Adhyaya 22

Verse 1

। श्री मार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि सा विशल्या ह्यभूद्यथा । आश्चर्यभूता लोकस्य सर्वपापक्षयंकरी

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു—അത് എങ്ങനെ ‘വിശല്യാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; ലോകത്തിന് അത്ഭുതഭൂതയായി, സർവ്വപാപക്ഷയം വരുത്തുന്നവളായി.

Verse 2

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मुख्यो ह्यग्निरजायत । मुख्यो वह्निरितिप्रोक्त ऋषिः परमधार्मिकः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനായി ‘മുഖ്യ’ എന്ന അഗ്നി ജനിച്ചു. ‘മുഖ്യവഹ്നി’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ആ ഋഷി പരമധാർമ്മികനായിരുന്നു.

Verse 3

तस्य स्वाहाभवत्पत्नी स्मृता दाक्षायणी तु सा । तस्यां मुख्या महाराज त्रयः पुत्रास्तदाऽभवन्

അവന്റെ ഭാര്യ സ്വാഹാ ആയിരുന്നു; അവൾ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായതിനാൽ ‘ദാക്ഷായണി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാരാജാവേ, ആ മുഖ്യനിൽ നിന്ന് അപ്പോൾ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 4

अग्निराहवनीयस्तु दक्षिणाग्निस्तथैव च । गार्हपत्यस्तृतीयस्तु त्रैलोक्यं यैश्च धार्यते

അഗ്നി ആഹവനീയരൂപമായും, അതുപോലെ ദക്ഷിണാഗ്നിരൂപമായും പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; മൂന്നാമത്തേത് ഗാർഹപത്യാഗ്നി. ഈ പവിത്ര അഗ്നികളാലാണ് ത്രിലോകത്തിന്റെ ക്രമം നിലനിൽക്കുന്നത്.

Verse 5

तथा वै गार्हपत्योऽग्निर्जज्ञे पुत्रद्वयं शुभम् । पद्मकः शङ्कुनामा च तावुभावग्निसत्तमौ

അതുപോലെ ഗാർഹപത്യ അഗ്നിയിൽ നിന്ന് രണ്ട് മംഗളപുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—പദ്മകൻയും ശങ്കു എന്ന പേരുള്ളവനും. അവർ ഇരുവരും അഗ്നികളിൽ ശ്രേഷ്ഠർ ആയിരുന്നു.

Verse 6

वसन्नग्निर्नदीतीरे समाश्रित्य महत्तपः । रुद्रमाराधयामास जितात्मा सुसमाहितः

നദീതീരത്ത് വസിച്ചുകൊണ്ട് അഗ്നി മഹത്തായ തപസ്സിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ജിതാത്മാവായി, പൂർണ്ണ സമാഹിതനായി അദ്ദേഹം രുദ്രനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 7

दशवर्षसहस्राणि चचार विपुलं तपः । तमुवाच महादेवः प्रसन्नो वृषभध्वजः

പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്തു. പിന്നെ വൃഷഭധ്വജനായ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി അവനോടു അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 8

भोभो ब्रूहि महाभाग यत्ते मनसि वर्तते । दाता ह्यहमसंदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“ഹേ മഹാഭാഗനേ! നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളത് പറയുക. അതി ദുർലഭമായാലും ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ പ്രസാദിക്കും.”

Verse 9

अग्निरुवाच । नर्मदेयं महाभागा सरितो याश्च षोडश । भवन्तु मम पत्न्यस्तास्त्वत्प्रसादान्महेश्वर

അഗ്നി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹേശ്വരാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ നർമദയും പതിനാറു പുണ്യനദികളും എന്റെ പത്നിമാരാകട്ടെ.”

Verse 10

तासु वै चिन्तितान् पुत्रानग्र्यानुत्पादयाम्यहम् । एष एव वरो देव दीयतां मे महेश्वर

“അവരിലൂടെ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ച ശ്രേഷ്ഠ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കും. ഹേ ദേവാ! ഇതേ വരം—ഹേ മഹേശ്വരാ, എനിക്കു നൽകണമേ.”

Verse 11

ईश्वर उवाच । एतास्तु धिष्णिनाम्न्यो वै भविष्यन्ति सरिद्वराः । पत्न्यस्तव विशालाक्ष्यो वेदे ख्याता न संशयः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഈ ശ്രേഷ്ഠ നദികൾ ‘ധിഷ്ണീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും. വിശാലാക്ഷി ദേവിമാരായ ഇവർ നിന്റെ പത്നിമാരാകും; വേദത്തിൽ ഖ്യാതം—സംശയമില്ല.”

Verse 12

तासां पुत्रा भविष्यन्ति ह्यग्नयो येऽध्वरे स्मृताः । धिष्ण्यानाम सुविख्याता यावदाभूतसम्प्लवम्

അവരുടെ പുത്രന്മാർ യാഗത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നികളായിരിക്കും; ധിഷ്ണ്യാഗ്നികളെന്നു പ്രസിദ്ധരായി, ഭൂതപ്രളയം വരെയും ഖ്യാതരായി നിലനിൽക്കും.

