Adhyaya 47

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसस्य वधात्सूत रावणस्य महामुने । ब्रह्महत्या कथमभूद्राघवस्य महात्मनः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, ഹേ മഹാമുനേ! രാക്ഷസനായ രാവണനെ വധിച്ചതിന് ശേഷം മഹാത്മാവായ രാഘവന് ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?

Verse 2

ब्राह्मणस्य वधात्सूत ब्रह्महत्याभिजायते । न ब्राह्मणो दशग्रीवः कथं तद्वद नो मुने

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ബ്രാഹ്മണവധം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ജനിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല; പിന്നെ അതേ ദോഷം എങ്ങനെ ബാധിക്കും? ഹേ മുനേ, ഞങ്ങൾക്ക് വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 3

ब्रह्महत्या भवेत्क्रूरा रामचंद्रस्य धीमतः । एतन्नः श्रद्दधानानां वद कारुण्यतोऽधुना

ധീമാനായ രാമചന്ദ്രനിൽ ബ്രഹ്മഹത്യ പോലെയുള്ള ക്രൂരപാപം എങ്ങനെ വരും? ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കുന്നു—കരുണയോടെ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക.

Verse 4

इति पृष्टस्ततः सूतो नैमिषारण्यवासिभिः । वक्तुं प्रचक्रमे तेषां प्रश्नस्योत्तरमुत्तमम्

നൈമിഷാരണ്യവാസികൾ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനാൽ, സൂതൻ അപ്പോൾ അവരുടെ ചോദ്യംക്കു ഉത്തമമായ മറുപടി പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 5

।श्रीसूत उवाच । ब्रह्मपुत्रो महातेजाः पुलस्त्योनाम वै द्विजाः । बभूव तस्य पुत्रोऽभूद्विश्रवा इति विश्रुतः

ശ്രീ സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ പുലസ്ത്യൻ എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവനു ‘വിശ്രവാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 6

तस्य पुत्रः पुलस्त्य स्य विश्रवा मुनिपुंगवाः । चिरकालं तपस्तेपे देवैरपि सुदुष्करम्

പുലസ്ത്യന്റെ പുത്രനായ വിശ്രവാ—മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു; ദേവന്മാർക്കും അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സായിരുന്നു അത്.

Verse 7

तपः कुर्वति तस्मिंस्तु सुमाली नाम राक्षसः । पाताललोकाद्भूलोकं सर्वं वै विचचार ह

അവൻ തപസ്സിൽ നിരതനായിരിക്കുമ്പോൾ സുമാലി എന്ന രാക്ഷസൻ പാതാളലോകത്തിൽ നിന്നുയർന്ന് ഭൂലോകമൊട്ടാകെ സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 8

हेमनिष्कांगदधरः कालमेघनिभच्छविः । समादाय सुतां कन्यां पद्महीनामिव श्रियम्

സ്വർണ്ണഹാരവും അങ്കദങ്ങളും ധരിച്ച്, മഴമേഘംപോലെ ശ്യാമകാന്തിയോടെ അവൻ തന്റെ കന്യയായ പുത്രിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി—പദ്മരഹിതയായ ശ്രീലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ.

Verse 9

विचरन्स महीपृष्ठे कदाचित्पुष्पकस्थितम् । दृष्ट्वा विश्रवसः पुत्रं कुबेरं वै धनेश्वरम्

ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ഒരിക്കൽ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന വിശ്രവസിന്റെ പുത്രനും ധനാധിപതിയുമായ കുബേരനെ കണ്ടു.

Verse 10

चिंतयामास विप्रेंद्राः सुमाली स तु राक्षसः । कुबेरसदृशः पुत्रो यद्यस्माकं भविष्यति

അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ സുമാലി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—‘നമ്മുടെ വംശത്തിൽ കുബേരനെപ്പോലൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ…’

Verse 11

वयं वर्द्धामहे सर्वे राक्षसा ह्यकुतोभयाः । विचार्यैवं निजसुतामब्रवीद्राक्षसेश्वरः

‘അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എല്ലാ രാക്ഷസരും ഏതു ദിക്കിലും ഭയമില്ലാതെ വളർന്നു പുഷ്ടിപ്പെടും.’ എന്ന് വിചാരിച്ച് രാക്ഷസാധിപൻ തന്റെ പുത്രിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 12

सुते प्रदानकालोऽद्य तव कैकसि शोभने । अद्य ते यौवनं प्राप्तं तद्देया त्वं वराय हि

ഹേ ശോഭനയായ കൈകസി, മകളേ! ഇന്ന് നിന്നെ വിവാഹദാനമായി നൽകേണ്ട യുക്തമായ സമയം. ഇന്ന് നീ യൗവനം പ്രാപിച്ചു; അതിനാൽ നിന്നെ തീർച്ചയായും യോഗ്യനായ വരനു നൽകണം.

Verse 13

अप्रदानेन पुत्रीणां पितरो दुःखमाप्नुयुः । किं च सर्वगुणोत्कृष्टा लक्ष्मीरिव सुते शुभे

പുത്രിമാരെ വിവാഹത്തിൽ നൽകാതിരുന്നാൽ പിതാക്കന്മാർ ദുഃഖം പ്രാപിക്കും. കൂടാതെ, ഹേ ശുഭമകളേ, നീ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ സർവ്വഗുണോത്തമയായി തിളങ്ങുന്നു.

Verse 14

प्रत्याख्यानभयात्पुंभिर्न च त्वं प्रार्थ्यसे शुभे । कन्यापितृत्वं दुःखाय सर्वेषां मानकांक्षिणाम्

ഹേ ശുഭേ, നിരാകരണഭയത്താൽ പുരുഷന്മാർ നിന്റെ കൈ ചോദിക്കുകയുമില്ല. മാനവും പ്രതിഷ്ഠയും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അവിവാഹിതകന്ന്യയുടെ പിതൃത്വം ദുഃഖകാരണമാകുന്നു.

Verse 15

न जानेऽहं वरः को वा वरयेदिति कन्यके । सा त्वं पुलस्त्यतनयं मुनिं विश्रवसं द्विजम्

ഹേ കന്യകേ, വരൻ ആരാകുമോ, ആരാണ് നിന്നെ വരിക്കുമോ എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല. അതിനാൽ പുലസ്ത്യപുത്രനായ ദ്വിജമുനി വിശ്രവസിനെ വരനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 16

पितामहकुलोद्भूतं वरयस्व स्वयंगता । कुबेरतुल्यास्तनया भवेयुस्ते न संशयः

പിതാമഹന്റെ മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിച്ച ആ മുനിയുടെ അടുക്കൽ നീ സ്വയം ചെന്നു അവനെ വരിക്ക. സംശയമില്ല—നിനക്ക് കുബേരസമാന പുത്രന്മാർ ജനിക്കും.

Verse 17

कैकसी तद्वचः श्रुत्वा सा कन्या पितृगौरवात् । अंगीचकार तद्वाक्यं तथास्त्विति शुचिस्मिता

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട കന്യക കൈകസി പിതൃഗൗരവം കൊണ്ടു ആ ഉപദേശം അംഗീകരിച്ചു; ശുചിയായ മൃദുഹാസത്തോടെ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 18

पर्णशालां मुनिश्रेष्ठा गत्वा विश्रवसो मुनेः । अतिष्ठदंतिके तस्य लज्जमाना ह्यधोमुखी

വിശ്രവ മുനിയുടെ പർണശാലയിൽ ചെന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ കന്യക അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപത്ത് നിന്നു—ലജ്ജയോടെ മുഖം താഴ്ത്തി.

Verse 19

तस्मिन्नवसरे विप्राः पुलस्त्यतनयः सुधीः । अग्निहोत्रमुपास्ते स्म ज्वलत्पावकसन्निभः

അന്നേരത്ത്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, പുലസ്ത്യന്റെ സുധീ പുത്രൻ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിരതനായിരുന്നു—ജ്വലിക്കുന്ന പാവകത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിമാൻ.

