
മാർക്കണ്ഡേയ ഋഷി രാജാവിനോട്, സിദ്ധ നന്ദിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നന്ദികേശ്വര തീർത്ഥം അത്യന്തം പാവനവും ശ്രേഷ്ഠവും ആണെന്ന് പറയുന്നു. നന്ദി നിയന്ത്രിത തീർത്ഥയാത്രയുടെ മാതൃകയാണ്—രേവാ നദിയെ മുൻനിർത്തി, തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് തീർത്ഥത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു നിരന്തരം തപസ്സ് ചെയ്യുന്നു. ദീർഘ തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ ശിവൻ വരം നൽകാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, നന്ദി ധനം, സന്താനം, വിഷയസുഖങ്ങൾ എന്നിവ നിരസിച്ച് ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ—മറ്റു യോനികളിൽ ജനിച്ചാലും—ശിവപാദപദ്മങ്ങളിൽ അചഞ്ചല ഭക്തി മാത്രം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു അനുഗ്രഹിച്ച് അവനെ തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് നയിച്ച് ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ത്രിനേത്ര ശിവനെ പൂജിച്ചാൽ അഗ്നിഷ്ടോമ യജ്ഞസമമായ പുണ്യം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ ശിവസാന്നിധ്യം, അക്ഷയ കല്പത്തിൽ ദീർഘ ഭോഗം, തുടർന്ന് ശുദ്ധ വംശത്തിൽ വേദജ്ഞാനവും ദീർഘായുസ്സും ഉള്ള ശുഭജന്മവും ലഭിക്കുന്നു. അവസാനം തീർത്ഥത്തിന്റെ ദുർലഭതയും പാപനാശക ശക്തിയും ഊന്നിപ്പറയുന്നു।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नन्दिकेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महानन्दी तत्ते सर्वं वदाम्यहम्
ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! തുടർന്ന് നീ ഉത്തമനായ നന്ദികേശ്വരനിലേക്കു പോകുക; അവിടെ മഹാനന്ദി സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. അതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।
Verse 2
रेवायां पुरतः कृत्वा पुरा नन्दी गणेश्वरः । तपस्तपञ्जयं कुर्वंस्तीर्थात्तीर्थं जगाम ह
പുരാതനകാലത്ത് ഗണേശ്വരനായ നന്ദി, റേവയെ മുന്നിൽ വെച്ച്, തപസ്സിന്റെ കഷ്ടങ്ങൾ ജയിച്ചുകൊണ്ട്, തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് തീർത്ഥത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു।
Verse 3
दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं यावत्त्यक्त्वा तु गच्छति । तावत्तुष्टो महादेवो नन्दिनाथमुवाच ह
അവൻ ദധിസ്കന്ദവും മധുസ്കന്ദവും വിട്ട് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്രയും, ആ സ്ഥിരതയിൽ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി നന്ദിനാഥനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 4
ईश्वर उवाच । भोभोः प्रसन्नो नन्दीश वरं वृणु यथेप्सितम् । तपसा तेन तुष्टोऽहं तीर्थयात्राकृतेन ते
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നന്ദീശാ! ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. നിന്റെ ആ തപസ്സും തീർത്ഥയാത്രയും കൊണ്ട് ഞാൻ തൃപ്തനായി।
Verse 5
नन्दीश्वर उवाच । न चाहं कामये वित्तं न चाहं कुलसन्ततिम् । मुक्त्वा न कामये कामं तव पादाम्बुजात्परम्
നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—എനിക്ക് ധനം വേണ്ട, കുലപരമ്പരയും സന്തതിയും വേണ്ട. മോക്ഷം ഒഴികെ മറ്റൊരു ആഗ്രഹവും ഇല്ല; നിന്റെ കമലപാദങ്ങളെക്കാൾ മേലായി എനിക്ക് ഒന്നും വേണ്ട.
Verse 6
कृमिकीटपतङ्गेषु तिर्यग्योनिं गतस्य वा । जन्म जन्मान्तरेऽप्यस्तु भक्तिस्त्वयि ममाचला
ഞാൻ പുഴു, കീടം, പക്ഷി എന്നിവയുടെ യോനികളിലേക്കു പോയാലും, ഏതൊരു തിര്യക്യോനിയിലേക്കു വീണാലും—ജന്മം ജന്മാന്തരം നിനക്കുള്ള എന്റെ ഭക്തി അചലമായിരിക്കട്ടെ.
Verse 7
तथेत्युक्त्वा महादेवः परया कृपया नृप । गृहीत्वा तं करे सिद्धं जगाम निलयं हरः
ഹേ രാജാവേ, ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് മഹാദേവൻ പരമകൃപയോടെ ആ സിദ്ധനെ കൈപിടിച്ചു; ഹരൻ തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 8
तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्त्या त्र्यक्षं प्रपूजयेत् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ത്ര്യക്ഷൻ (ത്രിനേത്രൻ) ശിവനെ പൂജിക്കുന്നവൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा प्राणत्यागं करोति चेत् । शिवस्यानुचरो भूत्वा मोदते कल्पमक्षयम्
ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെ തന്നേ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവൻ ശിവന്റെ അനുചരനായി അക്ഷയ കല്പകാലം മുഴുവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു.
Verse 10
ततः कालेन महता जायते विमले कुले । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदां शतम्
അതിനുശേഷം മഹാകാലം കഴിഞ്ഞ് അവൻ നിർമ്മലവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഉള്ള തത്ത്വം അറിയുന്നവനായി നൂറു ശരദ്കാലങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നു.
Verse 11
एतत्ते कथितं तात तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । दुर्लभं मर्त्यसंज्ञस्य सर्वपापक्षयंकरम्
ഹേ താത! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പരമോത്തമമായ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; മർത്ത്യർക്കു ദുർലഭവും സർവ്വപാപക്ഷയകാരിയും ആകുന്നു.
Verse 80
। अध्याय
ഇവിടെ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു.