Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

द्वितीयः सङ्गमस्तत्र यथा वेण्यां सितासितः । तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गमुत्तमम्

dvitīyaḥ saṅgamastatra yathā veṇyāṃ sitāsitaḥ | tatra brahmā svayaṃ devo brahmeśaṃ liṅgamuttamam

അവിടെ രണ്ടാമൊരു സംഗമമുണ്ട്—പ്രയാഗത്തിലെ വേണിയിൽ വെളുത്തതും കറുത്തതുമായ ധാരകൾ ചേരുന്നതുപോലെ. അതേ സ്ഥലത്ത് സ്വയം ദേവൻ ബ്രഹ്മ ‘ബ്രഹ്മേശ’ എന്ന പരമോത്തമ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു।

द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
सङ्गमःconfluence
सङ्गमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
वेण्याम्in the braid (veṇī)
वेण्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन
सितासितःwhite-and-black (mixed)
सितासितः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसित + असित (प्रातिपदिक)
Formसमास: सित + असित (इतरेतर-द्वन्द्व); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक क्रियाविशेषण (oneself)
देवःthe god
देवः:
Visheshya (Apposition/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणरूपेण
ब्रह्मेशम्(as) Brahmeśa, lord of Brahmā
ब्रह्मेशम्:
Karma (Object/कर्म) (qualifier of liṅga)
TypeAdjective
Rootब्रह्म + ईश (प्रातिपदिक)
Formसमास: ब्रह्मणः ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; विशेषण
लिङ्गम्liṅga (emblem)
लिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन
उत्तमम्excellent, supreme
उत्तमम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Sūta (deduced)

Tirtha: Dvitīya-saṅgama with Brahmeśa-liṅga

Type: sangam

Listener: King (nṛpa) in the surrounding passage

Scene: Two differently colored streams meet (white and dark); at the sangama Brahmā performs installation of a radiant liṅga named Brahmeśa, with devas witnessing.

S
Saṅgama (Confluence)
V
Veṇī
B
Brahmā
B
Brahmeśa Liṅga

FAQs

Saṅgamas are spiritual thresholds; when joined with liṅga-pratiṣṭhā, they become concentrated fields of śiva-dharma and purification.

The ‘second saṅgama’ in the Revā Khaṇḍa setting, marked by the Brahmeśa liṅga.

Implicit liṅga-pratiṣṭhā (installation) by Brahmā; later verses typically connect such sites with darśana, snāna, and worship.