Verse 20

संध्याकालमतिक्रूरमविचिंत्य तु कैकसी । अभ्येत्य तं मुनिं सुभ्रूः पितुर्वचनगौरवात्

സുഭ്രൂ കൈകസി സന്ധ്യാകാലത്തിന്റെ കഠിനമര്യാദയെ ചിന്തിക്കാതെയും, പിതൃവചനഗൗരവം കൊണ്ടു ആ മുനിയെ സമീപിച്ചു.

Verse 21

तस्थावधोमुखी भूमिं लिखत्यंगुष्ठकोटिना । विश्रवास्तां विलोक्याथ कैकसीं तनुमध्यमाम् । उवाच सस्मितो विप्राः पूर्णचंद्रनिभाननाम्

അവൾ മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നുകൊണ്ട് വിരല്തുമ്പായ അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ട് നിലം വരയ്ക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വിശ്രവൻ കൈകസിയെ കണ്ടു—സുന്ദരമായ സ്ലിം നടുവും പൂർണ്ണചന്ദ്രസമമായ മുഖവും ഉള്ളവളെ—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, മൃദുഹാസത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 22

विश्रवा उवाच । शोभने कस्य पुत्री त्वं कुतो वा त्वमिहागता

വിശ്രവാ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ! നീ ആരുടെ പുത്രി? എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്?

Verse 23

कार्यं किं वा त्वमुद्दिश्य वर्तसेऽत्र शुचिस्मिते । यथार्थतो वदस्वाद्य मम सर्वमनिंदिते

ഹേ ശുചിസ്മിതേ! ഏത് കാര്യം ഉദ്ദേശിച്ചാണ് നീ ഇവിടെ താമസിക്കുന്നത്? ഹേ അനിന്ദിതേ, ഇന്ന് യഥാർത്ഥമായി എല്ലാം എനിക്കു പറയുക.

Verse 24

इतीरिता कैकसी सा कन्या बद्धांजलिर्द्विजाः । उवाच तं मुनिं प्रह्वा विनयेन समन्विता

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്‌തപ്പോൾ കൈകസി എന്ന കന്യക കൈകൂപ്പി വണങ്ങി, വിനയത്തോടെ ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 25

तपः प्रभावेन मुने मदभिप्रायमद्य तु । वेत्तुमर्हसि सम्यक्त्वं पुलस्त्यकुलदीपन

ഹേ മുനേ! നിങ്ങളുടെ തപഃപ്രഭാവംകൊണ്ട് ഇന്നും എന്റെ അഭിപ്രായം ശരിയായി അറിയാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയും—ഹേ പുലസ്ത്യകുലദീപനേ.

Verse 26

अहं तु कैकसी नाम सुमालिदुहिता मुने । मत्तातस्याज्ञया ब्रह्मंस्तवांतिकमुपागता

ഹേ മുനേ! ഞാൻ സുമാലിയുടെ പുത്രിയായ ‘കൈകസി’ എന്ന പേരുള്ളവൾ. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സമീപത്ത് വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 27

शेष त्वं ज्ञानदृष्ट्याद्य ज्ञातुमर्हस्यसंशयः । क्षणं ध्यात्वा मुनिः प्राह विश्रवाः स तु कैकसीम्

ശേഷമുള്ളതു നീ ഇന്ന് ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ സംശയമില്ലാതെ അറിയുവാൻ യോഗ്യയാകുന്നു. ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ച് മുനി വിശ്രവാ കൈകസിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 28

मया ते विदितं सुभ्रूर्मनोगतमभीप्सितम् । पुत्राभिलाषिणी सा त्वं मामगाः सांप्रतं शुभे

ഹേ സുഭ്രൂ! നിന്റെ മനസ്സിലെ അഭീഷ്ടം എനിക്ക് അറിയാം. ഹേ ശുഭേ! പുത്രാഭിലാഷയോടെ നീ ഇപ്പോൾ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 29

सायंकालेऽधुना क्रूरे यस्मान्मां त्वमुपागता । पुत्राभिलाषिणी भूत्वा तस्मात्त्वां प्रब्रवीम्यहम्

ഹേ ക്രൂരെ! സന്ധ്യാകാലത്ത് ഇപ്പോൾ പുത്രാഭിലാഷയോടെ നീ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നതിനാൽ, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോട് ഇതു പറയുന്നു.

Verse 30

शृणुष्वावहिता रामे कैकसी त्वमनिंदिते । दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान्

ഹേ അനിന്ദിതേ കൈകസി, ഹേ രാമേ! ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക—നീ ദാരുണരെ പ്രസവിക്കും; അവർ ഭയങ്കരാകാരന്മാർ, ദാരുണ വംശത്തിന് പ്രിയന്മാർ.

Verse 31

जनयिष्यसि पुत्रांस्त्वं राक्षसान्क्रूरकर्मणः । श्रुत्वा तद्वचनं सा तु कैकसी प्रणिपत्य तम्

നീ ക്രൂരകർമ്മികളായ രാക്ഷസസ്വഭാവമുള്ള പുത്രന്മാരെ പ്രസവിക്കും. ആ വചനം കേട്ട് കൈകസി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണാമിച്ചു.

Verse 32

पुलस्त्यतनयं प्राह कृतांजलिपुटा द्विजाः । भगवदीदृशाः पुत्रास्त्वत्तः प्राप्तुं न युज्यते

കൈകൂപ്പി ദ്വിജന്മാർ പുലസ്ത്യപുത്രൻ (വിശ്രവസ്)നോട് പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, അങ്ങുപോലെയുള്ള ദിവ്യസ്വഭാവിയിൽ നിന്ന് ഇങ്ങനെ പുത്രപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നത് യുക്തമല്ല।”

Verse 33

इत्युक्तः स मुनिः प्राह कैकसीं तां सुमध्यमाम् । मद्वंशानुगुणः पुत्रः पश्चिमस्ते भविष्यति

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനി സുമധ്യയായ കൈകസിയോട് പറഞ്ഞു— “നിന്റെ അവസാന പുത്രൻ എന്റെ വംശത്തിന് അനുയോജ്യനായിരിക്കും।”

Verse 34

धार्मिकः शास्त्रविच्छांतो न तु राक्षसचेष्टितः । इत्युक्ता कैकसी विप्राः काले कतिपये गते

“അവൻ ധാർമ്മികൻ, ശാസ്ത്രജ്ഞൻ, ശാന്തനും സംയമിയും ആയിരിക്കും; രാക്ഷസചേഷ്ടകളിൽ ഏർപ്പെടുകയില്ല।” എന്ന് കൈകസിയോട് പറഞ്ഞു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, കുറെകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ…

Verse 35

सुषुवे तनयं क्रूरं रक्षोरूपं भयंकरम् । द्विपंचशीर्षं कुमतिं विंशद्बाहुं भयानकम्

അവൾ ഒരു ക്രൂരപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു— രാക്ഷസരൂപത്തിൽ ഭയങ്കരൻ; പത്ത് തലകൾ, ദുഷ്ടബുദ്ധി, ഇരുപത് ഭുജങ്ങളാൽ അതിഭയാനകൻ।

Verse 36

ताम्रोष्ठं कृष्णवदनं रक्तश्मश्रु शिरोरुहम् । महादंष्ट्रं महाकायं लोकत्रासकरं सदा

അവന്റെ അധരങ്ങൾ താമ്രവർണ്ണം, മുഖം കൃഷ്ണവർണ്ണം; താടി-മുടി രക്തവർണ്ണം; മഹാദംഷ്ട്രങ്ങൾ, മഹാകായൻ— സദാ ലോകങ്ങളെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തുന്നവൻ।

Verse 37

दशग्रीवाभिधः सोऽभूत्तथा रावण नामवान् । रावणानंतरं जातः कुम्भकर्णाभिधः सुतः

അവൻ ദശഗ്രീവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു; രാവണൻ എന്ന നാമത്താലും പ്രസിദ്ധനായി. രാവണനുശേഷം കുംഭകർണ്ണൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 38

ततः शूर्पणखा नाम्ना क्रूरा जज्ञे च राक्षसी । ततो बभूव कैकस्या विभीषण इति श्रुतः

പിന്നീട് ശൂർപ്പണഖാ എന്ന പേരുള്ള ക്രൂരയായ രാക്ഷസി ജനിച്ചു. തുടർന്ന് കൈകസിയിൽ നിന്ന് വിഭീഷണൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 39

पश्चिमस्तनयो धीमान्धार्मिको वेदशास्त्रवित् । एते विश्रवसः पुत्रा दशग्रीवादयो द्विजाः

അവസാനത്തെ പുത്രൻ ബുദ്ധിമാനും ധാർമ്മികനും വേദശാസ്ത്രവിദഗ്ധനുമായിരുന്നു. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇവരാണ് വിശ്രവസിന്റെ പുത്രന്മാർ—ദശഗ്രീവാദികൾ.

Verse 40

अतो दशग्रीववधात्कुम्भकर्णवधादपि । ब्रह्महत्या समभवद्रामस्याक्लिष्टकर्मणः

അതുകൊണ്ട് ദശഗ്രീവവധത്താലും കുംഭകർണ്ണവധത്താലും, അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ രാമനിൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം ഉദിച്ചു.

Verse 41

अतस्तच्छांतये रामो लिंगं रामेश्वराभिधम् । स्थापयामास विधिना वैदिकेन द्विजोत्तमाः

ആ ദോഷശാന്തിക്കായി രാമൻ ‘രാമേശ്വര’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അത് വൈദികവിധിപ്രകാരം നടന്നു.

Verse 42

एवं रावणघातेन ब्रह्महत्यासमुद्भवः । समभूद्रामचंद्रस्य लोककांतस्य धीमतः

ഇങ്ങനെ രാവണവധം മൂലം ലോകകാന്തനും ധീമാനുമായ ശ്രീരാമചന്ദ്രനിൽ കർമഫലമായി ബ്രഹ്മഹത്യാ-ദോഷം ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 43

तत्सहैतुकमाख्यातं भवतां ब्रह्मघातजम् । पापं यच्छांतये रामो लिंगं प्रातिष्ठिपत्स्वयम्

അതിന്റെ കാരണം—ബ്രഹ്മഘാതജന്യ പാപം—ഞാൻ നിങ്ങളോട് അറിയിച്ചു. ആ ദോഷശാന്തിക്കായി രാമൻ സ്വയം ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 44

एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य रामचन्द्रोऽतिधार्मिकः । मेने कृतार्थमात्मानं ससीता वरजो द्विजाः

ഇങ്ങനെ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ശേഷം അതിധാർമ്മികനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ സീതയോടും ഇളയ സഹോദരനോടും കൂടി താനെ കൃതാർത്ഥനെന്ന് കരുതി, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ।

Verse 45

ब्रह्महत्या गता यत्र रामचंद्रस्य भूपतेः । तत्र तीर्थमभूत्किंचिद्ब्रह्महत्याविमोचनम्

രാജാവായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യാ-ദോഷം എവിടെ നീങ്ങിയോ, അവിടെ ‘ബ്രഹ്മഹത്യാവിമോചന’ എന്നൊരു തീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 46

तत्र स्नानं महापुण्यं ब्रह्महत्याविनाशनम् । दृश्यते रावणोऽद्यापि छायारूपेण तत्र वै

അവിടെ സ്നാനം മഹാപുണ്യപ്രദവും ബ്രഹ്മഹത്യാ-ദോഷനാശകവുമാണ്; അവിടെയേ ഇന്നും രാവണൻ ഛായാരൂപത്തിൽ ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 47

तदग्रे नागलोकस्य बिलमस्ति महत्तरम् । दशग्रीववधोत्पन्नां ब्रह्महत्यां बलीयसीम्

അതിന്റെ മുമ്പിൽ നാഗലോകത്തിലേക്കുള്ള അതിവിശാലമായ ഒരു ഗുഹയുണ്ട്; ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) വധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ശക്തിയേറിയ ബ്രഹ്മഹത്യ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 48

तद्बिलं प्रापयामास जानकीरमणो द्विजाः । तस्योपरि बिलस्याथ कृत्वा मण्डपमुत्तमम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ജാനകീപ്രിയനായ രാമൻ ആ ഗുഹയിലേക്കു എത്തിച്ചു; പിന്നെ ആ ഗുഹയുടെ മീതെ ഉത്തമമായ ഒരു മണ്ഡപം പണിതു.

Verse 49

भैरवं स्थापयामास रक्षार्थं तत्र राघवः । भैरवाज्ञापरित्रस्ता ब्रह्महत्या भयंकरी

അവിടെ രാഘവൻ (രാമൻ) രക്ഷയ്ക്കായി ഭൈരവനെ സ്ഥാപിച്ചു. ഭൈരവന്റെ ആജ്ഞയിൽ ഭീതയായ ഭയങ്കര ബ്രഹ്മഹത്യ (മൂർത്തിമതി) ഭയപ്പെട്ടു നിയന്ത്രിതയായി.

Verse 50

नाशक्नोत्तद्बिलादूर्ध्वं निर्गंतुं द्विजसत्तमाः । तस्मिन्नेव बिले तस्थौ ब्रह्महत्या निरुद्यमा

ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ, അവൾ ആ ഗുഹയിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പുറത്തുവരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അതേ ഗുഹയിൽ തന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യ നിർവ്യാപാരയായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 51

रामनाथमहालिंगं दक्षिणे गिरिजा मुदा । वर्तते परमानंदशिवस्यार्धशरीरिणी

തെക്കോട്ട് രാമനാഥ മഹാലിംഗത്തിനരികെ ഗിരിജ ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കുന്നു—അവൾ പരമാനന്ദ ശിവന്റെ അർദ്ധശരീരിണിയാണ്.

Verse 52

आदित्यसोमौ वर्तेते पार्श्वयोस्तत्र शूलिनः । देवस्य पुरतो वह्नी रामनाथस्य वर्तते

ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നിലകൊള്ളുന്നു. ദേവന്റെ മുൻപിൽ അഗ്നിയും രാമനാഥന്റെ മുമ്പിൽ നിത്യമായി വസിക്കുന്നു.

Verse 53

आस्ते शतक्रतुः प्राच्यामाग्नेयां च तथाऽनलः । आस्ते यमो दक्षिणस्यां रामनाथस्य सेवकः

കിഴക്കുദിക്കിൽ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) വിരാജിക്കുന്നു; അഗ്നേയദിക്കിൽ അതുപോലെ അനലൻ (അഗ്നി) നിലകൊള്ളുന്നു. തെക്കുദിക്കിൽ യമൻ രാമനാഥന്റെ സേവകനായി വസിക്കുന്നു.

Verse 54

नैरृते निरृतिर्विप्रा वर्तते शंकरस्य तु । वारुण्यां वरुणो भक्त्या सेवते राघवेश्वरम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, നൈഋത്യദിക്കിൽ നിരൃതി ശങ്കരന്റെ സേവയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. വാർുണീ (പടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ വരുണൻ ഭക്തിയോടെ രാഘവേശ്വരനെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 55

वायव्ये तु दिशो भागे वायुरास्ते शिवस्य तु । उत्तरस्यां च धनदो रामनाथस्य वर्तते

വായവ്യ ദിക്കുഭാഗത്ത് വായു ശിവന്റെ സേവയിൽ വിരാജിക്കുന്നു. ഉത്തരദിക്കിൽ ധനദൻ (കുബേരൻ) രാമനാഥന്റെ പരിചര്യയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 56

ईशान्येऽस्य च दिग्भागे महेशो वर्तते द्विजाः । विनायक कुमारौ च महादेवसुतावुभौ

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ ഈശാന്യ ദിക്കുഭാഗത്ത് മഹേശൻ വിരാജിക്കുന്നു. വിനായകനും കുമാരനും—മഹാദേവന്റെ ഇരുപുത്രന്മാർ—അവിടെയേയും സന്നിഹിതരാണ്.

Verse 57

यथाप्रदेशं वर्तेते रामनाथालयेऽधुना । वीरभद्रादयः सर्वे महेश्वरगणेश्वराः

ഇന്നും രാമനാഥാലയത്തിൽ അവർ എല്ലാവരും തത്തത്തായ നിശ്ചിത സ്ഥാനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു—വീരഭദ്രാദികൾ, മഹേശ്വരഗണങ്ങളുടെ എല്ലാ ഗണേശ്വരന്മാരും.

