
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ ഒരു രാജാവിനോട് യോജനേശ്വരം എന്ന പരമപുണ്യ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഉപദേശിക്കുന്നു. അവിടെ നര–നാരായണ ഋഷിമാർ തപസ്സു ചെയ്ത് ദേവ–ദാനവ ആദിസമരത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് വിജയം വരുത്തിയതായി പറയുന്നു. യുഗക്രമത്തിൽ അതേ ദിവ്യതത്ത്വത്തിന്റെ മഹിമ സംക്ഷിപ്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു—ത്രേതായുഗത്തിൽ രാമ–ലക്ഷ്മണ രൂപമായി, തീർത്ഥസ്നാനാനന്തരം രാവണവധം വഴി ധർമ്മസ്ഥാപനം നടക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ വാസുദേവ വംശത്തിൽ ബല–കേശവ (ബലരാമ–കൃഷ്ണ) രൂപമായി ജനിച്ച് കംസൻ, ചാണൂരൻ, മുഷ്ടികൻ, ശിശുപാലൻ, ജരാസന്ധൻ മുതലായ പ്രധാന ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നു; ധർമ്മക്ഷേത്ര കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിലും മുഖ്യ വീരന്മാരുടെ പതനത്തിൽ ദൈവിക ഇടപെടൽ നിർണായകമാണെന്ന് സൂചനയുണ്ട്. തുടർന്ന് ആചാരവിധികൾ പറയുന്നു—തീർത്ഥസ്നാനം, ബല–കേശവ പൂജ, ഉപവാസം, രാത്രിജാഗരണം (പ്രജാഗര), ഭക്തിഗാനം/കീർത്തനം, ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള ആദരസത്കാരം. ഫലശ്രുതിയിൽ ഇവിടെ ചെയ്ത ദാനവും പൂജയും അക്ഷയഫലം നൽകും, മഹാപാപങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ പാപനാശം സംഭവിക്കും, ഈ അധ്യായം ശ്രവണം/വായനം/പാരായണം ചെയ്യുന്ന ധർമ്മനിഷ്ഠർ പാപവിമുക്തരായി കല്യാണവും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കും എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज योजनेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धौ पुरा कल्पे नरनारायणावृषी
ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിന് ശേഷം, ഹേ മഹാരാജാ, യോജനേശ്വരം എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ പുരാതന കല്പത്തിൽ നര-നാരായണൻ എന്ന രണ്ടു ഋഷിമാർ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്നു।
Verse 2
तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा सङ्ग्रामे देवदानवैः । जयं प्राप्तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ
ആ തീർത്ഥത്തിൽ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ച്, ദേവ-ദാനവന്മാരോടുള്ള സംഗ्रामത്തിൽ, മഹാത്മാക്കളായ നര-നാരായണർ ഇരുവരും വിജയം പ്രാപിച്ചു।
Verse 3
पुनस्त्रेतायुगे प्राप्ते तौ देवौ रामलक्ष्मणौ । तत्र तीर्थे पुनः स्नात्वा रावणो दुर्जयो हतः
വീണ്ടും ത്രേതായുഗം വന്നപ്പോൾ, ആ രണ്ടു ദിവ്യന്മാർ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ആയി; ആ തീർത്ഥത്തിൽ വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്, ദുർജ്ജയനായ രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 4
पुनः पार्थ कलौ प्राप्ते तौ देवौ बलकेशवौ । वसुदेवकुले जातौ दुष्करं कर्म चक्रतुः
ഹേ പാർഥാ! കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ ആ രണ്ടു ദിവ്യന്മാർ ബലനും കേശവനും ആയി അവതരിച്ചു; വസുദേവകുലത്തിൽ ജനിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു।
Verse 5
नरकं कालनेमिं च कंसं चाणूरमुष्टिकौ । शिशुपालं जरासंधं जघ्नतुर्बलकेशवौ
ബലനും കേശവനും നരകാസുരൻ, കാലനേമി, കംസൻ, ചാണൂരൻ-മുഷ്ടികൻ, കൂടാതെ ശിശുപാലൻ, ജരാസന്ധൻ എന്നിവരെ വധിച്ചു।
Verse 6
ततस्तत्र रिपून्संख्ये भीष्मद्रोणपुरःसरान् । कर्णदुर्योधनादींश्च निहनिष्यति स प्रभुः
പിന്നീട് ആ യുദ്ധത്തിൽ ആ പ്രഭു ഭീഷ്മ-ദ്രോണരെ മുൻപന്തിയിൽ നിർത്തിയ ശത്രുക്കളെയും, കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ മുതലായവരെയും സംഹരിക്കും।
Verse 7
