Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 55

रविरुवाच । देवि त्वदीयचरणांबुजरेणुगौरीं भालस्थलीं वहति यः प्रणतिप्रवीणः । जन्मांतरेपि रजनीकरचारुलेखा तां गौरयत्यतितरां किल तस्य पुंसः

raviruvāca | devi tvadīyacaraṇāṃbujareṇugaurīṃ bhālasthalīṃ vahati yaḥ praṇatipravīṇaḥ | janmāṃtarepi rajanīkaracārulekhā tāṃ gaurayatyatitarāṃ kila tasya puṃsaḥ

രവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി! പ്രണാമത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പുരുഷൻ നിന്റെ പദ്മപാദരേണുവിൽ നിന്നുയർന്ന ഗൗരിമയെ തന്റെ ലലാട്ടത്തിൽ ധരിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ജന്മത്തിലും അവന്റെ നെറ്റിയിലെ ചന്ദ്രന്റെ മനോഹര രേഖ ആ ചിഹ്നത്തെ കൂടുതൽ ദീപ്തമാക്കുന്നു.

रविःRavi (the Sun)
रविः:
Karta (Speaker/subject)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; √वच् → उवाच
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
त्वदीयचरणाम्बुजरेणुगौरीम्made fair by the pollen/dust of your lotus-feet
त्वदीयचरणाम्बुजरेणुगौरीम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootत्वदीय + चरण + अम्बुज + रेणु + गौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास-श्रृङ्खला (तत्पुरुष/कर्मधारय-मिश्र): त्वदीय (तव) + चरणाम्बुज (चरणरूपम् अम्बुजम्) + रेणु (धूलि) + गौरी (गौरवर्णा) — ‘तव चरणकमल-रेणुना गौरीभूताम्’
भालस्थलीम्the forehead-surface
भालस्थलीम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootभाल + स्थली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: भालस्य स्थली
वहतिbears, carries
वहति:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta (Subject of vahati)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
प्रणतिप्रवीणःskilled in bowing (devotion)
प्रणतिप्रवीणः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रणति + प्रवीण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः: प्रणतौ प्रवीणः (नमने कुशलः)
जन्मान्तरेin another birth
जन्मान्तरे:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootजन्मन् + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः: जन्मनः अन्तरम्
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अपि-कार particle): ‘also/even’
रजनीकरचारुलेखाthe lovely moon-streak (moonlight/mark)
रजनीकरचारुलेखा:
Karta (Subject of gaurayati)
TypeNoun
Rootरजनीकर + चारु + लेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-श्रृङ्खला: रजनीकरस्य (चन्द्रस्य) चारु लेखा
ताम्that (forehead)
ताम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
गौरयतिmakes fair, beautifies
गौरयति:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootगौरय् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; causative-denominative sense ‘to make/consider fair, to whiten/adorn’
अतितराम्exceedingly
अतितराम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअतितरम् (अव्यय/निपात)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb): ‘अत्यन्तम्/very greatly’
किलindeed, as is said
किल:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चय/श्रुत्यर्थ particle): ‘indeed, it is said’
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पुंसःof the man (devotee)
पुंसः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपुंस्/पुम्स् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

Ravi (Sūrya/Mārtaṇḍa)

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Devī-pāda-sevā ideal)

Type: kshetra

Listener: Devī (Gaurī/Bhavānī; Śiva-vāmāṅga-hāriṇī)

Scene: Ravi addresses the Goddess: a devotee bows expertly, and the pale dust from her lotus-feet becomes a luminous mark on his forehead; in a future birth, the crescent-moon streak enhances that radiance.

D
Devī
R
Ravi (Sūrya)
M
Moon (Rajanīkara)

FAQs

Devotional surrender (praṇati) leaves a lasting spiritual imprint that carries merit beyond one lifetime.

Kāśī, where the Devī associated with Śiva is praised as granting enduring auspiciousness.

Praṇati/namaskāra (reverent bowing) is highlighted as the key devotional act.