Adhyaya 183

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्

ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാരാജാ, ഇതിന് ശേഷം ‘കേദാര’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ ചെന്നു, ഹേ രാജാവേ, ശ്രാദ്ധം നടത്തി ആ ജലം പാനം ചെയ്ത്, ദേവദേവേശ്വരനെ യഥാവിധി പൂജിച്ചാൽ കേദാരതീർത്ഥജന്യ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ സ്വയം ഭഗവാൻ ‘കേദാര’ എന്ന നാമത്തിൽ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതനായി? നർമദയുടെ ഉത്തരതീരത്തിൽ ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके

ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പുരാതനകാലത്ത്, കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ശങ്കരനായ മഹേശ്വരനെ ഭൃഗു ആരാധിച്ചു; ഭൃഗുകച്ചത്തിൽ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) അവനെ ശപിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 4

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया

“ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ക്ഷേത്രം അപവിത്രമായി, സർവ്വവേദസാന്നിധ്യവും വിട്ടുപോകും”—എന്ന് പറഞ്ഞ് ഹരിപ്രിയ (ലക്ഷ്മി) അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 5

तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः

അപ്പോൾ ഭൃഗു ആയിരം വർഷം മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു—വായുവിനെ മാത്രം ആഹാരമാക്കി, അന്നജലം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദീർഘകാലം നാഡികളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും സംയമത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചു നിലകൊണ്ട്.

Verse 6

ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्

അനന്തരം മഹേശ്വരൻ ലിംഗരൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷനായി; ഏഴ് പാതാളങ്ങളെ ഭേദിച്ച് അദ്ദേഹം സഹസാ പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 7

ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च

അപ്പോൾ ഭൃഗു ദേവനെ കളിമയമായി വിരിഞ്ഞ താമരവള്ളിപോലെ മനോഹരമായി ദർശിച്ചു; ‘സ്ഥാണു’ ‘ത്ര്യമ്പക’ എന്നു വിളിച്ച് സ്തുതി ചെയ്തു.

Verse 8

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ഭഗവാൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനി ഭൃഗു, വീണ്ടും വീണ്ടും നീ എന്നോടു എന്താണ് അപേക്ഷിക്കുന്നത്?”

Verse 9

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

ഭൃഗു പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, അഞ്ചു ക്രോശ വ്യാപ്തിയുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം പദ്മാദേവിയുടെ ശാപം ഏറ്റിരിക്കുന്നു. ‘ഈ സ്ഥലം അപവിത്രമാകും, സർവ്വവേദവിവർജിതമാകും’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവി ഈ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.”

Verse 10

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर

“ഹേ മഹേശാന, ഹേ ശങ്കര, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ ഈ ഉത്തമ ക്ഷേത്രം വീണ്ടും പവിത്രത പ്രാപിക്കുന്നവിധം ദയചെയ്യുക.”

Verse 11

ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഈ ലിംഗം ‘കേദാര’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ആദിലിംഗമാകും. ഇതിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചാൽ പിന്നെ പത്ത് ആദിലിംഗങ്ങൾ നിശ്ചയമായി പ്രാദുര്ഭവിക്കും.

Verse 12

एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः

പതിനൊന്നാമത്തെ ലിംഗം അദൃശ്യമായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ പ്രാദുര്ഭവിക്കും. ആ പതിനൊന്നാമൻ—സ്വയം വിഭു—ആ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തെയും പവിത്രമാക്കും.

Verse 13

तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः

അതുപോലെ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ദ്വാദശ ആദിത്യർ മൂർത്തിരൂപം ധരിച്ചു ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ച് രോഗവും ദുഃഖവും നീക്കിവിടും.

Verse 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ അഷ്ടാദശ ദുർഗകളും ഷോഡശ ക്ഷേത്രപാലകരും (രക്ഷകർ) പ്രാദുര്ഭവിക്കും; അതുപോലെ വീരഭദ്രനും മാതൃകകളും ഉണ്ടാകും.

Verse 15

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

ഈ സ്ഥലം പവിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ട് നിത്യമായി ക്ഷേത്രമായി നിലനിൽക്കും. നാഘമാസത്തിൽ ഉഷസ്സുകാലത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് ഒരു മാസം മുഴുവൻ ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ കഴിയുന്നവൻ…

Verse 16

यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः

കേദാരത്തെ പൂജിക്കുന്നവൻ ശിവമന്ദിരം/ശിവധാമം പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ ഭാരത, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ പിതാമഹന്മാർ പ്രസന്നരാകുന്നു.

Verse 17

इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्

ഇങ്ങനെ ‘കേദാരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥത്തെ ഞാൻ നിനക്കു ശരിയായി വിശദമായി പറഞ്ഞു. അത് പുണ്യപ്രദം, സർവ്വപാപഹരവും സർവ്വദുഃഖപ്രണാശകവുമാണ്.

Verse 183

अध्याय

അധ്യായം—ഇത് അധ്യായ ശീർഷക/വിഭാഗ സൂചക പദം.