Verse 13

एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । नर्मदा च सरिच्छ्रेष्ठा तस्य भार्या बभूव ह

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാദേവൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു; നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദാ സത്യമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായി.

Verse 14

कावेरी कृष्णवेणी च रेवा च यमुना तथा । गोदावरी वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती

കാവേരി, കൃഷ്ണവേണി, റേവാ, യമുനാ; ഗോദാവരി, വിതസ്താ, ചന്ദ്രഭാഗാ, ഇരാവതി—ഇവയെല്ലാം ഈ പുണ്യാഖ്യാനത്തിൽ പ്രസിദ്ധ നദികളായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 15

विपाशा कौशिकी चैव सरयूः शतरुद्रिका । शिप्रा सरस्वती चैव ह्रादिनी पावनी तथा

വിപാശാ, കൗശികീ, സരയൂ, ശതരുദ്രികാ; ശിപ്രാ, സരസ്വതി; കൂടാതെ ഹ്രാദിനീ, പാവനീ—ഇവയും പാവനകരമായ നദികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 16

एताः षोडशा नद्यो वै भार्यार्थं संव्यवस्थिताः । तदात्मानं विभज्याशु धिष्णीषु स महाद्युतिः

ഈ പതിനാറു നദികൾ ഭാര്യാഭാവത്തിനായി നിയുക്തരായി; ആ മഹാദ്യുതിയൻ തന്റെ ആത്മതത്ത്വം വേഗത്തിൽ അവരുടെ ധിഷ്ണി-നിവാസങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചു.

Verse 17

व्यभिचारात्तु भर्तुर्वै नर्मदाद्यासु धिष्णिषु । उत्पन्नाः शुचयः पुत्राः सर्वे ते धिष्ण्यपाः स्मृताः

ഭർത്താവിന്റെ വ്യഭിചാരദോഷം മൂലം നർമദാദി പുണ്യധിഷ്ണ്യങ്ങളിൽ ശുചിയായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും ആ ധാമങ്ങളുടെ രക്ഷകർ ‘ധിഷ്ണ്യപാഃ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

तस्याश्च नर्मदायास्तु धिष्णीन्द्रो नाम विश्रुतः । बभूव पुत्रो बलवान्रूपेणाप्रतिमो नृप

ആ നർമദയ്ക്കു ‘ധിഷ്ണീന്ദ്ര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായി; അവൻ ബലവാനും രൂപത്തിൽ അപരിമിതനും ആയിരുന്നു, ഹേ രാജാവേ.

Verse 19

ततो देवासुरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । मयतारकमित्येवं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

പിന്നീട് ദേവാസുരന്മാരുടെ ഇടയിൽ രോമാഞ്ചകരമായ ഭയങ്കര യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അത് ‘മയതാരക’ എന്ന നാമത്തിൽ ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 20

तत्र दैत्यैर्महाघोरैर्मयतारपुरोगमैः । ताडितास्ते सुरास्त्रस्ता विष्णुं वै शरणं ययुः

അവിടെ മയതാരന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അതിഘോര ദൈത്യന്മാർ അടിച്ചതാൽ ഭീതരായ ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 21

त्रायस्व नो हृषीकेशा घोरादस्मान्महाभयात् । दैत्यान्सर्वान्संहरस्व मयतारपुरोगमान्

അവർ പറഞ്ഞു—“ഹൃഷീകേശാ! ഈ ഘോര മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; മയതാരന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും സംഹരിക്കണമേ.”

Verse 22

एवमुक्तः स भगवान्दिशो दश व्यलोकयत् । ततो भगवता दृष्टौ रणे पावकमारुतौ

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ പത്തു ദിക്കുകളെയും നിരീക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭഗവാൻ പാവകൻ (അഗ്നി)യും മാരുതൻ (വായു)യും ദർശിച്ചു.

Verse 23

आहूतौ विष्णुना तौ तु सकाशं जग्मतुः क्षणात् । स्थितौ तौ प्रणतौ चाग्रे देवदेवस्य धीमतः

വിഷ്ണു ആഹ്വാനം ചെയ്തതോടെ അവർ ഇരുവരും ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. ധീമാനായ ദേവദേവന്റെ മുമ്പിൽ അവർ നമസ്കരിച്ചു നിന്നു.

Verse 24

ततो धिष्णिः पावकेन्द्रो देवेनोक्तो महात्मना । निर्दहेमान्महाघोरान्नार्मदेय महासुरान्

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ധിഷ്ണി—പാവകേന്ദ്രനായ അഗ്നിദേവൻ—അത്യന്തം ഘോരമായ നർമദേയ മഹാസുരന്മാരെ ദഹിപ്പാൻ തുടങ്ങി.