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे तत्र युध्यन्ति ते क्षणम् । भीमार्जुननिमित्तेन शिष्यौ कृत्वा परस्परम्
ധർമ്മക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ അവർ കുറച്ചുനേരം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; ഭീമ-അർജുനരെ നിമിത്തമാക്കി പരസ്പരം ശിഷ്യരാക്കിയതുപോലെ।
Verse 8
तत्र तीर्थे पुनर्गत्वा तपः कृत्वा सुदुष्करम् । पूजयित्वा द्विजान्भक्त्या यास्येते द्वारकां पुनः
അവിടെത്തന്നെയുള്ള തീർത്ഥത്തിലേക്ക് വീണ്ടും പോയി അവർ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്യും; ഭക്തിയോടെ ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ച് വീണ്ടും ദ്വാരകയിലേക്കു പോകും।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्
ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ബല-കേശവന്മാരെ പൂജിക്കുന്നവനാൽ, ത്രിഗുണാത്മാവായ ജഗദ്ധാതാ ദേവൻ തന്നേ യഥാർത്ഥമായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 10
उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रजागरम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो गायंस्तस्य शुभां कथाम्
ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് രാത്രിയൊട്ടു ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ പ്രഭുവിന്റെ ശുഭകഥ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു।
Verse 11
यावतस्तत्र तीर्थे तु वृक्षान् पश्यन्ति मानवाः । ब्रह्महत्यादिकं पापं तावदेषां प्रणश्यति
ആ തീർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യർ അവിടെയുള്ള വൃക്ഷങ്ങളെ എത്രനേരം ദർശിക്കുമോ, അത്രനേരം തന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ അവരിൽ നിന്ന് നശിക്കുന്നു।
Verse 12
प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेनैव सदृशाः सर्वे देवदेवेन चक्रिणा
പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ബല-കേശവന്മാരെ ദർശിക്കുന്നവർ, ആ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ ചക്രധാരിയായ ദേവദേവനോടു സമാനരാകുന്നു।
Verse 13
ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगत्पूज्यं देवं नारायणं हरिम्
അവർ പൂജ്യർ, അവർ നമസ്കാരാർഹർ, അവരുടെ ജന്മം സുജീവിതം—ജഗത്പൂജ്യനായ ദേവൻ നാരായണൻ ഹരിയെ നമിക്കുന്നവർ।
Verse 14
तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । क्रियते तत्फलं सर्वमक्षयायोपकल्पते
ഹേ നൃപാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ദാനം, സ്നാനം, ദേവാരാധനം—ഇവയുടെ സമസ്തഫലം അക്ഷയമായി നിലനിൽക്കും.
Verse 15
अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं भूर्वैष्णवी सूर्यसुताश्च गावः । लोकास्त्रयस्तेन भवन्ति दत्ता यः काञ्चनं गां च भुवं च दद्यात्
സ്വർണം അഗ്നിയുടെ ആദ്യ സന്താനം എന്നു പറയുന്നു; ഭൂമി വൈഷ്ണവീ; ഗാവുകൾ സൂര്യന്റെ പുത്രികൾ എന്നും പ്രസിദ്ധം. സ്വർണം, ഗാവ്, ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവന് ത്രിലോകം തന്നതുപോലെ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 16
एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । अतीतं च भविष्यच्च वर्तमानं महाबलम्
ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമമായ മഹാത്മ്യം മുഴുവനും നിനക്കു പറഞ്ഞു; ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം—എല്ലാകാലത്തും ഇതിന് മഹാബലമുള്ള പ്രഭാവമുണ്ട്.
Verse 17
श्रुत्वा वापि पठित्वेदं श्रावयिपत्वाथ धार्मिकान् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
ഇത് കേൾക്കുകയോ വായിക്കുകയോ ചെയ്ത്, പിന്നെ ധാർമ്മികരെ കേൾപ്പിച്ചാലും, മനുഷ്യൻ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.
Verse 143
। अध्याय
അധ്യായം സമാപ്തം.