Verse 58

यथाप्रदेशं वर्तंते रामनाथालये सदा । मुनयः पन्नगाः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसां गणाः

രാമനാഥാലയത്തിൽ സദാ തത്തത്തായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ മുനികൾ, പന്നഗങ്ങൾ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവ-അപ്സരാഗണങ്ങൾ വസിക്കുന്നു.

Verse 59

संतुष्यमाणहृदया यथेष्टं शिवसन्निधौ । वर्तंते रामनाथस्य सेवार्थं भक्तिपूर्वकम्

ഹൃദയം സന്തുഷ്ടമായി, ശിവസന്നിധിയിൽ അവർ ഇഷ്ടാനുസാരം നിലകൊള്ളുന്നു—ഭക്തിപൂർവം രാമനാഥന്റെ സേവയിൽ നിരതരായി.

Verse 60

रामनाथस्य पूजार्थं श्रोत्रियान्ब्राह्मणान्बहून् । रामेश्वरे रघुपतिः स्थापयामास पूजकान्

രാമനാഥന്റെ പൂജാർത്ഥം രഘുപതി (രാമൻ) രാമേശ്വരത്തിൽ അനേകം ശ്രോത്രിയ, വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണരെ പൂജകരായി സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 61

रामप्रतिष्ठितान्विप्रान्हव्यकव्यादिनार्चयेत् । तुष्टास्ते तोषिताः सर्वा पितृभिः सहदेवताः

രാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ആ വിപ്രന്മാരെ ഹവ്യ-കവ്യാദികളാൽ അർച്ചിക്കണം; അവർ തൃപ്തരായാൽ പിതൃകളോടുകൂടി എല്ലാ ദേവതകളും തൃപ്തരാകും.

Verse 62

तेभ्यो बहुधनान्ग्रामान्प्रददौ जानकीपतिः । रामनाथमहादेव नैवेद्यार्थमपि द्विजाः

ആ ദ്വിജന്മാർക്ക് ജാനകീപതി ശ്രീരാമൻ ധനസമൃദ്ധമായ ഗ്രാമങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു; ശ്രീരാമനാഥ മഹാദേവനു നൈവേദ്യാദി അർപ്പണം ഒരിക്കലും കുറയാതിരിക്കുവാൻ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ।

Verse 63

बहून्ग्रामान्बहुधनं प्रददौ लक्ष्मणाग्रजः । हारकेयूरकटकनिष्काद्याभरणानि च

ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജൻ ശ്രീരാമൻ അനേകം ഗ്രാമങ്ങളും ധാരാളം ധനവും ദാനം ചെയ്തു; കൂടാതെ ഹാരം, കേയൂരം, കടകം, നിഷ്കം മുതലായ ആഭരണങ്ങളും നൽകി।

Verse 64

अनेकपट्ट वस्त्राणि क्षौमाणि विविधानि च । रामनाथाय देवाय ददौ दशरथात्मजः

ദശരഥപുത്രൻ ശ്രീരാമൻ ദേവനായ രാമനാഥനു പലവിധ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ ക്ഷൗമ (നാര/ലിനൻ) വസ്ത്രങ്ങളും സമർപ്പിച്ചു।

Verse 65

गंगा च यमुना पुण्या सरयूश्च सरस्वती । सेतौ रामेश्वरं देवं भजंते स्वाघशांतये

ഗംഗ, യമുന, പുണ്യസരയൂ, സരസ്വതി—ഇവയെല്ലാം സേതുവിൽ തങ്ങളുടെ പാപശാന്തിക്കായി ദേവൻ രാമേശ്വരനെ ഭജിക്കുന്നു।

Verse 66

एतदध्यायपठनाच्छ्रवणादपि मानवः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः सायुज्यं लभते हरेः

ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്താലോ—അല്ലെങ്കിൽ കേട്ടാലോ പോലും—മനുഷ്യൻ സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ഹരിയോടു സായുജ്യം (ഏകത്വം) പ്രാപിക്കുന്നു।