Verse 25

अथैवमुक्तौ तौ देवौ रणे पावकमारुतौ । दैत्यान् ददहतुः सर्वान्मयतारपुरोगमान्

ഇങ്ങനെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ—പാവകനും മാരുതനും—യുദ്ധത്തിൽ മയതാരനെ മുൻപിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 26

दह्यमानास्तु ते सर्वे शस्त्रैरग्निं त्ववेष्टयन् । दिव्यैरग्न्यर्कसङ्काशैः शतशोऽथ सहस्रशः

ദഹിക്കപ്പെടുന്നതിനിടയിലും അവർ എല്ലാവരും ആയുധങ്ങളാൽ അഗ്നിയെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു—അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെ ദീപ്തമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ, നൂറുകളായും പിന്നെ ആയിരങ്ങളായും.

Verse 27

तांश्चाग्निः शस्त्रनिकरैर्निर्ददाह महासुरान् । ज्वालामालाकुलं सर्वं वायुना निर्मितं तदा

അപ്പോൾ അഗ്നിദേവൻ ആയുധങ്ങളുടെ ഘനപ്രഹാരങ്ങളാൽ ആ മഹാസുരന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് വായുദേവന്റെ പ്രവർത്തനത്താൽ എല്ലാം ജ്വാലാമാലകളാൽ നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞു.

Verse 28

दह्यमानास्ततो दैत्या अग्निज्वालासमावृताः । प्रविश्य पातालतलं जले लीनाः सहस्रशः

പിന്നീട് ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ദൈത്യർ അഗ്നിജ്വാലകളാൽ മൂടപ്പെട്ടവരായി പാതാളതലത്തിലേക്ക് കടന്നു; ആയിരക്കണക്കിന് പേർ ജലത്തിൽ ലീനമായി മറഞ്ഞുപോയി.

Verse 29

ततः कुमारमग्निं तु नर्मदापुत्रमव्ययम् । पूजयित्वा सुराः सर्वे जग्मुस्ते त्रिदशालयम्

അതിനുശേഷം സർവ്വദേവന്മാരും നർമദയുടെ അവ്യയപുത്രനായ കുമാരരൂപ അഗ്നിയെ പൂജിച്ചു; പിന്നെ അവർ ത്രിദശന്മാരുടെ ആലയത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 30

सशल्यस्तु महातेजा रेवापुत्रो वृतोऽग्निभिः । नर्मदामागतः क्षिप्रं मातरं द्रष्टुमुत्सुकः

എന്നാൽ മഹാതേജസ്സുള്ള റേവാപുത്രൻ, ശസ്ത്രശല്യങ്ങളാൽ കുത്തേറ്റവനായി അഗ്നികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, മാതാവിനെ കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ വേഗം നർമദയിലേക്കെത്തി.

Verse 31

तं दृष्ट्वा पुत्रमायान्तं शस्त्रौघेण परिक्षतम् । नर्मदा पुण्यसलिला अभ्युत्थाय सुविस्मिता

ശസ്ത്രപ്രവാഹത്താൽ പരിക്കേറ്റ തന്റെ പുത്രൻ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, പുണ്യസലിലയായ നർമദ അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 32

पर्यष्वजत बाहुभ्यां प्रस्नवापीडितस्तनी । सशल्यं पुत्रमादाय कापिलं ह्रदमाविशत्

അവൾ ഇരുകൈകളാലും അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; പാൽ ചോരുന്ന, അമർന്നു നനഞ്ഞ സ്തനങ്ങളോടുകൂടെ, ശല്യം കുത്തിയ മകനെ എടുത്തുകൊണ്ട് കാപിലാ ഹ്രദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 33

प्रविष्टमात्रे तु ह्रदे कापिले पापनाशिनि । सशल्यं तं विशल्यं च क्षणात्कृतवती तदा

പാപനാശിനിയായ കാപിലാ ഹ്രദത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടനെ, ശല്യം കുത്തിയിരുന്ന അവനെ അവൾ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശല്യരഹിതനാക്കി।

Verse 34

स विशल्योऽभवद्यस्मात्प्राप्य तस्याः शिवं जलम् । कपिला नामतस्तेन विशल्या चोच्यते बुधैः

അവളുടെ ശിവപ്രസാദമായ മംഗളജലം ലഭിച്ചതിനാൽ അവൻ ശല്യരഹിതനായി; അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘കാപിലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി, ഈ തീർത്ഥം ‘വിശല്യാ’ എന്നും പണ്ഡിതർ പറയുന്നു।

Verse 35

अन्येऽपि तत्र ये स्नाताः शुचयस्तु समाहिताः । पापशल्यैः प्रमुच्यन्ते मृता यान्ति सुरालयम्

അവിടെ ശുദ്ധരായി സമാഹിതചിത്തത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മറ്റുള്ളവരും പാപരൂപ ശല്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും; മരിച്ചാൽ ദേവാലയമായ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 36

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं पुरा त्वया । उत्पत्तिकारणं तात विशल्याया नरेश्वर

ഹേ താത, ഹേ നരേശ്വരാ! നീ മുമ്പ് എന്നോടു ചോദിച്ച വിശല്യയുടെ ഉത്ഭവകാരണം—അത് എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു।