്ന തൊണ്ണൂറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।