Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

देवैराह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । पर्वतान्निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती

Transliteration

devairāhvānitā tatra mahāpuṇyā ca bhāratī | parvatānniḥsṛtā tatra mahāpuṇyā sarasvatī

Translation

അവിടെ ദേവന്മാരുടെ ആഹ്വാനത്താൽ മഹാപുണ്യയായ ഭാരതി പ്രത്യക്ഷയായി; പർവതത്തിൽ നിന്നു മഹാപുണ്യയായ സരസ്വതിയും പുറപ്പെട്ടു ഒഴുകി।

Word by Word

• देवैः: by the gods
• देवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), बहुवचन

• आह्वानिता: having been invoked/called
• आह्वानिता: Karma (Object/कर्म) (as predicate participle)
• Type: Verb
• Root: आह्वा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘आह्वानिता’ = ‘called/invited’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• महापुण्या: very holy
• महापुण्या: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महापुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महा + पुण्य; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• भारती: Bhāratī (Sarasvatī)
• भारती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भारती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पर्वतात्: from the mountain
• पर्वतात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/Ablative), एकवचन

• निःसृता: having emerged/flowed out
• निःसृता: Karta (Subject/कर्ता) (as predicate participle)
• Type: Verb
• Root: निःसृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone forth/emerged’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• महापुण्या: very holy
• महापुण्या: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महापुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महा + पुण्य; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• सरस्वती: Sarasvatī (river/goddess)
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-prādurbhāva-sthāna (as described in Revā-khaṇḍa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpa) is addressed in nearby verses; the immediate audience is within a tīrtha-māhātmya dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: Devas invoke; Bhāratī manifests in luminous form; from a mountain flank a clear river-stream (Sarasvatī) bursts forth, sanctifying the terrain.

Characters & Entities

• Devas
• Bhāratī
• Sarasvatī
• Mountain (Parvata)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred waters arise through divine invocation; speech (Bhāratī) and river (Sarasvatī) together signify purification through mantra and tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Sarasvatī-associated emergence point within the Śūlabheda tīrtha landscape of Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not explicit; the verse establishes the sanctity of the waters, implying merit in approaching/bathing at the arising river.